Het Spanje van Sánchez test de Europese solidariteit
Sánchez is de linkse Orbán van de EU
De Europese politiek wordt al jarenlang gedomineerd door één argument. Telkens wanneer de Europese Unie geen gezamenlijk standpunt of aanpak formuleert, klinkt vanuit politici, experts en commentatoren dezelfde boodschap: Europa heeft meer eenheid en solidariteit nodig. Het zijn de toverwoorden die Caroline de Gruyter en Arend Jan Boekestijn bij elke crisis of vermeende bedreiging aangrijpen om te pleiten voor meer macht naar het Europese project.
Volgens dit beeld van de EU zijn niet de problemen zelf, maar vooral de Europese reactie daarop het probleem. Dit frame overheerste ook na de crisis in Ceuta in de Brusselse bubbel en media. Niet de zwakte van de Europese buitengrens en dat meer dan 70.000 migranten illegaal Spanje binnenkwamen, maar het gebrek aan ‘solidariteit’ zou de belangrijkste les zijn. Zo toonde de Ceuta-crisis volgens de NOS dat Europese solidariteit kwetsbaar is, nadat Italië grenscontroles had ingesteld tegen reizigers vanuit Spanje.
Wie de gebeurtenissen in Ceuta niet meer kan volgen, neem ik dat niet kwalijk. Zo berichtten media aanvankelijk dat er ‘enkele honderden’ migranten in Ceuta waren. Vervolgens waren het er plots meer dan zeventigduizend. Daarna werd gemeld dat Spanje de situatie onder controle had en de meeste migranten waren teruggekeerd naar Marokko. Hoeveel migranten er nog in Ceuta zijn, is onduidelijk. Het Belgische VRT sprakvrijdag over minstens 8000 mensen. De beelden van de stranden worden er niet beter op.
(Video via X, de in de tweet genoemde verkrachtingen zijn bevestigd)
Toch was volgens veel journalisten, EU-experts en duiders niet het falen van Spanje om zijn grens te bewaken het probleem, maar het gebrek aan solidariteit van andere EU-landen. Zo stelde professor EU-recht Merijn Chamon in De Standaard dat de meeste EU-lidstaten in plaats van Spanje te steunen en een harde houding tegenover Marokko aan te nemen, ‘hysterisch’ reageerden.
Maar tegenover wie hadden de andere EU-landen zich dan solidair moeten opstellen? Spanje beschuldigde Marokko immers niet en riep de andere lidstaten juist op om Marokko niet te bekritiseren. Bovendien noemde Europese Commissievoorzitter von der Leyen Marokko een ‘strategische partner in het bestrijden van illegale migratie’.
Wat had die solidariteit concreet moeten betekenen? Stevige persberichten?
Bovendien is de bescherming van nationale grenzen een nationale verantwoordelijkheid waarin de Spaanse autoriteiten overduidelijk hebben gefaald. De Europese Unie en het Grens- en kustwachtagentschap Frontex leveren enkel ondersteuning. Zo zou de Spaanse regering waarschuwingen van de inlichtingendiensten over een aanstaande toestroom hebben genegeerd. De regering van Pedro Sánchez lijkt dus vooral zelf niet solidair, met haar eigen bevolking in Ceuta.
Sánchez niet solidair met de rest van Europa
Een meer fundamentele vraag is waarom Europa solidair moet zijn met Spanje, terwijl dat land op steeds meer gebieden lijnrecht tegen de positie van de meerderheid van EU-lidstaten ingaat. Premier Pedro Sánchez lijkt wel de Viktor Orbán van links. Op dossier na dossier kiest zijn regering een koers die afwijkt van de Europese consensus, of deze zelfs ondermijnt. In dit stuk beperk ik me tot het asiel- en migratiebeleid, het dossier waarop de Spaanse koers het duidelijkst afwijkt van de rest van de EU, hieronder vindt u nog wat andere voorbeelden:
Na tien jaar politieke verdeeldheid en gebrek aan coördinatie bereikte de EU in 2024 een akkoord over het Asiel- en Migratiepact. De tien nieuwe wetten traden afgelopen juni in werking. Het doel is een consistenter migratiebeleid, sterkere buitengrenzen en een gezamenlijk Europees asielsysteem.
Maar terwijl de EU probeert tot één gezamenlijk migratiebeleid te komen dat irreguliere migratie moet ontmoedigen, voert Spanje het grootste legalisatieprogramma uit de Europese geschiedenis uit.
Het land wil vóór 2027 de honderdduizenden mensen die illegaal in het land verblijven een verblijfs- en werkvergunning geven. Inmiddels hebben meer dan 1,2 miljoen mensen zich aangemeld, meer dan twee keer zoveel als verwacht. De politie waarschuwde dat door gezinshereniging uiteindelijk meer dan 3 miljoen migranten naar Spanje kunnen komen, en vreest dat meer dan 400.000 aanvragen mogelijk frauduleus zijn.
Belangrijker is dat het Spaanse signaal het voor de EU moeilijker maakt om een geloofwaardig en samenhangend migratiebeleid te voeren, zo zei de Eurocommissaris voor Migratie. De regeringsleiders van 22 lidstaten noemden het Spaanse regularisatiebeleid dan ook een ‘pull-factor’ voor illegale migratie naar Europa.
Bovendien gaat het Spaanse beleid gevolgen hebben voor de rest van Europa. Hoewel deze mensen in theorie niet vrij door het Schengengebied zouden mogen reizen, wijkt de praktijk van het Europa zonder binnengrenzen al jaren af van de theorie.
Terugkeerhubs: Spanje stemde tegen
Ook gaat Spanje in tegen het Europese terugkeerbeleid, een van de grootste knelpunten in het migratiedossier. Slechts één op de vijf mensen die de EU moet verlaten, vertrekt daadwerkelijk. Daarbij gaat het vooral om afgewezen asielzoekers.
Om mensen zonder verblijfsrecht sneller en effectiever te kunnen terugsturen nam het Europees Parlement in juni de Terugkeerverordening aan. Deze wet maakt zogenaamde terugkeerhubs mogelijk: centra buiten de EU van waaruit migranten kunnen worden uitgezet.
Nadat het Parlement de wet aannam zeiden negentien van de zevenentwintig lidstaten dat zij het voortouw willen nemen bij het oprichten van deze centra. Alleen Spanje en Frankrijk stemden tegen. Premier Sánchez noemde de nieuwe wet ‘absoluut inefficiënt’ en ‘waardeloos’.
Maar juist het huidige Spaanse terugkeerbeleid is absoluut inefficiënt. De afgelopen vijf jaar had Spanje een ‘terugkeerratio’ van 5 tot 12 procent. In 2023 verlieten slechts 5995 mensen Spanje, van de 64.260 die moesten vertrekken.
Ik zie niet in waarom de andere 26 EU-lidstaten solidariteit moeten tonen met een land dat:
Het Europese asiel- en migratiebeleid ondermijnt;
Het laagste terugkeercijfer heeft in de EU;
Zich verzet tegen Europese maatregelen om migranten zonder verblijfsrecht terug te sturen;
Met het grootste regularisatieprogramma uit de Europese geschiedenis een prikkel creëert voor illegale migratie.
Europese Solidariteit is eenrichtingsverkeer
Een meer fundamenteel probleem is dat Europese solidariteit vooral financieel van Noord naar Zuid gaat. Zo is Spanje de grootste ontvanger van geld uit het Europese coronaherstelfonds, dat wordt gefinancierd met gezamenlijke Europese schuld. Spanje heeft recht op 80 miljard euro aan subsidies en 22 miljard aan leningen.
U herinnert zich wellicht nog de emotionele chantage rondom het fonds richting Nederland, door media en politici uit Zuid-Europa. Zo schreven Italiaanse politici in Duitse krantenadvertenties: “De Nederlandse houding is in elk opzicht een voorbeeld van een gebrek aan ethiek en solidariteit.”
Volgens de Spaanse krant El País zette premier Rutte Nederland als “onsolidair land” neer. En ook premier Sánchez zei destijds tegen Mark Rutte dat Europa er samen uit moest komen, met solidariteit en eenheid.
Maar achter idealistische woorden en het ‘Europese belang’ schuilen keiharde nationale belangen. Zo hebben Italië en Spanje twee van de hoogste staatsschulden van de EU, met respectievelijk 138,9 en 101,6 procent van hun bruto binnenlands product. Daardoor betalen ze meer rente dan landen met minder schuld, zoals Nederland. Omdat de gemiddelde Europese schuld lager ligt, zijn Europese schulden goedkoper voor Spanje en Italië.
Zo draaien landen die hun begroting wel op orde krijgen en de Europese begrotingsregels naleven, op voor met name Zuid-Europese landen met forse begrotingstekorten. Het is Sánchez sinds november 2022 niet meer gelukt om een begroting door het parlement te krijgen.
Spanje is niet alleen de grootste ontvanger uit het coronaherstelfonds, maar gebruikt dit geld ook voor verkeerde doeleinden. Zo meldde El Mundo dat de regering-Sánchez in 2024 en 2025 meer dan 10 miljard euro aan Europese middelen heeft gebruikt voor pensioenen en andere sociale uitkeringen. Spanje is daarin niet de enige: alle lidstaten hebben het fonds voor lopende uitgaven gebruikt.
De EU weet zelfs niet eens waar miljarden uit het herstelfonds precies zijn gebleven. In mei publiceerde de Europese Rekenkamer een vernietigend rapport waarin het stelde dat het niet kan controleren hoe miljarden euro’s uit het fonds zijn uitgegeven. Ook Auke Zijlstra schreef daarover voor NN.
Hartverwarmend, deze Europese solidariteit.
Pijnlijker is dat de gezamenlijke schulden moeten worden terugbetaald, wat in de toekomst alleen maar meer geld zal kosten door stijgende rente. Volgens voorlopige schattingen liggen de totale kosten voor de periode 2028 tot 2034, voor zowel de aflossing als de rente van het herstelfonds, tussen de 140 en 168 miljard euro in het huidige prijspeil.
Alleen al de financieringslasten zullen volgens voorzichtige schattingen van Bruegel vanaf 2028 ongeveer 14 miljard euro per jaar kosten, tot 2058. Voor Nederland zullen de kosten om deze schulden te betalen dus veel hoger liggen dan de 5,4 miljard die het kreeg toegewezen.
Kunnen degenen die zeiden dat dit fonds ook in het Nederlands belang was, dit nog eens uitleggen?
Hogere schulden voor iedereen in Europa die door toekomstige generaties moeten worden terugbetaald, is in ieder geval niet mijn vorm van Europese solidariteit. Laat zowel de Ceuta-crisis als het coronaherstelfonds daarom een les zijn. In plaats van klakkeloos degenen te volgen die ‘het Europees belang’ claimen en zich beroepen op Europese solidariteit, moeten we ons telkens afvragen wat daadwerkelijk in dat belang is, wie de lasten draagt en wie uiteindelijk de rekening betaalt.
Geen trek in een doorlopend abonnement? Doe een vrijblijvende donatie:
Naschrift van De Hoofdredactie
U las de derde bijdrage van Ruben Cober aan Nijmans Nieuwsbriefje. Hij stelde zich hier al eerder voor. Eindelijk een beetje verjonging op NN. En een beetje meer Brussel, want de berichtgeving daarover is te beperkt. Media en de EU staan, zoals hierboven beschreven, bovendien niet in een gezond-kritische verhouding tot elkaar.
Zelf herinner ik me goed hoe NOS-correspondent Chris Ostendorf ten tijde van de eurocrisis verkondigde dat de EU ons allemaal slechts ‘een kopje koffie per dag kost’. Dus wat zeuren we nou, wilde hij de Nederlandse nettobetalers maar meegeven. Die teneur spreekt helaas uit de meeste media.
Daarom hier voortaan tweewekelijks een extra steentje in de vijver. Voor Rubens bijdragen ontvangt NN geen subsidie. We doen het hier allemaal onafhankelijk, op eigen kracht, en met uw zegen.
Zolang de digitale euro betalingen aan onafhankelijke media niet blokkeert, kost die zegen maar dertien cent per dag. Houdt u vast nog genoeg over voor een kopje koffie.
— Bart
of
Meer lezen van Ruben? Schrijf in voor Europa, Best Belangrijk:
Steun de missie: hou NN vrij en onafhankelijk
Nijmans Nieuwsbriefje is volledig onafhankelijk van uitgeverijen of bemoeienis van bovenaf en bestaat zonder reclames of subsidies, louter op basis van lezers en donateurs. Ik wil dat NN zowel onafhankelijkheid van geest als de vrijheid van meningsuiting hoger in het vaandel voert dan een vaste politieke positie of ideologische kleur.