PvdA: van verheffingsideaal naar parlementaire vuilnisbelt
Het eerlijke verhaal over het einde der PvdA
“Er zijn mensen in dit land bang omdat ze denken ‘door mijn huidskleur mag ik hier niet blijven want dat heeft Geert Wilders gezegd’.”
Dat zei Frans Timmermans op 30 september, in aanloop naar de verkiezingen van vorig jaar oktober. Twee jaar eerder had de PVV onverwacht maar groots gewonnen. De coalitie die daaruit voortkwam, struikelde over zichzelf voordat de Partij van de Arbeid en GroenLinks hun al jarenlang voorgenomen fusie nu eindelijk eens af konden ronden. De twee partijen deden wel opnieuw met één lijst mee aan de verkiezingen, waarbij Timmermans als een van de laatsten der PvdA’ers de kar mocht trekken, en het retorisch volume tegen de PVV naar standje 11 werd gedraaid:
“We hebben [Wilders'] veel te lang laten wegkomen met het verhaal dat alle pijn het gevolg is van asielzoekers.”
Leugens en overdrijvingen, allemaal uit onmacht.
De campagne, waarin de oude Timmermans met de inmiddels ook niet meer zo piepjonge Jesse Klaver dansjes deed in ongemakkelijke TikTok-video’s, werd een drama. Waar PvdA/GroenLinks koos voor boos en verongelijkt tegen ‘het populisme’, gooiden de marketeers van D66 bijtijds het roer om richting een opgewekte campagne waarin een lichtvoetige Rob Jetten continu ‘Het kan wél’ zei. D66 werd met 26 zetels de grootste partij en Jetten is nu premier. PvdA/GL leverde er vijf in en zakte naar 20. Frans Timmermans zat binnen tien minuten na de eerste exitpolls op zijn fiets naar Zuid-Limburg en is sindsdien niet meer gehoord of gezien.
De campagne van PvdA/GL bracht nieuwe pieken van polarisatie naar het politieke theater. Gedreven door verbetenheid werden zinnetjes van Timmermans als ‘hou elkaar vast’ steeds ingehaald door een realiteit van rancune. Het mantra werd bijvoorbeeld uitgesproken op het gecombineerde partijcongres waar Joodse PvdA-leden kort daarvoor verbijsterd, verslagen of zelfs huilend de zaal hadden verlaten nadat de motie-Piri was aangenomen. Die bepaalt dat Nederland van PvdA/GL geen middelen mag leveren voor de Iron Dome, het afweersysteem waarmee Israël zichzelf verdedigt tegen raketaanvallen van buitenaf.
Dat zo’n motie - van nota bene PvdA’er, niet GroenLinkser Kati Piri - een meerderheid kon vergaren binnen een oude sociaaldemocratische partij met een lange geschiedenis van goede banden met Israël, liet zien hoezeer het GroenLinks-denken al in de PvdA is doorgedrongen. De congresbeelden werden bovendien een getuigenis van de vergissing om Gaza zo groot te maken in een Nederlandse verkiezingsstrijd, en dat weerspiegelde in het verlies op 29 oktober.
Timmermans wilde de hoop van Barack Obama zijn maar zijn campagne ademde de wanhoop en verbetenheid van die van Kamala Harris en de Amerikaanse Democraten. Het leidde niet alleen tot bruuske schoffering van Nederlandse Joden en groteske leugens over uitingen die Geert Wilders nooit gedaan heeft over huidskleur, het ging vooral lijnrecht in tegen alle verbinding, inclusie en diversiteit waar de PvdA voor beweert te staan.
En nu is er geen PvdA meer. Binnenkort wordt de fusie een formeel feit als ‘Progressief Nederland’. Of u daar warm van wordt, moet u zelf bepalen, maar zowel ‘Partij’ als ‘Arbeid’ komen niet terug in de nieuwe naam. Bovendien is het partijleiderschap sinds het vertrek van Timmermans in handen van GroenLinkser Jesse Klaver.
Het linkse fusie-vehikel was vervolgens in absolute zetelaantallen de grootste verliezer van de recente gemeenteraadsverkiezingen: waar FVD er zo’n 250 bij kreeg, leverde PvdA/GroenLinks er 138 in. ‘Het lag dus niet alleen aan mij’, moet iemand in de omgeving van Maastricht toch even tegen zichzelf gemompeld hebben.
Waar ligt het dan wel aan? Het is te makkelijk om ‘slechte campagne’, ‘verkeerde leider’ of zelfs ‘slordige, niet doortastende fusie’ te zeggen. Het ligt ook niet aan die onbegrijpelijke motie-Piri over de zelfverdediging van Israël - die is vooral symptomatisch voor de anti-joodse modegrillen waar ‘progressief’ links zich aan overgegeven heeft, en de marxistisch-linkse mantra’s die in de hoek van GroenLinks (en Partij voor de Dieren, DENK en een deel van de SP) de stemming bepalen.
Je moet wat verder terug in de tijd om te zien waar de Partij van de Arbeid z’n eigen bestaansrecht is verloren: het opkomen voor, en verheffen van de arbeider is een ideaal uit het verleden maar ergens keerde het linkse politieke tij zich juist tégen die arbeider.
In gelul kun je niet wonen
Er heeft decennialang iets vanzelfsprekends gezeten in het linkse verhaal van het sociaaldemocratische ideaal, waardoor Nederland in de jaren zestig en zeventig liberaliseerde en (mede dankzij de vrije markt) economisch egaliseerde, Zo lang, dat de huidige uitdragers ervan niet meer lijken te weten wat ze moeten doen wanneer hun narratief aan kracht verliest.
