Adriaantjeeeee!
De charlatan die struikelde over ChatGPT
‘Adriaantjeeeee!’, riep ik altijd als ik Peter Vandermeersch bij De Wereld Draait Door zag zitten, in dat eeuwige glanzende zijde-blauwe bloesje waarmee hij net iets meer wilde glimmen onder de studiolampen dan degene naast hem. Met de verbale lenigheid van ‘s lands bekendste acrobaat wist ie toch altijd weer een progressieve clown van zichzelf te maken. Oh, wat kon deze Vlaming, destijds hoofdredacteur van NRC, ons altijd zedig toespreken over hoe het heurt.
Over het gevaar van Geert Wilders, ‘de opkomst van extreemrechts’ of de dreigingen van ‘online desinformatie’. Zowel de reputatie van zijn krant, het feit dat hij bijkans dagelijks op televisie was en zijn Vlaamse tongval gaven hem een natuurlijk gezag, want in zijn kringen laten veel mensen zich graag neerbuigend toespreken omdat ze geloven dat ze daarmee zelf in stand verheven kunnen worden.
NRC erodeerde onderwijl van kwaliteitskrant tot een etalage vol wijnen, Rijncruises en opwaarts mobiele glazen, vazen en zelfs meubelen die dankzij het ‘Slijpsteen voor de geest’-zegel van de krant hun IKEA-kwaliteit leken te ontstijgen (en daarom absurd beprijsd konden worden). Inhoudelijk ging het van Jérôme Heldring naar Clarice Gargard: een tijdloos liberalisme werd het modieuze woke progressivisme.
Een NRC-restaurant, op de begane grond van het glazen redactiepand aan het Rokin, mislukte faliekant. Zo gretig wilden de lezers nou ook weer niet in het aquarium van hun eigen gelijk rondzwemmen, waar hun eigen opinie voor veel geld als amuse terug aan hen werd opgediend terwijl de ‘door de redactie geselecteerde’ wijnen verheven vloeiden.
De commercialisering van den oude courant tekende in die tijd - we hebben het over een jaar of tien, twaalf geleden - wel de ombouw van zichzelf serieus nemende avondbladen tot webshops, die op basis van marktonderzoek en gebruikersprofielen klikbeet gingen uitbraken om hun clientèle naar de uitgestalde waar te lokken. Dat deden ze niet met zoete woordjes, maar streng vingerwapperend.
Een van de versterkende krachten van dit verdienmodel is namelijk om lezers en abonnees - en kijkers van DWDD, toen dat nog bestond - het gevoel te verkopen dat ‘het internet’ een riool van ondeugd, onwaarheid en opruiing is, een sentiment dat lijnrecht werd (en wordt) gepositioneerd tegenover de vermeende verheven kwaliteitsstandaard van de journalistieke etiquette en morele meerwaarde van de mainstream media.
Adriaantje Vandermeersch was een toegewijd uitdrager van deze verkoopstrategie. Hij deugde - althans naar buiten toe. Net als trouwens de man bij wie hij zo vaak tafelgast was, Matthijs van Nieuwkerk.
Mede vanwege zijn commerciële denken en digitale doelstellingen (hij ging ooit in zaaltjes aan oudere abonnees uitleggen hoe ze de krant op een iPad kunnen lezen) werd hij na zijn hoofdredacteurschap gepromoveerd tot iets hoogs bij zijn werkgever, Mediahuis. Toen pas kwamen - alsnog heel voorzichtig - wat verhalen los over sociale misdragingen en zijn agressieve manier van leidinggeven.
De deugd bleek een duivel, in een glijerige blauwe zijden blouse, die met voornoemde iPad ook naar zijn eigen personeel gooide, blijkens deze getuigenis uit de zomer van 2023:
De kers op de slijpsteen kwam echter pas vorige week: Vandermeersch blijkt sinds een half jaartje blogjes te schrijven (op dat verfoeide internet, ja - hier op Substack zelfs). Daarin citeerde hij mensen op uitspraken die ze nooit gedaan hebben, omdat hij ChatGPT als Boomergoogle gebruikt en zowel te lui als te ijdel bleek om citaten die zijn opinies moesten onderschrijven op waarheid en feitelijkheid te checken.
Mediahuis heeft hem nu tijdelijk (!) geschorst, nadat NRC zijn gegoochel met AI-hallucinaties zelf vrij prominent bracht, in een door een freelancer geschreven artikel. Dat het in zijn ‘eigen’ NRC stond, zegt wellicht iets over het oude zeer dat Vandermeersch daar achter liet (maar Chat geeft er geen sluitend antwoord op, dus ik kan het niet als harde bewering doen). Wat wel hard beweerd staat, in NRC, is dit:
“In 15 van de 53 blogposts die hij schreef, staan citaten die onvindbaar zijn in de publicaties waar Vandermeersch ze vandaan zegt te hebben, zoals nieuwsartikelen en wetenschappelijke onderzoeken. Zeven geciteerden bevestigen dat zij de aan hen toegeschreven uitspraken niet deden in deze publicaties – noch, voor zover ze zich herinneren, elders. Bij elkaar gaat het om tientallen citaten. Vandermeersch’ werkgever Mediahuis laat weten hem tijdelijk te hebben geschorst als fellow.”
In een soort mea culpa (dat leest alsof deze pech hem maar een beetje overkomen is) bekent Vandermeersch dat hij nota bene zelf al maanden wist dat hij verzonnen quotes aan mensen toeschreef, maar had verzuimd deze te veranderen of verwijderen.
“When I realised this a few months ago, my enthusiasm diminished, as did my use of AI. Yes, I still use it—for translations, for working through documents, as a sparring partner for ideas, possible headlines, and angles—but with far less naïve trust than before. One more point about transparency: I made a second mistake. When I knew that some quotes were incorrect, I should have corrected them immediately. Instead, NRC did so in my place.”
Hij wist dat ie fout zat, maar liet het gewoon staan en acteert nu deemoedigheid naar de krant die hij acht jaar leidde dat zij hem ‘corrigeren’. Niet alleen volgt er geen woord van excuses richting de mensen bij wie hij woorden in de mond legde, (“het laat me klinken als een idioot”, zegt één van de gedupeerden, hoogleraar journalistiek Emily Bell, over een citaat dat Vandermeersch ten onrechte aan haar toeschreef), hij presenteert zichzelf als een slachtoffer van LLM’s: “These language models are so good that they produce irresistible quotes you are tempted to use as an author.”
Zo goed zijn die LLM’s dus helemaal niet, Peter, want ze verzinnen shit waar je bij staat maar dat jij daar geen weerstand aan kunt bieden, is niet de schuld van de software. Het is de haast, arrogantie, onwetendheid en ook de ijdelheid van de gebruiker die denkt dat hij slim genoeg is om zich niet door ‘slimme’ software te laten misleiden. Vandermeersch is een levend bewijs van ontvaardiging door AI.
Zelf verkneukel ik me - als online opruier van de oude stempel - een keertje om mijn eigen analoge gelijk: ver voordat ChatGPT zijn intrede deed, vond ik Peter Vandermeersch reeds een zelfvoldane charlatan, een arrogante betweter en een morele oplichter. Het is derhalve bijzonder bevredigend dat hij door nota bene digitale desinformatie struikelt en voor de hele mediacircustent uit zijn retorische trapeze is gelazerd.
Adriaantjeee eee eee eee eee!
Bonuskwoot uit België: Joël de Ceulaer gaf Vandermeersch in De Morgen op z’n Vlaams zijn vet: “Als u ooit nog eens opduikt in een tv-programma, bel ik de politie. Het moet gedaan zijn met uw komedie. U bent niet de wereldverbeteraar voor wie velen u lang hebben gehouden, u blinkt uit in praatjes, populisme en pestgedrag.”
In storm en regen zaaien, en nu met het windje in de rug genieten van de oogst. Het is je gegund Bart. Fijne column.
Dankjewel Bart, wat kun jij dat weer prachtig verwoorden allemaal. Bij mij geen leedvermaak want er is bij die man geen leed. Narcissus kijkt naar zijn spiegelbeeld hoe geweldig hij is, maar hij ziet zichzelf niet. Hij kan nooit de schuld hebben van wat hij zelf heeft gedaan. Na jouw stuk betrap mezelf eerder op een gevoel van troost. Ik weet niet meer hoe lang ik al gescheiden ben van NRC en Volkskrant en teevee. DWDD was naast de journaals juist de reden. Ik voelde me lang alleen tussen mijn 'D'66 vrienden, familie, collega's die zo zijn blijven leven en denken. En nu troost jouw stuk mij dus. Dit gevallen paradepaardje van het pedante pretentieuze pseudointellectuele proseccopubliek.