EU Agentschappen evalueren zichzelf, en krijgen dan hun zakgeld - Bericht uit Brussel

Geld rolt altijd hun kant op

Agentschappen, het zijn er een heleboel en het worden er ook steeds meer. Op dit moment kunnen lidstaten zelfs bieden op de vestiging van alweer een nieuw agentschap: het Europees Douaneagentschap. Nederland biedt ook mee. Maar eenmaal opgericht moet wettelijk gezien iedere vijf jaar worden bekeken of een agentschap wel voldoet. Dat blijkt niet te gebeuren.

In april afgelopen jaar stelde ik vragen aan de Commissie over de controle op en efficiëntie van de Europese agentschappen. Namens de Europese Commissie kreeg ik een interessant antwoord van de Letse eurocommissaris Dombrovskis, verantwoordelijk voor Economie en Productiviteit, en Implementatie en Vereenvoudiging. Hij liet weten dat de Commissie inderdaad iedere vijf jaar een evaluatie van de agentschappen moet uitvoeren. Daarbij wordt gekeken naar effectiviteit, efficiëntie, coherentie, relevantie en toegevoegde EU-waarde. Eventueel moet het bestuur aangepast worden, of het mandaat van het agentschap in kwestie. Zelfs kan gekeken worden of het agentschap wel moet blijven bestaan.

Dat klonk goed want ik heb eerlijk gezegd van meerdere agentschappen geen hoge pet op, maar wie weet zie ik dat helemaal verkeerd. Dus ik stelde aanvullende vragen. Het was alweer september want vragen stellen gaat snel, maar antwoorden ontvangen tergend langzaam. Zelfs langzamer dan toegestaan, maar dat is weer een ander verhaal. Over agentschappen schreef ik eerder dit:

EU lidstaten zijn in de eerste plaats natiestaten

Ik meldde aan de Europese Commissie dat een aantal (online) evaluaties van een aantal agentschappen beschikbaar is, maar dat die niet zijn uitgevoerd binnen een tijdsbestek van vijf jaar en evenmin door de Commissie zijn uitgevoerd. Wel publiceert de Europese Rekenkamer (ECA) jaarlijks rapporten. De Begrotingscontrolecommissie van het Europees Parlement (CONT) verleent jaarlijks al dan niet kwijting aan het gevoerde financiële beleid van de agentschappen. Maar geen van beide is de verplichte uitgebreide evaluatie zoals beschreven door Dombrovskis. Ik vroeg dan ook om meer details. Ontduikt de Europese Commissie hier haar verantwoordelijkheid?

Deze keer antwoordde de Slowaakse eurocommissaris Sefcovic, verantwoordelijk voor Handel en Economische Veiligheid, Interinstitutionele Betrekkingen en Transparantie. Dat laatste lijkt me wel wat.

Agentschappen: erg lovend over zichzelf

Hij liet weten dat, met uitzondering van drie agentschappen, alle ten minste één keer zijn geëvalueerd. Gezien de leeftijd van de individuele agentschappen kan dat niet voldoende zijn, want het moet immers ieder vijf jaar. Maar de Europese Commissie vindt het ook goed dat een agentschap zichzelf evalueert! Dat lijkt me niet de bedoeling. Interessant om de slager het eigen vlees te laten keuren. Er is slechts één agentschap dat in een verordening heeft vastgelegd dat een onafhankelijke externe evaluatie geregeld dient te worden. De door de Commissie uitgevoerde evaluaties zijn overigens publiek toegankelijk. Ik heb er een tweetal gelezen:

1. Eurojust (evaluatie juli 2025)

Het agentschap dat grensoverschrijdende misdaad moet bestrijden, werd opgericht in 2002. Het heeft een budget van 60,5 miljoen op jaarbasis (2024). Conclusie van het evaluatierapport: “Challenges persist with regard to efficiency” (p 24). Dat komt door de slechte organisatorische structuur van het agentschap (“overly complex, unclear competences”). Verder wordt geconstateerd dat “het aantal geopende zaken niet beschouwd kan worden als graadmeter van effectiviteit van het agentschap”.

Er kan niet bepaald worden of de toename van het aantal zaken reden is om steeds maar meer personeel aan te nemen en te vragen om meer budget. Dat blijkt jaar in, jaar uit te klein volgens het agentschap. De evaluatie stelt dat er nauwelijks naar bezuinigingen wordt gekeken (p 26, 34). De onbalans neemt steeds verder toe. Het is nu zelfs zo erg dat zo’n 55% opgaat aan personeelskosten en niet aan operationele doelen. De samenwerking met Europol verloopt ook nog stroef, omdat dat agentschap “appears to have no practice of proactively and promptly sharing information” (p 28). En daarbovenop is samenwerking met Frontex “ineffective”.

Complimenten voor een dergelijke evaluatie. Daar kun je wat mee.

2. Eurofound, ETF en Cedefop (april 2019)

Het feit dat deze evaluatie uit 2019 is en daarmee meer dan vijf jaar oud, laat al zien dat de verplichte onderzoeken niet worden uitgevoerd. Deze drie agentschappen die zich bezighouden met werk, veiligheid en opleiding werden geëvalueerd op grond van hun eigen jaarverslagen, maar de laatste zes jaar dus al niet meer. Handig voor de Commissie dat het agentschap zichzelf hiermee beoordeelt, maar niet echt onafhankelijk te noemen. De begrotingen van deze agentschappen bedragen respectievelijk 25, 24 en 20 miljoen euro.

Ook hier een duidelijk beeld: de personeelskosten overstijgen ver de kosten voor de uiteindelijke operationele zaken. Het lijken wel baantjesmachines: respectievelijk 60, 65 en 56% van het totale budget ging in 2016 op aan personeel (p 28, 29). Ik zie geen aanleiding te denken dat het zes jaar later beter is, maar dat leren we in 2030. Cedefop en Eurofound hebben een eigen kantoor in Brussel, “whose role it is to feed research into the policy-making process” (p46).

Verder spreken de agentschappen heel lovend over de effectiviteit en toegevoegde waarde van zichzelf. En wie zijn wij om dat te betwijfelen?

Punt is natuurlijk dat de Europese Commissie dat moet betwijfelen. Daar zijn ze voor en dat is afgesproken.

Niet-politiek, toch te linken aan Israël-boycot

De EACEA is het agentschap voor educatieve, audiovisuele en culturele zaken. Budget voor 2025: 76,6 miljoen euro. Naast hoe het er financieel voorstaat heeft dit agentschap momenteel mijn speciale aandacht. Ik heb eigenlijk nooit iets echt in beeld van de bezigheden van agentschappen. Ik zie ze op de begroting staan, ik zie het geld verdwijnen. Dat is het wel zo’n beetje. Maar nu heb ik iets wezenlijks.

Het Commissieprogramma ‘Creative Europe’ wordt namelijk in belangrijke mate door dit agentschap uitgevoerd. Op 18 december 2013 bepaalde de Europese Commissie dat het agentschap zich niet bezig mag houden met “any tasks involving a large discretion implying political choices” (p 3). Met andere woorden: het agentschap mag zich niet begeven in politieke keuzes en/of beïnvloeding bij het bepalen van financiering van projecten op deze bovengenoemde gebieden.

Creative Europe was echter medesponsor van het Oerol Festival 2025, dat liet weten samenwerking met Israël te boycotten. Aanleiding voor mij om op 17 oktober 2025 de Europese Commissie hierover te bevragen. Het agentschap voldeed hiermee immers niet aan de oprichtingsvoorwaarde van 2013. De Europese Commissie gaf al op 27 januari 2026 antwoord. Na een uiteenzetting over het non-discriminatiebeginsel legt de Europese Commissie het probleem terug bij het agentschap:

“Het Europees Uitvoerend Agentschap onderwijs en cultuur zal volgens vastgestelde procedures beoordelen of de acties van deze organisaties in overeenstemming zijn met de voorwaarden van hun subsidieovereenkomsten en met de beginselen van non-discriminatie en eerbiediging van de grondrechten.

Indien er een inbreuk wordt vastgesteld, zal de Commissie passende maatregelen treffen in overeenstemming met het Financieel Reglement van de EU en de contractuele bepalingen. Deze maatregelen kunnen onder meer het intrekken van financiering of het nemen van administratieve maatregelen omvatten.”

Ik blijf dit vanzelfsprekend volgen.

Geld rolt hoe dan ook hun kant op

Uitgangspunt blijft dat als een agentschap niet functioneert, de gestelde doelen niet bereikt, of financieel geen grip op de zaak xheeft, er tenminste maar wat minder geld heen moet. Ieder jaar opnieuw stel ik als lid van de Begrotingscommissie precies dat laatste voor, maar u kent het Europees Parlement intussen bijna net zo goed als ikzelf. Ieder jaar wordt mijn voorstel resoluut afgewezen door het EP.

Mocht de Europese Commissie toch werk maken van de evaluaties, dan komt er wellicht verandering in. Aardig om te melden is dat de Europese Rekenkamer ieder jaar vraagt aan het Europees Parlement of ze nog controlewensen hebben. En dit keer hebben vier groepen, waaronder mijn groep, de Patriotten, hun lijstje ingeleverd voor het Rekenkamerprogramma 2027 en verder. Dat lijstje is vervolgens procedureel ingedikt tot de volgende drie zaken:

1. Governance at the European Commission;

2. EU agencies: governance, accountability and budgetary oversight;

3. Gender mainstreaming.

Die tweede, dat wordt interessant. Want de Rekenkamer ontkomt er niet aan ook de Europese Commissie te noemen. Maar ook de andere twee zijn interessant. U begrijpt, ik heb de komende jaren nog wel wat te doen.

— Auke Zijlstra is Europarlementariër namens de PVV. Voor NN schrijft hij over het wel en vooral wee in Brussel. Op X is hij te vinden als @EconoomZijlstra. Zijn eerdere Berichten uit Brussel zijn te vinden op deze pagina.

Aan- of aanmelden voor notificaties van separate onderdelen van Nijmans Nieuwsbriefje doet u via uw accountpagina. Normaliter is de commentfunctie alleen open voor paid subscribers. Omdat Auke een volksvertegenwoordiger is, zijn ze onder zijn bijdragen voor allen geopend.