Niet D66 maar Partij van de Thuisblijvers is de grootste van Nederland - Renske Leijten

We moeten de democratie redden

Tweewekelijks Renske Leijten lezen? Laat hier uw mailadres achter:

Hoed u voor landelijke politici die vertellen hoe de lokale democratie verbeterd moeten worden! Ooit hadden we minister Plasterk van Binnenlandse Zaken die de democratie ging verbeteren: twaalf provincies zouden opgaan in zeven landsdelen en gemeenten mochten niet kleiner zijn dan 100.000 inwoners. Schaalvergroting zou de gemeenten efficiënter maken, dan konden ze de extra taken voor wijk- en jeugdzorg aan én kon deze minister toch maar met een megaproject de geschiedenisboeken in. De plannen van Plasterk sneuvelden na veel kritiek in het parlement.

Ondanks dat de verplichte herindelingen ‘vrijwillig’ werden, kwam er een golf gemeentelijke schaalvergrotingen op gang. En omdat het dumpen van overheidstaken bij de gemeenten rucksichtslos doorging, kwamen er ook steeds meer regionale, soms bovenregionale, samenwerkingsverbanden. Daarmee is een bureaucratische doctrine van de onvermijdelijkheid ontstaan. Niemand lijkt nog keuzes te maken en daarop aangesproken te kunnen worden.

Als gemeenteraadsleden willen controleren wat in samenwerkingsverbanden gebeurt, is het bestuurlijk verstoppertje spelen. Beetje zoals de Tweede Kamer met de Europese besluitvorming het bos in wordt gestuurd. Met democratie heeft het niets meer te maken.

Lokaal bestuur verloor aanzien, aantrekkingskracht en: burgerlijke betrokkenheid.

Lage opkomst, slinkende legitimiteit

Lokale verkiezingen zijn de belangrijkste van allemaal, omdat die over onze directe leefomgeving gaan. Maar de opkomst wordt verkiezing op verkiezing lager, bij de vorige verkiezing werd nét geen 51% gehaald. De legitimiteit van vele gemeenteraden ontbreekt. Simpelweg omdat de gemeenteraad niet eens meer de helft van de kiezers op de been weet te brengen. Waarom zijn er toen geen alarmbellen afgegaan? Als in Rotterdam nog geen vier op de tien mensen gaat stemmen, dan is er toch iets goed mis met de democratie? En als zelfs in de hoofdstad van het land de gemeenteraad geen steun heeft van tenminste de helft van haar inwoners, waarom wordt dan gedaan alsof we in een democratie leven?

Natuurlijk is het zo dat voor de verkiezingen geldt: wie stemt, die bepaalt. Maar zou het niet eens tijd worden om in alle gekozen gremia de aantallen zetels die de níet-stemmende kiezers vertegenwoordigen, leeg te laten? In de Tweede Kamer zouden er dan 32 onbezet blijven. Inderdaad: niet D66 maar de Partij van de Thuisblijvers is de grootste partij van Nederland.

Lege zetels stemmen niet op wetten of de eindeloze motiebrij. Het halen van een Kamermeerderheid wordt dan een nog lastigere exercitie! Maar let wel, in menig gemeenteraad had met zo’n zetelverdeling de afgelopen vier jaar geen besluit genomen kunnen worden, simpelweg omdat de gemeenteraad überhaupt geen meerderheid van de kiezers meer weerspiegelt.

Het democratisch tekort

Het democratisch tekort komt niet alleen omdat de kiezer thuisblijft. Er is ook veel te veel waar de lokale volksvertegenwoordiging en bestuurder simpelweg niet (meer) over gaat. Veel lokale dilemma’s worden veroorzaakt door landelijk beleid, bijvoorbeeld als het gaat om de langdurige bezuinigingen op jeugdzorg en huishoudelijke thuiszorg. En wat te denken van de doelstellingen voor de opvang van asielzoekers? Nood dwingt, omdat ook hier het landelijke beleid een schandalige puinhoop is. Verzet tegen grootschalige opvang is heel begrijpelijk, want iedereen weet dat grootschaligheid sneller tot onbeheersbare problemen leidt. In gemeenten waar al langer – vaak ook veel kleinschaliger – opvang plaatsvindt, weet de bevolking vaak dat het wel kan.

Voor de aankomende gemeenteraadsverkiezingen op 18 maart zien we toch weer voornamelijk publicitair geweld over ons als burgerij uitgestort door landelijke partijen. Landelijke kopstukken op lokale posters, alsof zijzelf (hallo Geert, dag Rob, hoi Lidewij) op het kiesbiljet van Heemskerk of Sint-Michelsgestel staan. Landelijke partijen domineren hoe dan ook de talkshows - en ja: ik zat zelf ook met Ruben Brekelmans aan zo’n tafel. De kiezer heeft daar voor zijn of haar lokale stemkeuze geen sikkepit aan.

Het democratisch tekort komt ook omdat landelijke politici doen alsof de problemen die ze landelijk uitnutten overal bestaan. “Bij iedereen een azc in de achtertuin”, is natuurlijk flagrante onzin. Dat overal gekozen moet worden tussen of jeugdzorg, of het zwembad, of de bibliotheek ook. Of de schertsvertoning van een extra schorsing tijdens een debat vanwege de ramadan. Allemaal landelijke ophefjes om lokale stemmen te werven. Maar de ene gemeente is de andere niet, niet qua voorzieningen of qua begroting.

Kortom: als de kiezer wil weten wat die lokaal moet stemmen, dan is de landelijke politici en hun ruzies volgen echt onzinnig.

Waar gaat de campagne nog over als de landelijke partijen hun lokale afdelingen garantie op zetels geven, doordat ze landelijk hoog in de peilingen staan? Wat betekent de poster-slogan ‘Weer D66’ wanneer het om mijn mooie Haarlem gaat? Waar staan ze dan precies voor? Zijn ze voor of tegen het verder invoeren van betaald parkeren, wat in een referendum twee jaar geleden door tachtig procent van de kiezers werd afgewezen – ook in wijken waar het betaald parkeren geen acuut onderwerp was?

Het staat niet op hun “gemeentelijke” verkiezingsposter, die landelijk in alle bushokjes hangt.

Geef lokale verkiezingen terug aan lokale politiek

We moeten de democratie redden en daarom wil ik als oud landelijk politicus een lans breken voor de democratie van onderop. De democratie van mensen in buurten en wijken. Door de totaal verziekte sfeer rond landelijke politiek en in landelijke verkiezingen, worden lokale kanjers van wethouders en gemeenteraadsleden helemaal niet meer gezien. Willen we over vier jaar nog kiezers naar de stembus trekken voor de lokale verkiezingen, dan moeten we landelijke partijen er radicaal uitgooien.

Lokale partijen zullen hoe dan ook winnen en er is geen bewijs dat bestuur met lokale of landelijke partijen beter of slechter is. Zowel in lokale afdelingen van landelijke partijen als in lokale partijen zonder landelijke partij zie je enorme politieke dieren die goed de gemeenschap te betrekken bij beleid, en ook moeilijke keuzes weten te verkopen. Zowel lokalen als landelijken zijn echter net zo goed beiden hofleverancier van het gilde der onzichtbare wethouders – teruggetrokken op stadhuizen, in bureaucratie florerend. Evenals het slag dat vooral zaken regelt voor vriendjes maar daarbij vergeet dat openbaar bestuur integriteit en transparantie nodig heeft.

Lokale politiek wordt door lokale mensen gemaakt, gaat over lokale thema’s en daarbij horen geen landelijke partijen. Niet als het gaat om de thema’s die geplugd worden, om sjablonen voor lokale programma’s die gemaakt worden. De democratie hoort van onderop te komen, dus het is tijd om de band door te snijden. Dan kunnen wethouders en burgemeesters ook niet langer door hun landelijke partijen – met zicht op een carrièrestap naar de landelijke politiek – in de plooi gehouden worden.

Organiseer mensen lokaal en red de democratie

Lokale politiek hoort te bruisen en hoort niet te gaan over het verdelen van de schaarste maar over hoe gemeenschappen worden vormgegeven. Gemeenten horen niet in bureaucratische aanbestedingsmachines te veranderen ‘omdat dit nu eenmaal zo moet’, maar inzicht te hebben in de lokale behoeftes die in samenspraak met burgers, bedrijven en organisaties worden georganiseerd. Van sport tot onderhoud van de publieke ruimte, van cultuur tot veiligheid. Van groen en speelplekken tot winkelbeleid en parkeerplekken. Van nieuwe woningen tot het renoveren van wijken. En ja ook over de opvang van asielzoekers.

Geen landelijk gekakel in de lokale macht, het zou een zegen zijn. Burgers en hun belangen worden lokaal georganiseerd en ook lokaal tegen elkaar afgewogen. Door mensen te vragen naar hun behoeften en te betrekken bij lokaal beleid ontstaat er meer betrokkenheid. Meer betrokkenheid leidt ook tot meer begrip voor afwegingen en keuzes die gemaakt moeten worden. Dit zal zorgen voor een betere opkomst, omdat burgers dan ook weten wat er op het spel staat wanneer ze níet hun stem laten horen bij de verkiezingen.

Het zou ook heel wat schelen in verkiezingstijd: geen landelijke kopstukken in de straten, geen gekakel over wat de schuld is van ‘links’ of ‘rechts’ beleid. Geen columnisten en opiniemakers uit willekeurig Spanje, Amsterdam, Zweden, Portugal of Haarlem die zich met uw lokale keuzes zouden bemoeien.

Wel: lokale debatten, lokale verkiezingsthema’s, lokale kranten – print of digitaal - en lokale lijsttrekkers die hun gezicht moeten laten zien, en hun verhaal aan hun eigen gemeente moeten vertellen. Politiek van onderaf, leve de ‘kleine’ democratie!

Geef de burger weer een stem. Maak lokale politiek weer lokaal. En tot die tijd: ga vooral stemmen deze ronde. De lokale plicht roept!

---

U kunt uw notificaties voor de verschillende auteurs, podcasts en rubrieken van Nijmans Nieuwsbriefje beheren via uw accountpagina. U kunt de missie van NN om vrije stemmen te laten klinken, hier ondersteunen.