Initiatief in de kiem smoren, dat is waar bureaucratie heerlijk op gaat - Renske Leijten

Over een game, een casemanager en hoepeltjes

Tweewekelijks Renske Leijten lezen? Laat hier uw mailadres achter:

“Dit is gewoon doen!”, zei Dave Maasland afgelopen vrijdag. Ik was net opnieuw verliefd geworden en nee - niet op Maasland. Wel op Hackshield. De game voor basisschoolkinderen waarmee ze cyberhelden worden én leren over veilig op internet zijn. De eerste keer toen ik ervan hoorde, zaten mijn eigen kinderen achter het scherm. “Ja mam, dit is een game die wél mag” (sliepuitmodus), en: “Papa zei dat we dit moeten spelen” (zeurmodus). Ondanks de klacht gaven hun glanzende oogjes het plezier weg. Ik leerde dat het een game is om kinderen te leren hoe tof internet is, maar ook welke gevaren er zijn. En hoe daar mee om te gaan. Ik zag het als een soort zwemdiploma voor de digitale wereld. Een wereld die meer in ons leven is dan al het water in ons waterrijke landje.

Afgelopen vrijdag was de ‘relatiedag’ van Hackshield, waar ik samen met honderden mensen was. Wist ik veel dat ik met én de oprichter én de maker langs de kant van het zwembad zat, terwijl ons kroost beter en beter werd in waterpolo? Wist ik veel dat er zo’n gaaf spel is voor juist de kleine kids? Terwijl onze kinderen in het water lagen, raakte ik bevriend met de mensen achter Hackshield en werd ik beetje bij beetje verliefd op het concept dat omarmd is door de politie, die met echte agenten gastlessen geeft met Hackshield. Een spel dat in honderden gemeenten en tientallen buitenlanden wordt gespeeld. Geen kidsmarketing, geen verkoop van data. Kom d’r maar eens om!

“Dit is gewoon doen”, zei Dave Maasland dus na twee uur van presentaties nieuwe spellen, nieuwe lokale samenwerking, nieuwe landen die aan de slag willen, resultaten, onderzoek, kinderen op het podium. Dit zijn de doeners: ze zien een probleem, hebben een idee voor een oplossing en gaan het gewoon doen! Tegen de klippen op. Want echt: als de meer dan 800.000 kinderen die dit spel al spelen, is er natuurlijk geen goed hokje waarin ze passen. Is dit onderwijsmateriaal? Is het kinderen interesseren voor een tech-toekomst? Is het preventie, om criminaliteit het hoofd te bieden? Zijn het vaardigheden om digitaal weerbaar te worden?

U hoorde in deze vragen al drie ministeries langskomen, zo niet vier… En dit is nog maar een deel van het probleem.

Hoe vaak heb ik als Kamerlid niet gezien dat een goede en werkende oplossing, gemaakt door doeners in de praktijk, door nodeloze bureaucratie beknot of tegengehouden wordt. Ontelbare keren heb ik met mijn hoofd, dan wel figuurlijk, soms letterlijk, op mijn bureau gebonkt. De paarse krokodil kwam zeker wekelijks langs. De handzame oplossingen uit de praktijk worden telkenmale door bureaucratie gedwarsboomd of gefnuikt.

Ik kan me nog goed het pleidooi van de thuiszorg herinneren, die pleitten voor een coördinator voor dementerenden die thuis woonden. Dit was ergens in 2008 of zo. Het werd een “casemanager” genoemd: iemand die ondersteunt in alles wat moeilijk wordt als je met dementie thuis woont, of met iemand woont die dementerend raakt. Vanuit de praktijk ontstaan, maar het duurde het nog zeker vijf jaar voor deze praktijk vergoed werd.

Eerst moesten er studies komen of het wel rendabel was. Pilots om het nut aan te tonen. Wetenschappers die die pilots moesten valideren. Veel patiënten waren al overleden toen de operatie geslaagd bleek: het kwam er, maar de bureaucratiemanager is nu niet meer weg te denken.

De bureaucratiemanager, want dat is het. Iemand die alle bureaucratie managet en uit handen neemt van de mantelzorger, de verzorgende, de huisarts. Er bleef tijdens het pleiten – en geloof me, dat deden we met een kamerbrede meerderheid járen lang – voor deze casemanager altijd iets knagen. Trokken we als Kamerleden met dit pleit uit de praktijk niet aan het verkeerde kant van het touw? Zou het niet beter zijn als we zouden pleiten voor mínder bureaucratie?

Want waar zijn al die verschillende loketten, indicaties en procedures nu goed voor? Al die hoepels voor mensen om aan te tonen dat zorg en ondersteuning nodig is? Al die controle achteraf… Zouden we dáár niet tegen moeten knokken?

Het antwoord is natuurlijk ja. Eigenlijk mag de samenleving verwachten dat Kamerleden allebei doen. Zowel de kortetermijn-oplossing bepleiten als de oorzaak van de kwaal aanpakken. Te genezen. Om te zorgen dat de kwaal van de alles overwoekerende bureaucratie niet opnieuw toeslaat, en opnieuw, en opnieuw. Totdat iedereen murw gebeukt in de touwen hangt en zielloos door alle hoepeltjes springt.

Iets in de kiem smoren, dat is waar bureaucratie heerlijk op gaat. Zeker als het gaat om praktische oplossingen van doeners. Natuurlijk zijn er soms goede redenen voor procedures maar vaker zijn dat de tegenstanders van vooruitgang. Dan zijn bureaucratie en procedures een kracht en waarheid in zichzelf, die losstaat van doel en praktijk. Komt het uit een ongrijpbaar perspectief dat te maken heeft met wantrouwen en dedain voor de oplossing of haar bedenkers. Is de rigiditeit van procedures en loketten er om te verbloemen dat er helemaal geen oplossing gewenst is, of dat het niet goed kan zijn anders hadden de bureaucraten het zelf wel bedacht. De logica van bureaucratische processen is er een van vele banen, bij overheid, in het onderzoek en wetenschap.

Ook de doeners van Hackshield worden door de Tweede Kamer gezien. Ze deden belangrijk onderzoek onder kinderen over chatten met onbekenden. Cyberexperts als Maasland roemen Hackshield regelmatig als ze bij talkshows zitten. Inmiddels heeft de politie het spel omarmd als preventieve methode om kinderen weerbaar te maken. Ook kreeg de topvrouw de Anti-fraude Award 2025. En: zijn ze genomineerd voor een prestigieuze koninklijke ondernemersprijs.

Maar of ze structureel gesteund kunnen worden door het Rijk? Dát moet eerst onderzocht. Er is al jaren een afschuif-bureaucratie tussen ministeries, want wie zou hier nu toch over moeten gaan? Dit getouwtrek kost inmiddels meer aan bureaucratie dan de financiële hulp die nodig is. Het is om moedeloos van te worden, maar in de tussentijd bouwen de doeners aan volgende educatieve games. Over grooming, over AI, want de ontwikkelingen staan niet stil en de noodzaak om kinderen te leren zwemmen in het digitale water ook niet!

---

U kunt de missie van NN om vrije stemmen te laten klinken, hier ondersteunen.