Niet meer ondenkbaar: Prime Minister Nigel Farage
Duurt wel tot 2029
Al sinds zijn dagen als Europarlementariër wordt de Britse politicus Nigel Farage een tikkeltje onderschat. Met een achtergrond als beurshandelaar in de City of London en een langs klassieke patronen verlopen bezoedeling van zijn persoonlijke reputatie door pers en politieke opponenten, was zijn UK Independence Party lang het lachertje van Brussel. Inmiddels is hij niet ondenkbaar de volgende premier van het Verenigd Koninkrijk. Je zou er best een wedje op kunnen leggen bij Ladbrokes, nu het rendement nog hoog ligt.
Bij tussentijdse verkiezingen in zo’n veertig procent van de Britse councils pakte zijn huidige partij Reform een ongekend aantal zetels, veelal op plekken waar het de regerende Labour-partij het meeste pijn doet. Zoals in het voormalig industriële noorden van Engeland, decennialang bekend als de onneembare ‘Red Wall’ van de arbeiderspartij van premier Keir Starmer, een Mann ohne Eigenschaften die zich het beste laat omschrijven als een bak blanke vla waar een bril in drijft.
Farage, nooit bang om breed lachend met een hoog geheven pint gefotografeerd te worden, is daarentegen een prototype politieke Ausdauer (om de fascinerende Britse ontwikkelingen maar even langs Duitse expressies te blijven leggen).
Jarenlang bezwoer hij in Brussel dat hij zijn land uit de EU zou krijgen en veroverde momentum met dat streven. Het dwong voormalig premier David Cameron ertoe een referendum uit te schrijven en dat bleek een - vanuit de gevestigde orde bezien - epische vergissing: de Britse kiezers bepaalden in juni 2016 met nipte meerderheid dat het VK z’n Brusselse biezen moest pakken. Niemand zag het aankomen, behalve de belangrijkste Brexiteer zelf, die er persoonlijk duizend pond op gewed had - en won.
Farage lachte in 2016 het laatst
Natuurlijk werd Farage, die lachend zijn Europese zetel inleverde, daarna nóg harder verketterd als populist. Maar hoewel hij op papier zijn doel bereikt had, kon hij in zijn eigen land geen rol van betekenis spelen in de uitvoering van Brexit: het Britse districtenstelsel was een onneembare vesting gebleken voor UKIP (omgedoopt tot Brexit Party). In het ‘First Past The Post’-systeem, waarin per kiesdistrict de kandidaat met de meeste stemmen de enige parlementszetel voor dat district wint, wist hij zich in 2019 niet het Lagerhuis in te vechten.
De uitvoering bleef aldus in handen van de regerende Tories, die er net als de rest van de gevestigde macht geen intrinsieke motivatie voor hadden en er (dus) een broddelwerkje van maakten. Daarin overigens gewillig, om niet te zeggen: gretig bijgestaan door de bobo’s in Brussel.
Brexit kon en mocht geen succes worden, want kiezers in andere lidstaten zouden zich ook wel eens wat in het hoofd kunnen gaan halen. Het Britse referendum volgde immers kort op het Nederlandse Oekraïnereferendum (waar Farage ook bij was), dat Brussel eveneens glansrijk verloor. Ook eerdere referenda, in Nederland en daarbuiten, vielen steevast in EU-nadeel uit. De kiezer wil nogal eens wat anders dan de politieke kaste.
Brexit is derhalve en/of desondanks geen onverdeeld succes, om het mild te zeggen. Op één van de belangrijkste punten, controle over eigen grenzen, is het zelfs een groteske mislukking gebleken. Migratie groeide tot ongekende hoogten en veranderde merkbaar van (Oost-) Europese herkomst naar Aziatisch en Afrikaanse migranten en kantelde daarmee van vrij en legaal Europees lidstaat-verkeer richting veel meer illegale migratie, veelal via kleine bootjes vanaf Calais. Net als in Nederland komt de bevolkingsgroei van Engeland inmiddels volledig op conto van migranten.
Dus hees Farage - inmiddels presentator en commentator geworden voor onder meer GB News - zich opnieuw het politieke pak, doopte de Brexit Party om tot Reform UK en wist in 2024 vijf parlementszetels te winnen (een geflatteerd aantal: de partij trok ruim vier miljoen kiezers, ruim 14 procent van het electoraat). Sindsdien zet de groei alleen maar door, niet in de laatste plaats vanwege voornoemde bak Starmer-vla, die als een konijn in de koplampen naar de migratiecrisis kijkt.
De volgende landelijke verkiezingen zijn pas in 2029, dus Labour blijft voorlopig het land leiden. Farage - breder grijnzend dan ooit, leek het wel deze week - hoopt dat Starmer niet opzij stapt voor een partijgenoot, omdat hij zich naar eigen zeggen geen betere promotor van Reform kan wensen.
Daarmee schmiert de patriottische populist zichzelf in de underdog-positie als kleiner Mann gegen das Establishment, maar aan Downing Street weten ze inmiddels, net als in Brussel, wel beter dan om hem te onderschatten.
Hier past wel de kanttekening dat een ‘afvallige’ uit zijn eigen hoek, Rupert Lowe, met zijn Restore Britain rechts van Farage in opmars is: hij vindt Nigel te veel pub en te weinig praktijk, en schuwt het niet om expliciet te maken dat er massaal migranten gedeporteerd zullen moeten gaan worden om Engeland niet slechts te hervormen (wat volgens hem niet meer kan), maar rigoureus te herstellen. Hij publiceerde - samen met enkele anderen - vorig jaar een rapport onder de weinig aan de verbeelding overlatende titel “Mass Deportations. Legitimacy, Legality, and Logistics”, met een vliegtuig op de cover.
Dat doet Nigel Farage dus niet. Die likt aan ijsjes en drinkt pints in de pub.
Restore deed alleen mee in Great Yarmouth, waar Lowe z’n parlementszetel gewonnen heeft, voordat hij brak met Reform en onafhankelijk van Farage verder ging. Het is een kustgebied in verval in Norfolk, ten noorden van het vergelijkbare Clacton-on-Sea in Essex waar Farage in 2024 z’n eigen zetel veilig stelde. Lowe’s beweging pakte daar alle tien uit tien zetels die er te winnen waren.
Dat is, hoewel de cijfers zeer overtuigend zijn, electoraal niet zo heel opzienbarend: het is een typisch Brexit-gebied, met oudere kiezers, hoge werkloosheid en sociale armoede. Het zou voor Farage wel een waarschuwing moeten zijn dat ie Labour wellicht linksom kan verslaan, maar tegelijkertijd ook moet waken voor een rechtse directe van Restore.
Rupert Lowe zal hiermee het rivaliserende Reform bovendien nog wat harder dwingen een steviger migratiestandpunt in te nemen, iets dat Farage tot heden met grote voorzichtigheid (of omzichtigheid, zo u wil) inkleedt, omdat hij zich wil vestigen bij nieuwe kiezers en hen niet te bruusk van zich wil vervreemden met harde migratie-taal. De vraag die de opkomst van Rupert Lowe vooral opwerpt, is hoe sterk het anti-migratie-sentiment inmiddels leeft in (de rest van) Engeland en hoe zeer hij daarmee Reform het leven zuur kan maken.
Andersom kun je vermoedelijk wel veilig stellen dat kiezers die nu bereid zijn de Tories en Labour los te laten in ruil voor een stem op Reform, wel een bepaalde ‘waardigheid’ verwachten op het asieldossier. In Nederland duurde het immers ook bijna twintig jaar voordat de PVV-stem het sociale stigma ontsteeg, en Wilders de grootste werd. En zie hoe snel dat tij ook weer kan keren, als er vervolgens niet snel en redelijk genoeg geleverd wordt…
Derhalve lopen we wat op de zaken vooruit door Farage nu al tot eerstvolgende niet-Labour-bewoner van Number 10 uit te roepen, maar: ondenkbaar is het sinds deze week absoluut niet meer.
Lacht Farage in 2029 weer het laatst?
Als Farage het momentum vasthoudt en in 2029 ‘first past the post’ weet te geraken om Prime Minister Farage te worden, breekt de voormalige beurshandelaar eigenhandig het sinds mensenheugenis door de Conservatieven en Labour gedomineerde systeem af.
Maar de werkelijke stuwende kracht daarachter (en hierin schuilt een ferme waarschuwing voor de decennialang ongenaakbaar geachte politieke gewoontemachten in Nederland en talloze andere Europese landen) ligt absoluut in het migratieprobleem. Wie zich daar niet politiek op wil profileren, loopt het risico zichzelf naar de politieke geschiedenis te verbannen. Farage durft het wel. Rupert Lowe verhoogt de inzet. Tory-partijleider Kemi Badenoch imiteert het origineel (en zag haar partij opnieuw verliezen deze week).
Voor Farage geldt op dit moment - voor niet-Britten die met argusogen naar het asielbeleid in hun eigen landen kijken - enkel de vraag: kan de man die werd uitgelachen toen hij zei het Verenigd Koninkrijk uit de EU te gaan bevrijden, van Engeland de eerste dominosteen maken om in heel Europa een democratische kentering op het fnuikende en verstikkende migratiedossier te veroorzaken?
Want het geduld raakt bij steeds meer mensen op, en met iedere nieuwe small boat vol illegale Afrikanen die aanspoelt op de Britse kust (of ieder wekelijks bijgewerkt staatsprintje met het Nederlandse instroomcijfer van plusminus 1000 migranten bij de balie in Ter Apel) verkleint ook de kans op een redelijke democratische revisie. Dan komt er geen reform en ook geen restore, dan dreigt er een ramp.
Dus ook zijn critici doen er wellicht goed aan om Nigel Farage niet opnieuw te snel af te schrijven. He may not be the hero you want, but he might be the hero we need.
Cheers.
Ik mag hopen dat hij verandering gaat aanbrengen in het asielbeleid en dat dit gaat uitbreiden over heel Europa. Als je nu al ziet dat ons land blijkbaar opeens "the place to be" is voor Palestijnen, die nota bene uit Griekenland of een ander veilig land hier naar toe komen dan vrees ik met grote vreze. Zeker gezien dit op alle fronten falend kabinet. Het broeit steeds meer in Nederland. Nausicaa Marbe had hier vandaag een mooie column over in de T.
Benieuwd of Starmer werkelijk zijn termijn kan uitzitten. Farage ging in het verleden heerlijk tekeer in het EP.