En toen kreeg ik mijn eerste fotoclaim...
Kafka in de Doka
Zij noemen zich ANP Fair Licensing. Mijn ervaring? Unfair Licensing. De klok tikt op een laatste aanmaning die ik ontving van het grootste fotopersbureau van Nederland. Maar ik verwerp delen van hun claim dus hieronder vertel ik in woorden een verhaal over foto’s, fotomisbruik en de AI-systemen waarmee ANP een Kafkaëske kiekjesdief van zichzelf maakt.
Een van de makkelijkst op te sporen ‘misdaden’ op het internet, is onrechtmatig fotogebruik en dat is in principe een goede zaak. Fotografen doen hun werk niet alleen voor de eer, die moeten - net als schrijvers - ook gewoon eten, huur betalen en soms een biertje drinken na een dag hard werken. Dus wie foto’s op z’n website zet, moet zorgen dat ie de rechten verwerft, of plekken en websites kent waar je rechtenvrije foto’s kunt vinden (zoals WikiMedia Commons of PixHere). Tegenwoordig maakt AI ook wel aardige plaatjes. Maar het gaat natuurlijk wel eens mis.
Zoals je bedrijven kunt inschakelen om tegen een no cure, no pay-tarief verkeersboetes aan te vechten of een refund-claim voor je vertraagde vliegtuig in te dienen, zo werken veel (freelance) fotografen met opsporingsbureaus voor auteursrechtenclaims om namens hen incasso’s te sturen na inbreuk.
Bij GS maakte ik al vroeg mee dat die soms enorme fotoclaims indienen op basis van kleine overtredingen. De cure (een overtreder die betaalt) is immers hun pay, want ze pakken een percentage. Bedragen tussen de 2.500 en 5.000 euro voor één afbeelding kwamen tien, vijftien jaar terug gerust voor. Die claims werden zo streng en quasi-juridisch verwoord, dat veel Tante Miens met een tuinfoto-website of Ome Karels met een autohobby-pagina zich doodschrokken, en het bedrag aftikten.
Dat deden wij nooit. Bij GS stuurden we een mea culpa (want gij zult niet stelen) en een redelijk tegenvoorstel met een veel kleiner bedrag, en dan was je vaak voor een paar honderd euro klaar. Menigmaal heb ik op redacteuren staan foeteren die niet goed gekeken hadden of een foto rechtenvrij was, of dat we een licentie hadden. Soms waren de claims ook echt té kleinzielig, bijvoorbeeld als er een 100*100 pixels uitsnede was gebruikt. Allemaal vanwege de claimcowboys en hun verdienmodel.
Ik ben me dus goed bewust van zowel de regels, als de praktische risico’s. En ik steel geen foto’s. Althans, niet met opzet. Toch ging ik zelf kennelijk ook de fout in, want op 7 januari 2026 ontving ik een mail met een claim.
Niet van een cowboy, maar van ANP Foto, het grootste fotopersbureau van Nederland en dus een - zo zou je denken - professionele en volwassen organisatie. Nou, dat valt tegen.
ANP mailde me een link naar een dossier met vijf foto’s waar ANP auteursrecht op claimt. Het ging om foto’s in vijf verschillende artikelen op NN, allemaal uit 2024.
Prijs per foto: 260 euro, te vermeerderen met 33,30 procent meerkosten voor ‘opsporing, onderzoek en documentatie’ (432,90 euro) en btw (363,91 euro). Totaal: 2.096,81 euro. Slik.
Het bedrag kon ik met een paar klikken in een door ANP gebouwd schikkingsportaal aftikken. Als ik het binnen een week zou doen, kreeg ik - zo schappelijk! - tien procent korting en zou het ‘gereduceerd bruto’ op 1.887,13 euro afgehandeld kunnen worden. Daarmee zegt ANP eigenlijk meteen dat die foto’s sowieso geen 260 euro per stuk kosten, en vooral graag wil dat de vermeende auteursrecht-schender zo snel mogelijk zijn of haar schaamte in het winkelmandje gooit, en afrekent.
Enfin, schrikken deed ik wel en nadat ik mezelf vervloekte voor mijn vijf kennelijke stupiditeiten van het slag waar ik anderen (hoi Timon!) vaak over uitgefoeterd heb en waarover ik toch gvd beter zou moeten weten, ging ik eens kijken welke misdaden ik op mijn rolletje had staan.
Vijf claims maakt nog geen vijf inbreuken
Bleek mee te vallen: twee foto’s waren overduidelijk een inbreuk (waarvoor ik mezelf nogmaals vervloekte), een derde was een twijfelgeval en de laatste twee ronduit geen schending, omdat het twee screenshots betrof. Eentje van een tweet van Geert Wilders (in dit Nieuwsbriefje), de ander van een nieuwsbericht van RTL (voor dit satirische stukje). In de gebruikte screenshots zijn de daarin zichtbare foto’s ondergeschikt aan de inhoud van de schermafbeelding, en dat valt normaliter binnen het citaatrecht.
In de mail van ANP stond enkel een button “Naar schikkingsportaal”, maar het woord ‘schikking’, evenals de zin “Heb je vragen over Fair Licensing of de schikkingsvoorstellen” suggereren dat er ruimte is voor onderhandeling. Okee. Mooi. Voor zo’n enorm bedrag ruim je daar wel een dagje voor in. Auteurswet erop naslaan, googelen op voorbeelden van andere gedupeerden, en vervolgens een keurige brief schrijven, d.d. 9 januari, met briefhoofd en aanhef en in de mail aangehecht als PDF.
Daarin bepleitte ik mijn eigen zaak, foto voor foto, als een volwassen meneer. Als zij 2100 euro eisen, mag ik daar best 1300 woorden uitleg tegenover zetten, met Hele Serieuze Zinnen als “Een screenshot van een relevante tweet van een politicus, waarin een automatisch gegenereerde social image zichtbaar is, vormt in beginsel geen zelfstandige auteursrechtinbreuk maar valt onder het citaatrecht, mits het gebruik functioneel, proportioneel en journalistiek contextueel is.” (Alle correspondentie met ANP staat in zijn geheel onderaan dit artikel.)
Let wel: ik erkende twee inbreuken voluit, omdat het inbreuken zíjn. De claim op de twee screenshots verwierp ik. In het vijfde geval - nota bene een foto van Peter & Royce de Vries met Khalid Kasem in hun voormalige advocatenkantoor, van hun eigen toenmalige website geplukt; wie verwacht nou dat ANP de licentie op zulk reclamemateriaal bezit? - vroeg ik om coulance. Ik ging er niet eens vanuit dat ik die zou krijgen, maar dan heb je in ieder geval een bargaining chip.
Ter afsluiting deed ik een tegenvoorstel, volgens hun eigen voorwaarden maar voor slechts twee in plaats van alle vijf de afbeeldingen. Nog altijd ruim achthonderd euro, en een bijpassend rothumeur om op vrijdagavond het weekend mee in te gaan. ‘Komt goed’, dacht ik nog wel, ‘want zo ging het bij beunhaasbureaus van de claimcowboys ook altijd’.
Nou, niet bij de ANP “Fair Licensing” desk, afdeling (of subsidiair kantoor, of voormalige bedrijf Permission Machine onder een nieuwe naam?) van de grootste persfototoko van Nederland.
“Beste Bart…”
Maandagmorgen 12 januari: een mail die begon met “Beste Bart” (hebben wij geknikkerd?), gevolgd door de verwerping van mijn verweer, een standaardzin over dat ‘het verwijderen van afbeeldingen de inbreuk niet ongedaan maakt’ (ik had op dat moment nog helemaal niets verwijderd) en een eis om aanvullend te bewijzen dat de gewraakte screenshots eigenlijk embeds zijn (wat ik nooit had beweerd).
“Wij staan open voor een pragmatische afronding van dit dossier”, besloot de mail die feitelijk zei dat het woord ‘schikkingsvoorstel’ niet betekent dat er ruimte voor onderhandeling is. “Met vriendelijke groet, Esmé”. Geen achternaam, geen functie, geen direct nummer - geen professionaliteit, als u het mij vraagt. Onvolwassen, ook.
Dus ik - licht knarsetandend - keurig antwoord gegeven op ‘mijnheer of mevrouw Esmé’, met wat extra toelichting. Waarop razendsnel een reactie kwam van ditmaal ene Anass, die niet alleen mijn toelichting verwierp maar ook begon te reageren op weer andere zaken die ik nooit gezegd, geschreven of geclaimd heb.
Op dat moment begon ik te vermoeden dat ik met een hallucinerende AI te maken had. Eentje die, nadat een stagiair mijn tegenvoorstel in ChatGPT had gegooid, een antwoord had gepetervandermeerschd dat gewichtig klonk en ongezien door die stagiair aan mij was terug gestuurd. Inhoudelijk raakte het in ieder geval kant noch wal.
Ergenis-level 9000 nu, want ik was rond die periode ook met een AI-”helpdesk” van bunq in conclaaf over iets heel simpels dat de Odido onder de banken van míj wilde, maar wat door hun zielloze chatbot Finn tot een onnodig frustrerende ervaring was opgeblazen (en ook daar: geen oplossingsgericht mens aan de lijn te krijgen). Vroeger kon je tenminste nog een piemel tekenen op een stuk faxpapier en naar het klachtnummer van RyanAir in Dublin sturen, na alweer een ruk-ervaring met de Ierse vliegende stadsbusdienst. Anno 2026 lijken er geen echte mensen meer in klantenservice te werken.
Moppermopper. Maar ik wist dat ik - adem in, adem uit - keurig & correct Nederlands moest blijven schrijven om tot een resolutie te komen. Schelden doet je zaak geen goed, zeker niet als je ooit bij een rechter uitkomt en jezelf als ‘redelijke partij’ kenbaar wilt maken.
DUS. Om kort te gaan: weer een redelijke mail gestuurd, opnieuw een feitelijk incorrecte reactie daarop ontvangen, en wel zo snel (binnen drie minuten) dat de driehonderd woorden tellende respons van Anass uit een knip-en-plakgids van standaardreacties op z’n computer kwam, of dat hij het antwoord uit een LLM heeft getrokken. Hoe dan ook: geen enkele schikkelijke redelijkheid. Sterker nog: Anass suggereerde dat ík degene ben die hún standpunten verdraait, in plaats van andersom. Geërgerd nagelbijten nu. En mentaal heel veel piemels tekenen.
Claimcowboys, hobbybloggers en screenshots
Zij waren dus niet van plan het dossier van vijf afbeeldingen per geval te bekijken. Ik was niet van plan die absurde lump sum van 2100 piek te gaan betalen. Dus toen heb ik maar een auteursrecht-jurist gebeld. Zo makkelijk laat ik me de arm niet op de rug draaien door mensen zonder achternaam die me “Beste Bart”-en vanaf een @ANP-mailadres maar die geen argument van een aantijging kunnen onderscheiden.
Het is ook een principezaak: als je 260 euro licentievergoeding plus 33,30 procent opslag en vermeerderd met 21 procent BTW (= 419,36 euro) gaat ophoesten voor een screenshot van een tweet van Geert Wilders (deze), schep je niet alleen een duur precedent voor iedereen die ooit screenshots maakt voor op z’n website, het is ook domweg geen. inbreuk.
Uit de halsstarrigheid van ANP kun zou je kunnen deduceren dat het gerenommeerde fotopersbureau zich thans als een claimcowboy gedraagt, die helemaal niet uit is op wat rechtmatig of redelijk, maar dat zijzelf kiekjesdieven zijn die wat extra geld in hun winkelkas willen bluffen door claims in te dienen bij eenpitters of hobbybloggers die zich tot betaling laten intimideren. Deze donkere kamer van hun bedrijfsvoering laat ANP bemannen door aan Esmé’s en Anassen gekoppelde AI’s, die geen van allen reageren op wat iemand werkelijk zegt.
Als een ouwe GS-blogger de enige redelijke volwassene in de ruimte is, doe je iets niet helemaal goed hoor, Algemeen Nationaal Persbureau.
Enfin, ik dus zelf een jurist ingeschakeld. Die constateerde niet alleen dat de drie inbreuk-foto’s helemaal geen 260 euro kosten, maar in de ANP-etalage staan voor 117 euro per stuk. Je kan niet achteraf dingen duurder maken. Hij wist ook dat rechters al eerder geoordeeld hebben dat een opslag voor opsporing en administratie op 25 procent als redelijk maximum aanvaard moet worden (dus geen 33,30 procent).
Aldus kwam mijn alleszins redelijke, volwassen en bovenal menselijke jurist (iemand met een voor- én achternaam, functietitel en een direct telefoonnummer) met een nieuw, met jurisprudentie onderbouwd schikkingsbedrag van 530,89 euro. Nog steeds een dure grap, maar ik heb dan ook in enkele gevallen inbreuk gepleegd en erkend. Wel minder dan mijn eigen voorstel aan ANP, en vooral: véél minder dan de gebundelde eis bijna 2100 euro van ANP, dat tenminste twee claims aan het dossier toevoegde die niet eens onder inbreuk vallen.
Op 21 januari en tegelijk met het verzenden van mijn nieuwe schikkingvoorstel heb ik het voornoemde bedrag overgeboekt aan het ANP. Niet via hun “schikkingsportaal“, de fuik waarin enkel de door hen bepaalde volle mep in één keer kon worden afgedragen, maar direct op een IBAN van ANP, te weten NL32ABNA0864009151 ten name van ANP Holding B.V. te ’s-Gravenhage (doe er uw voordeel mee, Googelaar die een claim aan z’n broek heeft en ervaringen van lotgenoten zoekt -red.)
Daarna heb ik de inbreuk-foto’s verwijderd van NN en een verzoek bij de Wayback Machine ingediend om archiefpagina’s te verwijderen (wat binnen een paar dagen is gedaan aan hun zijde).
‘Dit kunnen wij niet aanvaarden’. Okee, dan niet
ANP reageerde binnen tien minuten. Ene Mohammed, ditmaal. Met, het zal u niet verbazen, een afwijzing: “Uw berekening, gebaseerd op een enkelvoudige licentievergoeding vermeerderd met 25% opslag, wijkt af van de wijze waarop schade bij onrechtmatig gebruik door ANP wordt vastgesteld.”
En ook: “De door ons gehanteerde vergoeding is conform vaste ANP-praktijk en eerdere jurisprudentie”, waarbij die ‘vaste ANP-praktijk’ natuurlijk geen wet is en de ‘eerdere jurisprudentie’ niet werd aangeleverd door Mohammed (of zijn AI-software).
“Uw eenzijdige betalingsvoorstel en conclusie dat de kwestie daarmee zou zijn afgedaan, kunnen wij dan ook niet aanvaarden. Het dossier blijft vooralsnog ongewijzigd openstaan.”
Okee, prima.
Twee weken na mijn brief en betaling, op 4 februari, meldde Esmé zich met een nieuwe ANP Photophishing-poging: “Wij hebben uw betaling in goede orde ontvangen. Hierbij merken wij echter op dat het door u betaalde bedrag niet overeenkomt met het volledige bedrag van het eerder toegezonden schikkingsvoorstel. Het is ons op dit moment niet duidelijk waar het bedrag van € 530,89 vandaan komt.”
Nou moe, dat is raar, Esmé! Want op 21 januari had je collega Mohammed nog binnen één snelle AI-prompt de ontvangst van mijn brief bevestigd. ANP weet dan toch prima waar het bedrag vandaan komt? Desalniettemin verzocht Esmé om betaling van het volgens ANP openstaande verschil, “dan wel ons te voorzien van een toelichting of documentatie waaruit blijkt dat er andere afspraken zijn gemaakt.”
Ik tekende in mijn hoofd een piemel op een stuk faxpapier, en liet het daarbij.
Op 24 maart ontving ik een “laatste aanmaning”, niet ondertekend maar nog steeds voor het volledige bedrag van 2.096,81 euro. “Wanneer wij niet binnen 5 werkdagen uw betaling of een geldige licentie kunnen vaststellen, dragen wij het dossier over aan onze juridische partners voor verdere afhandeling”, staat er ditmaal onder de knop naar het “schikkingsportaal” (lees: de kassa).
Het chilling effect van wilde fotoclaims
Een week voor ik deze laatste aanmaning van ANP ontving, las ik op deze website dat het fotopersbureau voor de vierde keer in korte tijd een zaak heeft verloren bij de kantonrechter. Dat kun je ook een claimdossier noemen. Er zijn meer voorbeelden, zoals hier en daar. En ook dit verhaal is interessant, over de juridische positie die ANP zich aanmeet. Sommige claims zijn domweg onrechtmatig. Dat no cure, no pay-cowboys dat proberen, soit. Maar het Algemeen Nederlands Persbureau…?
Er gaat een chilling effect uit van grote, gerenommeerde nationale fotopersbureaus die freelancers, bloggers en eenlingen een arm op de rug draaien met torenhoge claims, gebundeld in dossiers waar mogelijk rechtmatige inbreuken worden samengevoegd met onrechtmatige (of tenminste aanvechtbare) claims, soms van foto’s die jaren terug en vaak argeloos geplaatst zijn. Want wat ga je beginnen tegen zo’n bedrijf, met diepe zakken en minstens één Esmé, één Anass en één Mohammed meer dan jij?
Ik weet dondersgoed wat de spelregels zijn en ik ben er absoluut niet op uit om andermans werk te jatten. Dat erkende ik ook onmiddellijk in mijn eerste reactie op ANP, begin januari.
Maar ANP kent de regels óók, en weet heus wel dat een screenshot niet per definitie een inbreuk is. Ze kennen ook de jurisprudentie van de door hen gevoerde zaken, waarin rechters bepaald hebben dat 25 procent opsporingsopslag ‘redelijk’ is, en dat een origineel licentietarief niet ‘bij wijze van straf’ achteraf verhoogd kan worden. Zo’n vonnis is nota bene letterlijk een week voordat ANP bij mij in de mail zat nog door een rechter in Overijssel uitgesproken (ECLI:NL:RBOVE:2025:7694).
Ze nemen bij ANP (dus) de gok dat iemand gewoon betaalt wanneer ze een blafmail sturen. Tegenspraak wordt weggewuifd met een soort AI slop, een normaal mens krijg je niet te spreken, coulance kennen ze niet en met semi-geautomatiseerde aanmaningen trachten ze betaling af te dwingen - bij mensen die niet per definitie diepe zakken hebben voor juristen, noch tijd voor langlopende rechtszaken.
Mijn alleszins redelijke tegenvoorstel werd integraal, herhaaldelijk en met oneigenlijke argumenten verworpen. Uiteindelijk heb ik ANP na ruggespraak met een jurist minder betaald dan ik nota bene zelf eerst had voorgesteld. Meer gaan ze nu niet meer krijgen want voor dergelijke machinale onredelijkheid (in een troebel sausje van AI) weiger ik toch echt te buigen.
Vijf werkdagen, kreeg ik volgens de laatster aanmaning van 24 maart. Dat is op 1 april. Dit is de grap: ik kies er bewust voor om vóór die datum deze nieuwsbrief al te verzenden, omdat ik me dus niet door het chilling effect van dit soort claims door een onwrikbare afzender wil laten gijzelen, uit angst dat ze misschien echt procederen.
Sleep me dan maar voor de rechter, dan kan ik een hele serie artikelen wijden aan hoe een groot en gerenommeerd persbureau dat aan fotografen zelf maar de helft op de licenties van hun werk betaalt, probeert om als verdienmodel bij ándere freelancers, zelfstandigen of (nog erger) hobbybloggers een poot uit te draaien. Want Bartje bidt nie veur brune boon’n.
Correspondentie met ANP claimdesk
Toetje voor de liefhebber. Van boven naar onder: de eerste claim van ANP; mijn tegenvoorstel; de afwijzingen van ANP; mijn tweede voorstel plus afwijzing ANP; Esmé die doet of ze het niet snapt; de laatste aanmaning van ANP van 24 maart.
Wat een horror! Erger nog dan die €42 die ik ten onrechte moest betalen voor een medisch iets (lab) terwijl ik de dokter al een jaar niet gezien had maar ik weigerde te betalen, heb het zelf moeten uitzoeken en na een maand is het voor elkaar! Maar klein bier met dit van u! Ben benieuwd naar de afloop!
Zeer goed.