Minderheidskabinet? Krimpend midden klauwt naar machtsbehoud
Hoop is uitgestelde VVD-regering
Iran, Venezuela, Groenland - misschien moeten we het weer eens even over Nederland hebben, want in de polder gaat het ook niet best. De formerende partijen D66, CDA en VVD komen er namelijk samen niet goed uit. Dat is de enige manier waarop je hun keuze voor een zeer wankel minderheidskabinet kunt lezen: 66 zetels coalitie tegenover een oppositie vol onwil, onvrede en een potentieel ontvlambare overreactie.
Natuurlijk: er is nog geen regeerakkoord, of zelfs maar een besluit op hoe dat er uit moet komen te zien, dus inhoudelijk is nog weinig oordeel te vellen. Maar dat er wordt gesproken over deelakkoorden met wisselende meerderheden per thema, zegt meer over politieke noodzaak dan over een maatschappelijk fundament.
Dat afwezige fundament is het grootste pijnpunt. Allereerst doet deze coalitie geen recht aan de verkiezingsuitslag, waarin de PVV weliswaar elf zetels slonk maar de kiezer overduidelijk rechtser dan links bleef stemmen: JA21 en FVD plusten die verloren PVV-zetels bij zichzelf bij en de VVD verloor nauwelijks.
Frans Timmermans was echter al op de racefiets naar Limburg aan het peddelen voordat het zetelverlies voor GroenLinks/PvdA in de exitpolls bevestigd kon worden door de officiële telling - een bekentenis van pijnlijk verlies als geen andere tijdens de laatste verkiezingen.
De Dierenpartij en de SP werden ook kleiner, wat aangeeft dat de onrust, onvrede en polarisatie minder aantrekkingskracht heeft op de linkerflanken dan bij de flanken op rechts, die momentum behouden of zelfs zien toenemen. Toch trekt D66 de formatie naar het midden, met een knipoog naar links.
Daarmee lijkt een electorale minderheid (die verhoudingsgewijs onevenredig vertegenwoordigd is in de meeste media, onder de meeste pratende hoofden en in de meeste instituties en daarom een schijn van brede legitimiteit geniet) zijn eigen zin nóg verder door te gaan drijven, op een nóg minder brede democratische basis. Toch zijn ze arrogant genoeg om te denken dat zelfs in minderheidsvorm te kunnen blijven doen. Een gevaarlijk spelletje.
Jesse Klaver grijpt opnieuw naast de prijzen
De PVV (met 26 zetels even groot als D66 en daarmee ook de grootste oppositiepartij) schampert dat er volgend jaar weer verkiezingen zullen zijn. Dat is geen onredelijke gedachte want op links gaan de handjes ook niet op elkaar voor deze coalitie: GroenLinks (20 zetels) is verongelijkt dat ze niet mee mogen doen.
Wéér grijpt Jesse Klaver, die ook al sinds 2010 in de Kamer zit, naast een kabinetskans. Nog nooit nam GL deel aan een coalitie en ondanks (of juist vanwege) dat ze de PvdA hebben gekaapt, ontmanteld en de restjes hebben geradicaliseerd, zijn hun kansen niet gestegen.
Jetten wilde GL er best bij hebben maar dat hij met CDA ging formeren en zich neerlegt bij de VVD-eis om GL buiten Vak K te houden, is een subtiele aanwijzing dat het zelfverklaarde midden de club van Klaver en Kati Piri niet tot de redelijken rekent. En, zou je ook kunnen zeggen: als puntje bij paaltje komt, kiest carrièrejager Jetten voor de macht boven de groene moraal.
JA21 is teleurgesteld dat ze niet mee mogen doen, al hebben ze daarmee meer geluk dan ze zelf inzien. Wie van 1 naar 9 zetels groeit met een fractie die - hoe je het ook wendt of keert - is samengesteld uit partijhoppers die nog niet op elkaar zijn ingespeeld, krijgt in de oppositie meer tijd om zowel elkaar beter te leren kennen, als de interne dynamiek onder politieke druk. Het NSC-debacle zou genoeg onderbouwing moeten zijn om de noodzaak van die les te begrijpen.
Ook FVD is niet enthousiast en die hebben weliswaar ‘slechts’ 7 zetels (wat veel is, voor een uiterst reactionaire beweging) maar stijgen gestaag in de peilingen richting 12 tot 15. Je ziet specifiek hun momentum groeien en dat zal niet afvlakken nu er wéér een kartelpartijencoalitie komt van clubs die politiek gezien niet alleen nagenoeg inwisselbaar zijn, maar ook ontzettend veel weerzin oproepen.
Dit is waarom een minderheidskabinet niet alleen riekt naar machtsbehoud voor het krimpende midden maar naar politieke pyromanie kan uitslaan.
Wilders schoot bij de vorige verkiezingen naar ongekende en onverwachte hoogten die het bij iedere keurige op De Persgroep geabonneerde doorzonburger dun door de broek deed lopen maar die vrees werd al snel ingedamd door - eerst - de sabotage van een échte PVV-regering door NSC en VVD en - vervolgens - de incompetentie van de ploeg van Wilders om van ‘de meest rechtse regering ooit’ een functionele machine te maken.
Maar je vergist je als je denkt dat alleen Wilders hiervan de schuld krijgt bij het electoraat. Zijn PVV behield met 26 zetels een bovengemiddeld sterke positie en de teleurstelling op rechts ging niet met hangende pootjes terug naar de VVD: de nettere mensen vervoegden zich bij Joost Eerdmans en de chronisch teleurgestelden, de afgehaakten en de cynici voegden zich bij de antisemitische complotdenkers en pro-Russische reactionairen van FVD.
Premier Jetten, glossy gay social media-persoonlijkheid
Dat Forum sinds de verkiezingen ongeveer verdubbeld is in de peilingen, nog vóór er überhaupt een regering is, vertelt je ook iets over de aversie van velen tegen D66 en waar deze partij van neoliberale en hypermoralistische globalisten voor staat. Zo Forum ergens goed in is, is het in kapitaliseren op die onvrede. De gemeenteraadsverkiezingen, waarbij de Gideonsbende van Thierry Baudet in honderd gemeenten meedoet, zullen ons daar meer over gaan leren. FVD zet er in ieder geval vol op in, want Baudet heeft de Kamer tijdelijk verlaten om zich volledig op die campagne te richten.
Dit is ook waarom de verkiezingszege van D66 me direct een Pyrrusoverwinning leek, en een electorale anomalie bovendien. De kiezer wilde na een chaotische gewoon even terug naar de rust. Die was er op links niet bij de tranendalfusie van PvdA/GroenLinks, niet bij de schreeuwerige Jimmy Dijk en niet bij de hysterische Esther Ouwehand.
Wel bij D66, die weliswaar bestaan bij de gratie van driedeligpakdragers en glazenkantoorbewoners die weten hoe je veel consultantsgeld uit Excelsheets perst, maar die uiteindelijk linkser dan rechts zijn in hun publieke profiel. D66 is een partij voor geprivilegieerde mensen die hun financiële welvaart investeren in de confectie-moraal van de gegoede klasse. Voor energietransities, voor migratie, voor Oekraïne en de EU, tegen Israël en de regering van Trump, en natuurlijk tegen het populisme van “domrechts”. Alleen maar nette mensen, dus.
Bovendien: D66 heeft een vreselijk goede campagne gebouwd op de meest groteske leugens, zoals de belofte voor tien nieuwe steden tegen de woningnood (‘een metafoor’, bleek na afloop) en het veinzen van vals begrip voor de migratie-onvrede. D66 toonde zich een populistisch marketingbureau dat één handeltje in maaltijdboxen verwijderd is van een geijkte vergelijking met het reclamebureau van Baudet.
26 zetels is daarom geen duurzame groei, het is politieke inflatie van een partij zonder oprecht ideologisch fundament. Tijdelijk aangesteld door een kiezer die op rust hoopt.
Na de Fortuyn-revolte en de LPF-achtige toestanden kregen we immers ook de relatief saaie premier Balkenende. Na de roerige gedoogpoging met de PVV was Rutte aanvankelijk een baken van politieke grijzemuizigerigheid.
Rob Jetten is met zijn jetset-vibe, globalistische glamour en glossy gay social media-persoonlijkheid misschien geen grijze muis maar wel minstens zo nietszeggend. Het blijft een Brabants burgerjochie en een keurige jongen is een veilige keus. Hij is wel een stuk minder intelligent dan Mark Rutte: zijn klimaatministerschap is een aaneenschakeling van stupide opmerkingen over stikstofdekentjes en niet weten hoe een kerncentrale een huis verwarmt, tot waanzinnige idealen over 0,000036 graden afkoeling.
Rob Jetten wordt de eerste Insta-premier. Hij is bijzonder vaardig met dat platform en dat is niet in de laatste plaats omdat Instagram onoprechtheid, illusie, fluffers, filters en fillers beloont. Waar X een bubbel is voor leunstoengeneraals en zolderkamer-revolutionairen en BlueSky een Smurfendorp vol chronisch verbolgen linkse Moppersmurfen, zo is Instagram de overbelichte studio voor voor fake tans, geforceerde lachjes en het hooghouden van de valse schijn van succes en geluk. Rob Jetten past naadloos in die categorie.
Kijk maar hoe hij zijn meest opgewekte influencer-hoofd heeft opgezet om de keuze voor een minderheidskabinet als een kans op succes aan de kiezer te verkopen. Het lijkt wel AI, een politieke kunst met matige intelligentie. Je gelooft er in ieder geval geen woord van.
Hoop is uitgestelde VVD-regering
Dit is waar de VVD in het plaatje verschijnt. Een partij waar we kennelijk nóóit meer vanaf komen. Dilan Yesilgoz wist te elfder ure het verlies knap te beperken en hoefde vervolgens - om haar eigen belofte niet te breken - enkel te zwijgen terwijl haar ideologische vijanden stonden te krijsen dat de VVD met GroenLinks moest gaan onderhandelen. Een belofte niet breken was nog nooit zo simpel voor de VVD, dus ditmaal hielden ze het zowaar een keertje vol.
Dat Dilan op haar beurt JA21 niet aan D66 heeft weten te verkopen, zal de VVD vast een zorg zijn: die partij sorteert toch grosso modo al opzichtig voor op het invullen van rechtse stemmen voor VVD-voorstellen want zo Joost Eerdmans iets wil, is het om serieus genomen te worden door wat hij beschouwt als zijn politieke gelijken.
Sinds Balkenende I in 2002 heeft de VVD slechts één keer niet in de regering gezeten. Al ruim twintig jaar maken ze mede de dienst uit en hoewel de partij aan het begin van de eeuw nog een duidelijk rechtse signatuur had, is dat inmiddels flink uitgehold: Mark Rutte bewoog domweg mee met wat de tijdgeest van de macht verlangde, de ooit zeer rechtse Klaas Dijkhoff (vroege internetnaam: “Zeikhoff”) weet dat er met een gematigde en wat moralistische mentaliteit meer geld te verdienen is en Eric van der Burg begint al te snotteren als ie een poster van War Child ziet.
De stevige asieltaal van Yesilgoz zal dus ook in deze coalitie verstommen en ook daarmee verminder je geen onvrede. Maar macht is belangrijker dan democratie: de leep aan de VVD verkochte voorzittersverkiezing toonde al aan dat de aloude vieze spelletjes niet geschuwd worden.
Bovendien zijn D66 en de VVD in het Europees Parlement dezelfde partij. In die hoedanigheid zullen ze - als trouwe bondgenoten van Oekraïne - ook goed naar Mark Rutte blijven luisteren, de oud-premier die nooit echt helemaal is vertrokken en als SecGen van de NAVO de onmacht van de Europese overheden probeert te verhullen achter tamelijk radicale oorlogstaal.
NAVO-baas Rutte stelde vorig jaar al dat er op zorg, onderwijs en sociale zekerheid bezuinigd zal moeten worden om meer in defensie te kunnen investeren. In deze lijn kunnen we vermoedelijk een regeerakkoord verwachten, zo ‘waarschuwen’ bronnen rond de formatie u alvast:
Deze coalitie is geen reflectie op de verkiezingsuitslag, een minderheidskabinet is een machtsgreep van het oude midden. In deze lijn kun je dus ook weerzin en verzet verwachten, want heel veel mensen hoopten en hopen op iets heel anders. Hoop is uitgestelde teleurstelling, zo gaat het gezegde. In de huidige democratie van Nederland kun je ook zeggen: hoop is een uitgestelde VVD-regering. Ditmaal enkel met een plastic premier van een andere partij, en voor zolang als het duurt.
Daarna, een reactionaire revolte?
UPDATE 11 januari: VVD heeft er eigenlijk nu al geen zin in
Bart toont zich weer een echte ''Woord Goochelaar''. Uitstekende analyse.
Ik vermag dit drietal - fris uit De Zwaluwenberg, ,,tandenborstel mee'', meldden de media - absoluut niet serieus te nemen. Vederlicht, media-handig valt me te binnen. Mark Rutte - ja, die! -
oogt in terugblik als een intellectuele reus. Al heb ik daar geen actieve herinnering aan.