Is het Jerusalem String Quartet nog welkom in het Concertgebouw?
Ingelaste Culturele Bijlage
Onlangs mailde een lezeres van NN me een persberichtje door, met de vraag of ik wellicht wat aandacht wil schenken aan een aankomend optreden van het Jerusalem String Quartet in de Waalse Kerk te Amsterdam. Vanwege een silent boycott van Israëlische muziek en cultuur kon de kaartverkoop van dit kamerconcert namelijk best een duwtje gebruiken. Nou, welja, waarom ook niet - dit ongelikte nieuwsbriefje kan best wat culturele verheffing gebruiken.
Om open kaart met u te spelen: ik ben dermate ongeletterd in de klassieke muziek dat ik bij het woord ‘strijkkwartet’ onmiddellijk vier struise vrouwen voor mijn geestesoog krijg, die met een hagelwitte schort voorgebonden een berg wasgoed staan weg te strijken. Zingend, dat wel.
Terzake: voor het laatste optreden van de Jewish Music Concert Series in de Waalse Kerk op 28 mei waren nog kaarten beschikbaar. Op de achtergrond speelde echter iets anders mee. Het zou immers geen Joodse kwestie in het Nederlandse moerasland anno 2026 zijn, als er geen gedoe omheen bestond.
Deze Jewish Music Concert Series, een drieluik van drie concerten in de Waalse Kerk waar het Jerusalem String Quartet de afsluiter voor vormt, was namelijk niet welkom in het Concertgebouw. De Waalse Kerk stelde daarop de deuren open voor de reeks.
Dat het Concertgebouw deze optredens niet bliefde, leidde tot wat beroering op sociale media. De indruk ontstond dat het Concertgebouw het strijkkwartet uit Jeruzalem überhaupt niet meer zou willen programmeren. Des te meer reden om aandacht aan dit concert te schenken, dacht ik natuurlijk. De beroering zorgde er inmiddels echter voor dat het concert inmiddels al wél is uitverkocht.
Het Concertgebouw (al jaren inactief op X) zelf reageerde op tweets over de vermeende weigering, waarin ze weerspraken dat het JSQ niet langer welkom is: “Dit is incorrect. Het Jerusalem Quartet is en blijft regelmatig te gast in Het Concertgebouw. In januari gaf het kwartet nog drie concerten in Het Concertgebouw ter afsluiting van een gedenkwaardige Sjostakovitsj-cyclus”, met link naar een recensie in Het Parool.
Boycot van Israëlische cultuur en muzikanten
Een telefoontje met artistiek leider Barry J. Mehler van de Jewish Music Concert Series bevestigt op dit punt het gelijk van het Concertgebouw: “Dit specifieke concert en de reeks concerten, waaronder dit concert valt, is niet welkom in het Concertgebouw”, vertelt hij. “Het Jerusalem String Quartet met deze programmering aan het Concertgebouw aangeboden maar dat is om haar moverende redenen afgewezen. Het Concertgebouw stelde dat zij het JSQ al voor een andere programmering had gecontracteerd en dat zij niet in één jaar twee keer dit kwartet wilde programmeren. Daaraan kan niet de conclusie worden verbonden dat het Jerusalem String Quartet niet langer welkom in is in het Concertgebouw.”
Daarom werden de drie concerten, waarvan het JSQ op 28 mei het slotakkoord vormt, in de Waalse Kerk gehouden.” In die zin dus niets aan de hand.
Wel klopt het dat de kaartverkoop stroperig verliep. Mehler: “Het boycot-aspect tegen Israëlische muzikanten en cultuur speelt wel een rol. Dat gaat niet altijd met Palestijnse vlaggen voor de deur, sommige mensen die normaliter wel naar dit soort concerten zouden komen, kopen gewoon geen kaarten.” Hij voegt eraan toe dat dit voornamelijk in Nederland en België speelt: “Elders verkoopt dit wereldberoemde ensemble nog altijd gewoon uit.”
De nieuwe huisregels van het Concertgebouw
Daarmee is de kous echter niet af, want op 12 mei kwamen ook de antwoorden van cultuurminister Rianne Letschert (D66) op Kamervragen die in maart zijn gesteld door Mona Keijzer, over nieuwe en opvallende “guiding principles” die het Concertgebouw sinds kort hanteert.
In deze uitgangspunten staat dat het Concertgebouw “voor artistieke vrijheid, integriteit en gelijkheid” is, en dat er “ruimte [is] voor controverse.” De richtlijn stelt dat “alle concerten die passen binnen onze artistieke beleidskaders en verhuringen die we hebben geaccepteerd moeten kunnen doorgaan”, maarrrr dat daarvan wel afgeweken kan worden, bijvoorbeeld:
“met artiesten/musici/orkesten die direct of indirect betrokkenheid hebben bij of oproepen tot discriminatie, geweld of ernstige schendingen van internationaal en humanitair recht (waaronder oorlogsmisdaden, misdrijven tegen de menselijkheid en genocide).”
Deze nieuwe richtlijn, zo heb ik gecheckt, stond op 16 december 2025 nog niet op de site van het Concertgebouw. In de Wayback Machine zijn ze op 19 februari van dit jaar voor het eerst geïndexeerd (vergelijk met 16 december 2025).
Is dit een concertzaal, of een tribunaal? Hoe komt het Concertgebouw bij deze vage regels, die gek genoeg toch heel specifiek aanvoelen, alsof ze zo kort na het rumoer over het Chanoekah-concert met Shai Abramson geschreven zijn om één specifieke groep te kunnen weigeren…
De antwoorden van de minister op de vragen van Kamerlid Keijzer hierover zijn tamelijk leeg (de voormalige voorzitster van de Taskforce Antisemitismebestrijding gaat er niet over, ze vindt er niets van en voor vragen over subsidie van het Concertgebouw verwijst ze naar de gemeente Amsterdam), maar dat ‘uitgangspunt’ over ‘oorlogsmisdaden, misdrijven tegen de menselijkheid en genocide’ is toch dermate prikkelend dat ik het Concertgebouw zelf maar even opbel. Als we toch aan het strijken zijn, doen we natuurlijk meteen de hele was.
“Concertgebouw, met Jacob”
Op vrijdag 15 mei staat Jacob van der Vlugt, Manager Pers & PR van het Concertgebouw, NN met een zucht te woord: die ‘guiding principles’ spreken wat hen betreft voor zichzelf, en er is al eerder antwoord gegeven aan journalisten hierover.
Van der Vlugt probeert me af te wimpelen met de suggestie dat alle vragen al beantwoord zijn en denkt te weten - zonder dat ik de kans krijg mijn vragen te stellen - dat ik dezelfde vragen wil stellen als “bijvoorbeeld de Volkskrant”. Ik krijg er nog net tussen geperst dat ik ze dan op mail wil zetten, waarop hij zegt er “zeker serieus naar te zullen kijken.”
Voordat ik mail, check ik bijvoorbeeld De Volkskrant om te zien wat die eerdere antwoorden dan waren. Nou, noppes:
“[Het Concertgebouw] beantwoordt geen vragen over de nieuwe richtlijnen, die in februari op de website werden geplaatst en waarover The Rights Forum (lol - BN) als eerste publiceerde. De woordvoerder van het Concertgebouw wil ook niet zeggen of ze zijn opgesteld vanwege de ophef rond de Israëlische legercantor. ‘Dit zijn nu de richtlijnen, en die zijn voor iedereen superduidelijk’.”
— De Volkskrant, 25 maart 2026
Die richtlijnen zijn mijns inziens helemáál niet zo duidelijk, dus ik heb dezelfde vrijdag de volgende vragen aan “Concertgebouw, met Jacob” gemaild. Want ik ben dan misschien geen kenner van de klassieke muziekwerken, een paar inhoudelijke vragen formuleren lukt me nog wel.
Geachte mijnheer Van der Vlugt,
Zojuist spraken wij aan de telefoon, en vroeg u om mijn vragen op schrift. Bij dezen, met het verzoek of het lukt deze vandaag (15 mei) voor einde werkdag te beantwoorden.
Ze betreffen uw ‘guiding principles’, die begin 2026 online zijn gezet op een pagina waar voordien dergelijke uitgangspunten niet vermeld of te vinden waren.
U vertelde mij al vragen beantwoord te hebben, van bijvoorbeeld De Volkskrant, maar in hun artikel over de ‘guiding principles’ lees ik dat u tegen hen hetzelfde zei als tegen mij: dat het Concertgebouw geen vragen hierover beantwoordt, en dat de richtlijnen voor zich zouden spreken.
Vergeeft u me dat ze bij mij toch enkele vragen oproepen, waarvan ik hoop dat u die per ommegaande kunt beantwoorden.
Wat was de directe aanleiding voor het invoeren van deze richtlijnen en hoe toetst het Concertgebouw de voorwaarden voor de eigen ‘guiding principles’?
Hoe beoordeelt het Concertgebouw of iemand “direct of indirect” betrokken is bij schending van internationaal recht of humanitair recht, zoals onder 1c van uw richtlijnen genoemd? Houdt u zich daarbij aan vonnissen van bijvoorbeeld het Internationaal Strafhof, zijn rapporten van ngo’s of mensenrechtenorganisaties leidend, of heeft u een eigen jurist in oorlogs- of mensenrechten die boekingen moet beoordelen?
Nu het Concertgebouw zich zo expliciet voor de mensenrechten uitspreekt, gaat u dan in de uitvoering of invulling daarvan ook meer dissidenten programmeren, bijvoorbeeld uit repressieve landen als Rusland of China, waar artiesten vandaan komen die geholpen zijn bij meer zichtbaarheid? Met andere woorden: zijn de richtlijnen bedoeld als tweerichtingsverkeer, of dienen ze voornamelijk om de deur gesloten te kunnen houden voor artiesten, ensembles of organisaties die buiten uw toetsingskaders vallen?
Heeft u op grond van deze nieuwe richtlijnen al aanvragen of boekingen geweigerd?
Er is afgelopen week wat verwarring ontstaan over het (niet) programmeren van het Jerusalem String Quartet, die volgens online beweringen niet welkom zouden zijn in het Concertgebouw. Dit blijkt op een misverstand te berusten. Het JSQ heeft recent - in januari, en eerder in 2024 - in het Concertgebouw opgetreden. Kan dit strijkkwartet onder de nieuwe richtlijnen in de toekomst opnieuw geprogrammeerd worden in het Concertgebouw?
Bij voorbaat mijn dank voor uw tijd en consideratie!
Het uiterst vriendelijk verwoorde antwoord kwam - met subtiele plaagstoot; zie hele mail onderaan dit artikel - op dinsdagmiddag. Jacob dankt me voor mijn “interesse in de publicatie van onze guiding principles” maar: “vooralsnog geven we hierover geen nadere toelichting in interviews.”
Op vraag 1 (aanleiding voor de richtlijnen), vraag 2 (toetsingskader) en vraag 4 (al iemand geweigerd onder deze richtlijnen?) van NN komt geen antwoord. Wel wordt deze cirkelredenering opgevoerd: “Over hypothetische scenario’s en individuele programmeerafwegingen doen we geen uitspraken. Onze missie, visie en guiding principles vormen hiervoor het kader.”
Ja, okee, maar hoe kwam dat kader voor die uitgangspunten tot stand, wat was de aanleiding en hoe toets je dat kader? Dat blijft dus onbeantwoord.
Ten aanzien van NN’s vraag 3 verwijst Jacob naar het standpunt van het Concertgebouw over Rusland (ook integraal online te vinden), maar zegt hij over het programmeren van dissidenten: “Dat is geen doel." Dat is een half antwoord op de vraag of de richtlijnen primair bedoeld zijn om de deur gesloten te kunnen houden; geen expliciete bevestiging maar ook geen ontkenning.
Met deze gedeeltelijke beantwoording van mijn vragen (en enkele antwoorden op vragen die ik niet gesteld heb), moet ik toch constateren dat hoewel het Concertgebouw zegt dat ze voor zichzelf spreken, zijzelf hun eigen richtlijnen niet kunnen uitleggen.
Proof of the pudding
Wat mijn vijfde vraag betreft, of JSQ opnieuw geprogrammeerd kan worden, geeft het Concertgebouw geen concreet antwoord maar wijst Jacob naar het verleden: “Het Jerusalem Quartet blijft welkom in Het Concertgebouw en heeft dit seizoen een volledige Sjostakovitsj-cyclus uitgevoerd.”
De beroemde strijkers uit Jeruzalem hebben inderdaad meermaals in het Concertgebouw gespeeld maar in de agenda komen ze niet terug. Er staat - verbeter me als ik het verkeerd gezien heb - op dit moment sowieso maar één Russische pianist met Joodse wortels in het programmaboekje van het Concertgebouw (Evgeny Kissin, 15 november 2026). Onduidelijk is of deze geboekt was vóór de publicatie c.q. inwerkingtreding van de nieuwe richtlijnen, of daarna.
Dat geldt ook voor het optreden van JSQ, dat werd gegeven voordat de nieuwe richtlijnen online verschenen. Maar the proof of the pudding van de toegankelijkheid van het Concertgebouw voor Joodse of Israëlische muzikanten, huurders of concerten bestaat niet bij gratie van optredens uit het verleden, maar in hun programmering in de toekomst.
Het Concertgebouw heeft hierin de schijn tegen maar wie weet verrast de koninklijke cultuurkamer ons nog met een positieve noot.
Zo. En nu ga ik onderstaande optreden van het JSQ van 18 mei 2024 in het omstreden Concertgebouw kijken, om mezelf cultureel bij te scholen. Dit optreden was toentertijd al bijna geschrapt vanwege de bedreigende sfeer rond Joodse en Israëlische (culturele) manifestaties en optredens. Directeur Simon Reinink herpakte zich destijds nog met de woorden: “Ieder concert moet kunnen doorgaan. Het Concertgebouw staat vol achter zijn missie om iedereen te verbinden en te verrijken met sublieme muziek, ongeacht achtergrond, religie, cultuur of welk onderscheid dan ook. We moeten blijven opkomen voor de vrije samenleving die we willen zijn.”
Een jaar later sprak hij echter hele andere taal over het Chanoekah-concert met cantor Shai Abramson, waarbij druk werd gezet op de organisatie om zowel hem als zichzelf terug te trekken. En nu zijn er dus (*poef*) die rare richtlijnen. Die ze zelf niet uit kunnen leggen, en daarom des te meer één specifieke richting op wijzen. U mag uw eigen conclusies trekken over de aanleiding, intentie en invulling van deze richtlijnen. Ze spreken immers voor zichzelf!
Enfin. Als u muzikaal beter geletterd bent dan de uitbater van dit nieuwsbriefje, ziet u het Jerusalem String Quartet eind deze maand wellicht in De Waalse Kerk. Want daar zijn ze sowieso welkom.
U las dit artikel gratis maar mocht het u enige meerwaarde verschaffen, dan stel ik een kleine donatie bijzonder op prijs.
p.s. Dank voor het aanbod om deze uitvoering van het West-Eastern Divan Orchestra bij te wonen, Jacob. Het orkest van muzikanten uit het Midden-Oosten onder leiding van Daniel Barenboim, de eerste persoon die zowel de Israëlische als de Palestijnse nationaliteit draagt, is als uitgesproken criticus van de staat Israël (hij vond in 2005 dat je Palestijnse zelfmoordaanslagen ‘in context’ moest zien, en placht te beweren dat Palestijnen pas antisemitisch werden ná de stichting van de staat Israël) vast goed getoetst aan de kaders van de richtlijnen! Helaas heb ik dan een begrafenis. Maar je subtiele plaagstootje is in ieder geval goed doorgekomen.
p.p.s. Deze week geen Blauwe Hap. De heer Holman is op vakantie. Maandag wel een Radio Blauwe Hap. Laatste column hierrr, laatste podcast daarrr.
Goed dat je dit blootlegt en goed dat Mona nog in de Tweede Kamer zit.
In Trouw de krantenkop dat Israel Hummus van de Arabieren heeft gestolen, Maaike Bos in de Volkskrant die beweert dat de Israelische inzending niet in het Frans mag zingen.
Waar lijkt dit op?
Hoe lang duurt het voordat Joodse nobelprijswinnaars hun prijs moeten inleveren?
En je dacht dat het niet erger kon worden in dit land. Ik houd mijn hart vast voor wat komen gaat.
Het wordt verpakt in intelligente bewoordingen maar ondertussen....
Mooi werk weer Bart. Dank!
Tijdens het lezen schoot ineens Willibrord Frequin in mijn gedachten die ooit die antisemitisme heks Greta Duisenberg sarde door een gigantische Israëlische vlag over haar huis te willen draperen. Nu fantaseer ik voor het concertgebouw iets subtielers. Die kleine harp bovenop de timpaan vervangen voor een Davidster.
Wie o wie?