Ook Moldavië zit vol met NGO's - Bericht uit Brussel
Schaduwregeringen op subsidie, maar zonder democratie
Er zitten nogal wat landen in de wachtkamer om lid te worden van de EU. Het uiteengevallen Joegoslavië bijvoorbeeld. Straks allemaal weer gezellig samen in Brussel. Een van de vele problemen met de nieuwe lidstaten is dat het ooit onvriendelijke buren van elkaar waren en dat is niet altijd uitgepraat of zelfs maar uitonderhandeld. De grootste kluif is, als we Turkije even vergeten en laten we dat vooral doen, toch wel Oekraïne. Het land, waarvan Bolkestein in de jaren ’90 al zei dat we ons daaraan gingen vertillen, lijkt een onmogelijke opgaaf. De regering daar gaat niet eens over het hele land. Hoe problematisch dat is, kunnen we zien bij Cyprus (maar dan moeten we het toch weer over Turkije hebben). We hebben nog een voorbeeld en dat is veel kleiner, en heeft misschien ergens wel een aaibaarheidsfactor: Moldavië. Klein, arm, en toch lekkere wijn en vrolijke muziek.
Brussel ziet Moldavië als eerste van de stapel kandidaten toetreden tot de EU. De eindonderhandelingen, bestaande uit hoofdstukken met afgescheiden onderwerpen, zijn al begonnen.
De presidente van Moldavië is de christendemocraat Sandu. Zij schermt geregeld vol trots met de mededeling dat de Europese Commissie zeer in haar nopjes is met de vervulling van voorwaarden om lid te worden. Het ene na het andere toetredingshoofdstuk wordt geopend. Het kan de Commissie en Moldavië niet snel genoeg gaan, men hoopt op 2029, en alles wordt in het werk gesteld om critici van die snelheid en/of toetreding de mond te snoeren.
Presidente Sandu’s partij PAS won in september 2025 de parlementsverkiezingen met een uiterst nipte 50,03% en dat is niet te danken aan een bijster transparante en democratische gang van zaken, maar aan met name de stemmen van Moldaviërs in het buitenland. Meer landen kennen een beslissende diaspora maar voor Moldavië, een snel leeglopend land, is de verhouding tussen inwoners en uitwoners verbijsterend.
Voordat een land kan toetreden, wordt het alvast klaargemaakt voor de EU, want anders is de schok te groot. Vroeger moest een land een hele tijd in de wachtkamer met alle regelgeving al op zijn plek zodat de echte toetreding ongemerkt verliep. Oostenrijk bijvoorbeeld. Tegenwoordig is het streven om toetreding te laten plaatsvinden als de verschillen nog enigszins behapbaar zijn en de verwachting is dat het niet al te ontwrichtend zal zijn.
Dat ging bij Polen bijvoorbeeld niet goed. Het CPB verwachtte 15.000 Polen naar Nederland in een jaar of tien, het werden er 325.000 in drie maanden. Dat is expliciet niet de bedoeling want dat heeft grote effecten op elkaars economie.
Het EU scorebord voor Moldavië
Hoe zit dat dan met Moldavië? Moldavië is een straatarm land. Op dit moment wordt het voor een substantieel deel financieel in leven gehouden door de EU. Er is al ruim 1,2 miljard euro die kant op gegaan, onder vurige aanmoediging en facilitering door de voorzitter van de Moldavië-delegatie in het Europees Parlement, de Roemeen en christendemocraat Siegfried Muresan.
Bijna op persoonlijke titel garandeerde hij financiële steun voor Moldavië. Het is bijna pijnlijk om te zien hoezeer ze elkaar omarmen: presidente Sandu, Muresan en de EPP, de grote christendemocratische fractie in het Europees Parlement. De regelgeving rond toetreding vereist objectiviteit maar dit lijkt soms wel op een persoonlijk project.
Moldavië was ooit onderdeel van Roemenië. Op een gegeven moment kwam deze gedachte vanuit Roemenië weer op tafel en de regering in Moldavië reageerde niet eens negatief. Het is mij onduidelijk met wie je dan eigenlijk aan tafel zit. Wil Moldavië nou een soevereine lidstaat zijn of niet?
Je zou denken dat opgaan in Roemenië nog de eenvoudigste en minst kostbare oplossing zou zijn, als we dan toch spreken over deel worden van de EU, maar een deel van Moldavië is Transnistrië en daar heeft de regering niets te zeggen. Een situatie die we ook in Oekraïne en bij Cyprus zien.
De EU helpt bij het toetredingsproces, ook met geld, de pre-toetredingssteun. Dat kan nogal oplopen. Turkije kreeg miljarden en dat ging op aan van alles en nog wat. Zo gaat dat in de praktijk. Waar gaat die pre-toetredingssteun voor Moldavië nu daadwerkelijk naartoe? Komt het terecht in de nationale begroting, gaat het naar infrastructurele werken of krijgt de bevolking economische steun? Of is het toch een bodemloze put?
Gelukkig zijn er stukken voor de ijverige Europarlementariër. De Europese Commissie publiceert voor ieder land dat wil toetreden een ‘scorebord’. Dat van Moldavië is hier te vinden. Het geeft een alleraardigst inkijkje in de bizarre wereld van de EU.
Een schaduwregering van NGO’s
Het project ‘Support for Public Internal Financial Control in Moldova’ klinkt niet verkeerd. Immers: zodra het land toetreedt moeten er wel systemen aanwezig zijn om de nationale financiën en de gegeven subsidies van de EU te kunnen controleren.
Maar wat te denken van financiële steun aan het project ‘EU4Gender Equality Reform Helpdesk (Phase II)’? De ‘helpdesk’ moet doen aan, en advies geven over, ‘capacity building, knowledge products, support’ ten bate van ‘versterkte samenwerking tussen de regering, civiele samenleving en EU-instanties, om gender-sensitieve veranderingen te faciliteren’.
Nog afgezien van de wartaal die hier staat: met die ‘civiele samenleving’ worden niet de burgers van Moldavië bedoeld maar allerlei NGO’s, gesubsidieerde lobbyclubs met specifieke doelstellingen - en in veel landen vormen zij ondertussen een schaduwregering. Als hoofddoel van dit EU-project wordt vermeld: het versterken van de capaciteit van de NGO om ‘een evidence-based dialoog aan te gaan met de regering’. Wie weet wat daarmee wordt bedoeld mag het zeggen. Moet dat bovendien van ons geld?
Er worden goede doelen gesteund, zoals de verbetering van de positie van gehandicapten in Moldavië en zorgen dat achtergestelde kinderen ook deel kunnen nemen aan het onderwijs, maar opnieuw: waarom moet dat door ons worden betaald en kan de regering van Moldavië die verantwoording niet zelf oppakken en voor de eigen bevolking zorgen?
Wat doet die regering van Moldavië richting de eigen burgers? Het gekke is dat steun voor onderwijs aan achtergestelde kinderen gewoon onderwerp van gesprek was toen ik bij de Ombudsman in Chisinau op bezoek was. Dat ging in de context van verantwoordelijkheid als overheid. Dus waarom dan deze financiering als het al gebeurt?
EU-regels moeten ‘goed begrepen en omarmd’ worden
De EU is niet uitsluitend bezig is met ‘goede doelen steunen’. Je ziet een sterke ideologische kleur. Zo is er het project ‘Enabling an inclusive green transition in the Republic of Moldova’; Moldavië moet heel inclusief op het juiste ‘groene’ spoor worden gezet. Geheel in lijn met staand EU-beleid wordt gesteld dat ‘klimaatverandering een sleuteluitdaging bij de ontwikkeling is’ voor het land. Hoe de EU tot die conclusie komt en waarop die is gebaseerd, wordt niet duidelijk.
Moldavië heeft al ervaring met een uitdagend landklimaat. Welke specifieke uitdagingen het land extra heeft, is niet uitgezocht. Er gaat geld naar ‘algemene educatie en awareness raising, delen van informatie en netwerken… om ervoor te zorgen dat de groene transformatie goed begrepen wordt en wordt omarmd’. Dat is geen neutrale informatie meer.
Uiterst twijfelachtig is het door de EU gefinancierde project ‘Civil Society Organisations Meter (CSO Meter): Empowered for Action’. Doel: versterken van lokale NGO’s en denktanks om de dialoog aan te gaan en beleid te maken… werken aan progressieve wetswijzigingen en voorkomen dat restrictieve wetten worden aangenomen’.
In Brussel kennen we dergelijke taal uit het Democracy Shield, waarvan ik eigenlijk alleen begrijp dat mijn mening per definitie antidemocratisch is. Ik zou NGO’s juist heel ver bij de democratische besluitvorming vandaan houden. Iedere burger één stem, niet meer. En zeker geen ‘gesubsidieerd progressief beleid makende’ ondemocratische organisaties.
Doelen zijn ook om de media ‘beter strategisch in te zetten’, jongeren moeten ‘diepgaand geïnformeerd worden’ over de voordelen van de EU en als klap op de vuurpijl is er het project ‘Promote accountability in Electoral processes in EaP through increased participation and capacity of civic actors (ProElect)’.
Wat dat inhoudt? ‘Het versterken van de capaciteiten van NGO’s bij het monitoren van verkiezingen en promoten van democratische verantwoording. De key stakeholders zijn NGO’s, burgerinitiatieven zoals jongeren, vrouwen en kwetsbare groepen, onafhankelijke media en denktanks’.
Vooral de structuur van NGO’s wordt versterkt
Bij de laatste verkiezingen konden Moldaviërs uit een groot deel van het land niet eens stemmen. Er waren bewust geen stembussen in Transnistrië, in Rusland waren er in totaal twee terwijl daar honderdduizenden Moldaviërs wonen, in Italië waren er juist tientallen.
De media zijn dermate ‘onafhankelijk’ dat ik onlangs vragen moest stellen aan de Commissie over de behandeling van een daadwerkelijk onafhankelijke Moldavische journalist, die niet werd toegelaten tot een groot mediaforum in de hoofdstad Chisinau.
Vertegenwoordigers van de pers, media experts en gerelateerde partners namen deel, maar een onafhankelijke mediaorganisatie werd niet toegelaten tot de zaal, met als argument dat er ‘geen stoelen meer beschikbaar waren in de zaal. Ik kreeg een foto van een halflege zaal. Het forum werd mede gesponsord door de Europese Unie.
De manier waarop het toetredingsproces vorm krijgt, is toch vooral de financiering van bevriende netwerken, functies en posities. Ik volg de ontwikkelingen in Moldavië al geruime tijd met veel interesse. Ik wens het land en zijn bevolking het beste toe. Daarom stel ik ook geregeld vragen aan de Europese Commissie over de ontwikkelingen. Maar ik heb als lid van de Moldavië-delegatie een weinig rooskleurig beeld van de controle op ons geld. Ik doe hier immers nog niets anders dan wat stukken lezen. Echt onderzoek in dat land is van een geheel andere orde.
Het is wel duidelijk dat niet Moldavië, maar vooral de structuur van NGO’s wordt versterkt - en ook hun band met Brussel. Dat moet Moldavië zelf, een land dat bestuurlijk nog zo in opbouw is dat het zelfs samengaan met Roemenië overweegt, toch ook niet bevallen.
— Auke Zijlstra is Europarlementariër namens de PVV. Voor NN schrijft hij over het wel en vooral wee in Brussel. Op X is hij te vinden als @EconoomZijlstra.
Normaliter zijn de comments alleen toegankelijk voor betalende abonnees. Omdat Auke een volksvertegenwoordiger is, staan ze onder zijn bijdragen voor alle NN-subs open.
Nijmans Nieuwsbriefje is afhankelijk van abonnees en donateurs. Als betalend lid kunt u onder alle artikelen deelnemen aan de discussie, krijgt u toegang tot het archief en ontvangt u exclusieve artikelen.
