Woo-rechter mr. Maarleveld belemmert toegang tot het recht
Woo-misbruik door een rechter, een doodzonde
Vertrouwen in de rechtsstaat, kent u die uitdrukking? Een rechter van de rechtbank Noord-Holland heeft op persoonlijke titel meer dan vierduizend Woo-verzoeken gedaan bij gemeenten in het hele land, ontdekte Follow the Money voor een artikel dat gelukkig de nodige golven maakt in de media. De rechter wilde ‘aantonen’ dat de Wet open overheid gebreken vertoont en dientengevolge misbruikt kan worden. Of een rechter daarvoor zelf het recht mag misbruiken, is de vraag die nu boven de markt hangt. Een korte reflectie op deze kwestie, want de Woo klinkt misschien droog maar transparantie (en dus: aansprakelijkheid) is essentieel voor een democratie.
Het FTM-verhaal zit achter de paywall maar woensdagavond had Nieuwsuur een uitstekend item met de maker van het verhaal, Bas van Beek. Er wordt een goede uitleg gegeven van wat de Woo (voorheen Wob) is, onder welke druk die staat (onder andere door CDA-smiecht Henri Bontenbal, die de wet in 2025 ‘een doorn in het oog’ noemde) en er worden door Jeroen Wollaars kritische vragen gesteld aan de iets te terughoudende Staatsraad Marc Fierstra (Nederlandse Vakvereniging van Rechters - NVvR). FTM-redacteur Van Beek maakt een uitstekende vergelijking tussen het handelen van de rechter in kwestie - dhr. mr. J.J. Maarleveld - en het noodnummer 112: de rechter overspoelde moedwillig een systeem, waardoor het in z'n functioneren belemmerd werd. Om daarna te claimen dat er fouten in het systeem zitten.
Waar de heer Fierstra zich nog wat op de vlakte houdt, was de rechtbank Noord-Holland beduidend stelliger en steviger over hun rechter: “Tot duidelijk is of het handelen van de rechter gevolgen moet hebben en zo ja, in welke vorm, behandelt hij geen zaken”, persberichtte de rechtbank woensdag. “De rechtbank neemt dit hoog op. Door zijn handelen heeft de rechter vele gemeenten onnodig belast en kon ook de schijn van partijdigheid ontstaan.” Men erkent zelfs dat er op eerdere signalen onvoldoende is gehandeld.
Allemaal niets minder dan netjes van de RB Noord-Holland. Al mag je als rechtzoekend burger of journalist ook wensen dat deze rechter nooit meer een Woo-zaak behandelt, of misschien wel verlangen dat Maarleveld überhaupt nooit meer recht spreekt. Openbaarheid van informatie en overheid staan namelijk al enorm onder druk, we hebben echt geen rechters nodig die de overheid - of specifieker: politici als Henri Bontenbal - een gewillig handje gaan zitten helpen bij het verzwijgen of verhullen van informatie waar burgers een wettelijk recht op hebben.
Bef en toga innemen svp & sofort, bitte
D66-rechter CDA-rechter Maarleveld heeft met zijn acties een wachtrij gecreëerd of verlengd die niet alleen gemeenten op extra werk jaagt (en dus de burger op extra kosten), maar informatieverzoeken van andere, wél oprechte indieners van verzoeken opgehouden. De rechter heeft daarmee toegang tot het recht belemmerd en dat lijkt me een professionele doodzonde die hem zijn bef & toga mag kosten.
Minstens zo ergerlijk is het gegeven dat het bestuursrecht zélf ook al met een achterstand kampt als het op het beoordelen van beslis- en bezwaartermijnen aankomt. Niet alleen overschrijden met name ministeries en hogere bestuursorganen chronisch de beslistermijnen (en overtreden ze daarmee dus de wet), vaak krijgen asielzaken voorrang vanwege politieke druk, een sterke lobby en de torenhoge dwangsommen die de IND moet betalen voor te laat genomen asielbesluiten.
Dat ging om 36,8 miljoen euro in 2024 en 79 miljoen (!) in 2025. Cijfers die het bedrag van minder dan 1 miljoen euro aan dwangsommen voor ‘reguliere’ woo-verzoeken in 2025 doen verbleken, hoewel ook daarin natuurlijk veel verbeterd kan worden.
Idealiter houdt de overheid zich aan de eigen wet, en hoeft er nul euro aan dwangsommen te worden verbeurd. Het blijft immers belastinggeld (en komt niet uit de eigen zak van ambtenaren die te laat beslissen op een Woo-verzoek). Het is desalniettemin de enige stok achter de deur voor indieners van een verzoek, omdat de termijnen een juridische waarde hebben, gekoppeld aan een ‘straf’ in de vorm van een dwangsom.
Misbruik van de Woo, zoals Bontenbal maar ook anderen nogal gretig suggereren, is echter helemaal niet structureel aangetoond (zo werd woensdag ook bij Nieuwsuur uitgelegd). Zelfs NPO Radio 1 factcheckte Bontenbal daar in december 2025 op en concludeerde dat hij valse noten uit zijn orgel trok. Begrenzing van de Woo was tevens onderwerp van de coalitiebesprekingen, wat 76 journalisten ertoe noopte om een ‘dringend verzoek’ te schrijven dat níet te doen. Ik was één van die 76 ondertekenaars.
In het verleden heb ik meerdere Wob-cursussen gevolgd bij Roger Vleugels, en getracht de kennis in de praktijk te brengen. Voor GS, en nu ook voor NN. Woo’en is een spel van de lange adem en strakke termijnhandhaving. De overheid wenst vaker niet dan wel open te zijn.
Derhalve heb ik ook wel eens dwangsommen ontvangen, die ik gebruik om juridische bijstand te financieren bij het indienen van nieuwe Woo-verzoeken. Want het is een kat- en muisspel waarbij de (Rijks)overheid zo veel tijd kan rekken als hem goeddunkt, terwijl je als verzoeker (journalist of burger) maar één keer een bezwaartermijn hoeft te overschrijden om je hele verzoek in rook op te zien gaan. ‘Helaas, u was te laat…’
Mijn jurist - Victor Loonstein - bewaakt daarom de termijnen en doet ook de zittingen als een zaak bij de bestuursrechter komt. Hij staat me tevens bij in een bezwaar- of beroepszitting bij een overheidsorgaan waar verzoeken lopen, en zorgt dat verzoeken in ieder geval niet struikelen over de regels die wel voor mij gelden, maar waar de overheid veel lakser en soms ronduit onverschillig mee omspringt.
Woo-wrakende bom op verkeerd doelwit
Via de RSS-feed van de Rijksoverheid alle afgehandelde verzoeken (openbaar voor één, is openbaar voor allen, de overheid publiceert daarom de meeste verzoeken na openbaarmaking en afhandeling online), zie je soms heus een verzoek voorbij komen dat wordt afgewezen op grond van vermoedens van misbruik. Terecht dat die pogingen eruit gefilterd worden.
Maar de meeste verzoekers vragen gewoon om informatie en zeker vanuit de algemene journalistiek wordt niet gestuurd op dwangsommen. Daarvoor is het Woo-proces überhaupt te traag, te tijdrovend en te gecompliceerd. Los daarvan stellen de meeste journalisten zich op vanuit de wil om in gesprek te treden over verzoeken, om tot “precisering”, “inkadering” of “gerichte zoekslagen” te komen met behandelend ambtenaren. En die ambtenaren heb je óók in alle soorten, geuren en smaken. Er zitten verdomd vlotte, pro-actieve en behulpzame Woo-juristen tussen, net zoals er trainerende, vertragende en stugge types zijn. Verschilt per ministerie, per onderwerp, misschien ook wel per vraagsteller.
Het punt dat ik hier vooral wilde uitschrijven, is dat rechter dhr. mr. J.J. Maarleveld met zijn vierduizend verzoeken aan gemeenten zijn Woo-wrakende bom op precies het verkeerde doelwit heeft geworpen: gemeenten zijn doorgans níet de grootste dwarsliggers bij Woo-verzoeken. Zelfs een bestuurlijk chaos-oord als Amsterdam weet zich meestal vrij goed aan de termijnen te houden, leerde ik bijvoorbeeld na een verzoek over het absurde politiebezoek bij Hans Teeuwen of een Woo’tje over een XR-blokkade van de A10.
Nee - het zijn juist de ministeries en landelijke bestuursorganen die moeilijk(er) doen, achtelozer zijn of domweg grote onwil om tot openbaarmaking over te gaan aan de dag leggen. Zo hebben mijn wederhelft en ik al sinds december 2023 (!!) verzoeken lopen bij onder meer BuZa en Algemene Zaken over Israël, F35-onderdelen en lekkende ambtenaren. Dat verzoek ging van te laat beslissen, naar de rechter, naar afwijzing, naar beroepszittingen, naar afwijzing van die beroepen, naar bezwaren op afwijzingen van het beroep - en uiteindelijk helemaal nergens heen.
Wel werden wij beticht, zoals de tegenpartij (ergo: de overheid) wel vaker doet, met de suggestie dat we op dwangsommen uit zouden zijn. Dat soort valse aantijgingen lijken koren op de molen van een rechter zoals dhr. mr. J.J. Maarleveld. Je kunt je, gezien zijn acties en de ernst daarvan, niet aan de indruk onttrekken dat hij ons als verzoekers in het ongelijk zou stellen, met een in zijn vonnis gemetselde suggestie dat we uit geldelijk gewin tot misbruik van de wet gedreven zouden zijn. Dit is waarom deze man nooit meer in een Woo-zaak (of überhaupt in een zaak) zou moeten mogen vonnissen: je kunt hem niet vertrouwen op zijn “onafhankelijke rechtspraak”.
Laat duizend Woo-bloemen bloeien
Om een lans te breken voor alle gemeenten die hij probeerde in zijn val te laten (letterlijk: alle gemeenten in Nederland) lopen, maar waar die gemeenten dus níet voor vielen en waardoor via onderlinge communicatie via de VNG het verhaal uiteindelijk bij FTM kwam: die zijn dus sowieso niet het probleem bij de Woo. Dat zit vooral in politiek Den Haag, bij de meeste ministeries, in het (asiel-) overstroomde bestuursrecht en dus - kennelijk - bij rechters als Maarleveld zelf.
Een recent voorbeeld van gemeenten versus ministeries én rechtspraak, is het Woo-verzoek dat ik voor c.q. samen met Carel Brendel heb gedaan naar een Hamasconferentie in Rotterdam in 2017. Dat congres in De Doelen is opnieuw relevant vanwege de vervolging door het OM van vermeend Hamas-fondsenwerver Amin Abou Rashed, aka Abou Eenaarm, destijds betrokken bij de organisatie maar ook toen al op de radar van niet alleen Brendel, maar bijvoorbeeld ook de Duitse inlichtingendiensten.
Het verzoek leidde - uiteindelijk - tot dit artikel van Brendel. Alle onderliggende documenten heb ik zelf hier geüpload, onder een N&C Podcast.
Het Woo-verzoek zelf, van 10 februari 2025, werd door de gemeente Rotterdam beantwoord met een besluit en openbaarmaking van documenten op 18 april 2025. Dat is technisch gezien niet bijtijds (ze hebben officieel zes weken), maar voor Woo-begrippen echt heel netjes. En: zonder tussenkomst van een rechter of opgelegde dwangsommen, alleen een beetje te laat. Prima, lekker gewerkt 010.
Hetzelfde verzoek werd ook bij Binnenlandse Zaken ingediend, die op 2 juni (dus niet na zes weken, maar pas na vier maanden) lieten weten geen informatie aangetroffen te hebben. Vier maanden, om niets te vinden. Knap! Bij Justitie & Veiligheid, die we op 18 maart 2025 in gebreke stelden, moesten we via de rechter. Die vonniste - achterstand, vakanties, teveel voordringende Verdwaliërs uit de asielstroom - pas op 12 augustus (!) dat J&V inderdaad te laat was.
De rechtbank is niet aan termijnen gebonden maar een doorlooptijd van vijf maanden, enkel om te concluderen dat er inderdaad meer dan zes weken verstreken zijn en het ministerie dus in gebreke blijft, is natuurlijk absurd lang. De enige winnaar hier is degene die onwillig is om te openbaren: de overheid. Die krijgt vijf maanden gratis tijd om uit het raam te staren.
Het ministerie kreeg op 12 augustus van de rechter nog twee weken om te beslissen op ons verzoek, maar dat besluit kwam alsnog pas op 2 oktober dus uiteindelijk bijna ACHT MAANDEN na indiening van een verzoek dat wettelijk in zes weken beantwoord diende te zijn. En ja - de potentieel meest interessante pagina’s zijn dan natuurlijk ook nog zwart gelakt.
Wie maakt er nou misbruik van omstandigheden, vertragingen en een stroperig rechtsproces? In deze casus in ieder geval niet de gemeente Rotterdam. Gelukkig had Carel nog wel alle tijd om de informatie tot een artikel te kneden, dat op de dag dat het proces tegen Abou Eenarm begon online verscheen.
Laat dit artikel desalniettemin getuige zijn in deze zaak, dat het probleem van “misbruik” van de Woo niet bij indieners ligt, niet bij journalisten en (doorgaans) ook niet bij gemeenten, maar bij slechte wetgevers, schmierende politici, slechte wetshandhavers, onwillige krachten in Haagse bestuurstorens en helaas ook in het hart van de rechtspraak zelf, bij tenminste één man met een hamer: dhr. mr. J.J. Maarleveld. Niet teruggeven dat kleinood, het is van waardeloos gewicht in zijn handen. Om niet te zeggen dat hij er het recht mee stuk slaat.
Woo’en kost tijd en geld en gaat zoals opnieuw duidelijk wordt gepaard met obstructie en opzettelijke tegenwerking. Als u me bij wilt staan om daar tegenin te blijven roeien, kunt u hier betalend abonnee worden, of de knop gebruiken voor een eenmalige donatie aan het Woo-fonds:
Enkele artikelen uit het NN Woo-archief
Volledige lijstje hierrr
Loop wat achter hier maar (eer)gisteren helemaal gelezen en...ja, echt een fraaie hoor dit! Ook inhoudelijk goed in balans om duidelijk te maken waar precies, of zo ongeveer, de fouten en de onwil liggen - je inmiddels ervaringsdeskundigheid, met die van Loonstein, maken het tot een prima en niet te vermijden dus broodnodig stuk, dat ten kantore Overheid wel tot zinnige zelfreflectie zou mogen leiden.
Haha, toen ik dit las dacht ik gelijk: Bart gaat hier een stukje over schrijven.