Ter Apel, het Rode Kruis en een definitiekwestie over waanzin
Plus: Raad van State haat democratie
De Nederlandse asielcrisis vraagt tot een nieuwe definitie van waanzin: keer op keer helemaal niets doen en met schijnmaatregelen proberen daadkracht te veinzen, in de hoop dat het probleem zichzelf oplost. De meest recente schwalbe komt van asielminister Bart van den Brink, die het overvolle aanmeldcentrum in Ter Apel tot ‘veiligheidsrisicogebied’ bestempelde na een toneelstukje van het Rode Kruis. Het spel volgt een patroon van opzettelijk in stand gehouden onmacht.
Deze toneelrecensie van het politieke theater en de Grote NGO-Show is gratis. Maar lid worden van NN worden kost slechts een dubbeltje per dag met deze kortingsknop:
Op vrijdag 10 juli vertrokken het Rode Kruis en Stichting Vluchtelingenwerk met veel bombarie uit Ter Apel, waar ze sinds medio mei tenten, dekens, water, voedsel en ‘een luisterend oor’ hadden geboden aan migranten wier instroom na barre tochten door talloze veilige landen helaas vlak vóór de poorten van het overvolle Groningse aanmeldcentrum werd gestuit. (Er kan een vleugje cynisme uit deze tekst ademen.)
Het Rode Kruis voelde zich gedwongen tot vertrek omdat ze niet langer veilige hulpverlening konden bieden, “omdat een kleine groep overlastgevers zorgt voor onveiligheid voor onze hulpverleners én de hulpvragers”. De organisatie die van Soedan en Venezuela tot bij hongersnoden en natuurrampen hulp verleent of Joodse gijzelaars vervoert voor Hamas, doet of ze bang is voor ‘een kleine groep overlastgevers’?
Het Rode Kruis maakt een schijnbeweging, pruttelde mijn onderbuik in de N&C-podcast met Maaike van afgelopen maandag. Het sprak ook vrij letterlijk uit de teksten van het Rode Kruis. Hun dramatische zelf-deportatie dient een ander belang: de ngo eiste in hetzelfde persbericht waarin hun aftocht uit Ter Apel geblazen werd een “structurele oplossing” voor asielopvang en citeert directeur Harm Goossens met…
“…een urgent appel aan alle gemeenten in Nederland: stap naar voren en zorg voor een spoednoodopvanglocatie. Zo’n locatie biedt ademruimte voor Ter Apel en zorgt ervoor dat mensen ook overdag een veilige plek hebben. We hebben het over enkele tientallen mensen per dag, in een land met 18 miljoen inwoners.”
[De laatste 1 miljoen van die inmiddels 18.2 miljoen mensen in Nederland bestaat overigens voor 90 procent uit migranten, maar dat terzijde.]
Vluchtelingenwerk-bestuursvoorzitter Frank Candel viel Goossens bij in EenVandaag: “Het gaat om vijftig tot tachtig plekken. Jongens, laat een paar gemeenten hun verantwoordelijkheid nemen.” En voilà, met die vingerwijzende vraag (‘Wij beoordelen de situatie maar *JIJ* moet verantwoordelijkheid nemen’) laaide het debat over de gedwongen asielspreiding weer op. Harder dweilen, hardwerkende burgers en belastingbetalers van Nederland!
De subtiele schoften van de Raad van State
Want die asielkraan draait zichzelf niet dicht. Het is moeilijk te geloven dat het toeval is, maar TOEVALLIG publiceerde de Raad van State maandagmorgen 13 juli een advies om een initiatiefwet van JA21 om de spreidingswet in te trekken (gesteund door BBB, FVD, Markuszower en Keijzer), niet in behandeling te nemen. “Het voortdurend ter discussie stellen van de wet is mede met het oog op de uitvoering ongewenst”, pleitte de hoogste divisie van bestuursrecht in Nederland, in een zin die mij bijzonder antidemocratisch klinkt.
(En heel erg D66, maar sinds 1 juli is CDA’er Sybrand Buma de opvolger van D66’er Thom de Graaf. Same difference, really.)
Het advies dat 13 juli openbaar werd is op 8 juli opgesteld, twee dagen voordat het Rode Kruis zichzelf uit Ter Apel misbaarde. Ook hierbij borrelt in mijn onderbuik de lettervermicelli omhoog, die het woord v o o r k e n n i s ? begint te spellen.
De Raad van State wijst plichtmatig/gratuit (kies maar) op internationale verdragsverplichtingen voor asielopvang en stelt dat “gemeenten vrezen dat [intrekking van de Spreidingswet] zal leiden tot een toename van maatschappelijke onrust.” Daarbij natuurlijk geen woord over de onrust die in heel Nederland onder veel burgers óók bestaat over deze gedwongen opvang. Want dat zou populistisch zijn.
Over de instroom van migranten wil de RvS juist expliciet niets zeggen: “De wijze waarop asielzoekers worden opgevangen, staat los van de asielinstroom.” Dus waar het advies het democratisch ter discussie stellen van de dwangwet letterlijk ongewenst verklaart, schuiven ze het vraagstuk over een inperking van de instroom juist heel deemoedig terug naar de Kamer: “De vraag in hoeverre instroombeperking als noodzakelijk of urgent wordt ervaren, vergt een zelfstandige politieke en bestuurlijke afweging.”
Subtiele schofterigheid van de Raad van State, die donders goed weet dat coalitiepartijen D66 en CDA in de Eerste Kamer in april de Asielnoodmaatregelenwet van Marjolein Faber blokkeerden. Deze Faberwetten zijn in juli 2025 onder kabinet Schoof door de Tweede Kamer met ruime meerderheid aangenomen (94 voor, 56 tegen) en hadden expliciet tot doel ‘de asielketen te ontlasten en de instroom van asielzoekers te verminderen’.
Een van de argumenten van D66 voor hun tegenstem luidde dat het nieuwe Europese Asiel - en Migratiepact de migratie-instroom centraal gaat coördineren, dus Nederland geen eigen wetten hoeft te maken. Tikkeltje pportunistisch, want D66 heeft in Brussel tegen dat pact gestemd. De premierspartij wekt dus enigszins de indruk niets tegen de instroom te willen doen, en vindt in de Kamer, Senaat én Raad van State coalitiegenoot CDA aan hun zijde. Toevallig zeg.
(Op papier is de RvS onafhankelijk. In de praktijk merk je dat niet echt...)
Minachtende messentrekkers zonder broek
In tegenstelling tot de Asielnoodmaatregelenwet is de Spreidingswet, bedacht door de VVD tijdens Rutte IV, dankzij de kongsi van D66 en CDA (en met steun van de VVD in het coalitieakkoord) wél overeind gebleven.
Als ondertussen aan de instroom niets wordt gedaan, betekent dit dat iedere gemeente die een noodopvang opent om “verantwoordelijkheid te nemen”, niet weet hoe groot die verantwoordelijkheid wordt en hoe lang deze genomen moet worden. Dat geeft onrust, want omwonenden kunnen dan dus ook niet goed inschatten hoeveel Lisa’s er eventueel geofferd moeten worden op het migratie-altaar van een messentrekkersgilde van jongens die de gewoonte hebben hun broek naar beneden te trekken om hun minachting te tonen.
Die laatste verzin ik niet, dat zijn letterlijke woorden van de burgemeester van Westerwolde, waar Ter Apel onder valt, in een interview met NRC dat een dag na de lawaaierige aftocht van het Rode Kruis verscheen.
Krijgt u al een beetje beeld?
Het Rode Kruis en Vluchtelingenwerk leggen de dramatische retoriek neer en spelen slinks in op breed levende onveiligheidsgevoelens, maar wel om een heel ander doel te verwezenlijken: meer migranten spreiden over meer opvanglocaties. De Raad van State levert een advies waarmee voorstellen voor het intrekken van de dwangwet omstreden worden gemaakt. En het kabinet kan vervolgens roepen dat hun handen gebonden zijn door een zorgplicht voor veiligheid en handhaving, de vigerende Spreidingswet, en het advies dat de RvS daarover geeft.
Dit is het spel van mensen die, zoals Renske Leijten in haar laatste column ook over de corona-verhoren beschreef, iets te goed weten hoe je een afstand moet creëren tussen het politieke besluit en de publieke gevolgen.
Het is ook een anekdote over een zielloos technocratisch establishment dat lijdt onder een legitimiteitscrisis, in een land dat wordt geregeerd door opportunisme, onmacht, onzekerheid en een weinig overtuigende premier die alleen op Instagram lijkt te bestaan.
Een ovationeel applaus voor dit toneelstuk
Om het acteerwerk af te maken, wisten media in het weekend al te melden dat op maandag voor het einde van de dag een reactie van asielminister Bart van den Brink zou volgen. En jawel hoor, stipt om 17:00 uur kwamen de ‘Extra maatregelen voor veiligheid en opvang in Ter Apel’.
Er is op het terrein een kantoorpand gevonden voor de stoelslapers, het gebied rond het aanmeldcentrum is tot veiligheidsrisicogebied bestempeld en die gemene jongemannen die voor “incidenten, opstootjes en intimidatie” (en ohja, een paar steekincidenten) zorgen, krijgen een genadeloze veeg uit de pan: “Zij zetten het draagvlak onder druk en verpesten het voor de mensen die onze hulp nodig hebben.”
Nou. Dát zal ze leren voortaan hun broek op te houden!
Natuurlijk bevat de aankondiging ook een ronkende quote van de minister. Het woord ‘onacceptabel’ valt daarin, zoals het tegenwoordig altijd valt: achteraf, en dood.
De nadruk ligt namelijk op de tweede helft van deze zorgvuldig gescripte uiting: de CDA-minister betoont op zijn erkentelijkheid jegens het Rode Kruis en Vluchtelingenwerk voor hun moed in het aanzien van messentrekkers, waarna hij tot besluit - de circlejerk van het politieke theater is rond, maakt u zich gereed voor een ovationeel applaus! - alle gemeenten nogmaals oproept om asielopvang aan te bieden vanwege de ‘urgente en kritieke situatie in Ter Apel’.
En dát, lieve COA-kindertjes, is waarom we ten aanzien van het asielbeleid de definitie van waanzin moeten aanpassen, van het aan Einstein1 toegeschreven ‘steeds opnieuw hetzelfde doen en een ander resultaat verwachten’ naar een nieuwe definitie. Ik stel voor:
Waanzin [/ˈʋaːn.zɪn/]
Bij iedere geboden gelegenheid helemaal niets doen, anders dan met schijnmaatregelen, selectief luisteren en oproepen tot ‘verantwoordelijkheid’ proberen om daadkracht te veinzen, in de hoop dat het groeiende, woekerende en naar alle delen van de samenleving doorsijpelende asielprobleem ooit een keer zichzelf oplost.
Een luisterend oor?
Je kunt als ngo-baasje met 160.000 euro bruto per jaar op televisie het probleem leugenachtig reduceren tot ‘vijftig tot tachtig plekken’. Je mag met grote woorden en een hoge moraal voor andermans verantwoordelijkheid prediken in een stroom van columns en kritieken die de kwestie machinaal eenzijdig belichten en alle asielkritiek afdoen als “populisme”. Je kunt ook, als Binnen de Ringeling die Ter Apel niet eens op de kaart kan aanwijzen, nattevingerwijzen naar je eigen media-navel door te stellen dat het asielprobleem een “gevoelscrisis” is die vooral “aan talkshowtafels” gevoed wordt (geen grap, zie DPG, 9 juli).
Je kunt zelfs - ook al ben je van D66, de partij die altijd riep dat Marjolein Faber niks kon en niets voor elkaar kreeg - doodleuk Marjolein Faber de schuld geven, door te schmieren dat ze in het jaartje dat ze minister van asiel was ‘de asielketen heeft uitgekleed’. Het lukte Kamerlid Robert van Asten op 13 juli, in een tweet waarin hij zijn eigen kabinet natuurlijk prijst voor het ‘ingrijpen’.
Jep, het Paternottepopulisme is sterk in deze pipo:
Je kunt het allemaal doen. Maar het probleem lost zichzelf niet op.
Nu is Ter Apel dus een veiligheidsrisicogebied. Bijzonder wel, want als je in Loosdrecht als burger de straat op gaat om de vrees uit te spreken dat een zonder enig overleg opgedrongen azc een veiligheidsrisico zou kunnen betekenen voor jezelf, je kinderen en je leefomgeving, wordt de ME* met getrokken wapenstok op je afgestuurd. Het ene veiligheidsrisicogebied is het andere niet.
Maar als een minister iets tot veiligheidsrisico bestempelt, is het voor het Rode Kruis weer veilig genoeg om terug te keren. Dat maakten ze binnen een uur na de ‘daadkracht’ van de asielminister bekend, in een kleine encore van deze klucht.
De opzet van het Rode Kruis is geslaagd, tot aan de minister speelde iedereen keurig zijn rol, de druk op gemeenten voor het uitvoeren van de dwangwet is opgeschroefd, de wens tot het intrekken van die wet is ondemocratisch verklaard en sinds woensdag bieden de hulpverleners weer ‘eten, drinken en een luisterend oor’ aan asielmigranten. Dat laatste zouden wel meer mensen willen - in Loosdrecht, of Doetinchem, of Schiedam, en niet in de laatste plaats in het dorp Ter Apel zelf.
Maar ja. De waanzin regeert, per definitie.
Geen trek in een doorlopend abonnement? Doe eenmalig een donatie:
*Die ME, is dat dezelfde ME die weigerde in te grijpen toen Marokkanen en andere ‘jongeren op fatbikes’ delen van Amsterdam vandaliseerden en vuurwerk naar de politie gooiden, ‘omdat het anders oorlog wordt’?
Deze uitspraak wordt meestal aan Einstein toegeschreven, maar is waarschijnlijk niet van hem. Nee, er is inderdaad niets meer echt, geloofwaardig of betrouwbaar tegenwoordig.
Mooie column Bart. Spijker op de kop. Er is toch werkelijk geen hond die gelooft dat vluchtelingenwerk en rode kruis om de situatie weg zijn gegaan. Nee, nou sta je als gemeente helemaal te springen om ze op te vangen. Zo’n groepje relschoppers wil iedereen wel. D66 is zo hypocriet. Overal maken ze mooie sier met dat migratiepact, Paternotte en Van Asten voorop. Maar inderdaad, overal tegen gestemd. Zelfs tegen een motie waarin wordt gesteld dat asielzoekers die in een ander land al een procedure zijn begonnen direct terug worden gestuurd. Motie verworpen. En dan die D66 burgemeester in Ter Apel. Inmiddels al heel wat geld ontvangen als het aantal wachtenden te groot was. Als hij dat geld dan eens gebruikt om die problemen op te lossen. En als het zo’n kleine groep is, pak ze op, deel mede dat hun kans verkeken is en zet ze uit. Het is echt om gek van te worden. Die totale politieke onmacht, en vooral ook onwil.
Het valse van de Raad van State is nu ineens een ontkoppeling maken van instroom en opvang. De Spreidingswet is verkocht en werd daardoor goedgekeurd, met de toezegging dat tegelijk iets zou worden gedaan aan de instroom. Zonder die toezegging was de wet niet door de Kamer gekomen. En nu heel slimmig is het ineens een ander vraagstuk. Kijk zo werken de technocraten. Nare slimheid. Ze beseffen niet dat ze met dergelijk gedrag de maatschappelijke spanning alleen doen toenemen. Het valt me trouwens op dat mogelijke maatschappelijke spanning steeds meer als argument wordt gebruikt om niets te doen, zo ook bij het handhaven van de openbare orde, waar de nadruk ligt op de-escaleren. Dit lijkt het beleid, krachtig zijn vermijden.