'Trouw schildert zichzelf in een hoek door Ephimenco in de radicale ándere hoek te zetten' - Renske Leijten

Radicale uitersten trekken het midden uiteen

Tweewekelijks Renske Leijten lezen? Laat hier uw mailadres achter:

De krant lees je aan de ontbijttafel. Zo leerde ik dat thuis. We hadden vaak koopjesabonnementen dus we ontvingen er veel: Haarlems Dagblad, de Volkskrant, Trouw, het AD. Nee, ‘de T’ kwam er niet in, die lazen we alleen op vakantie. Door al die wisselingen leerde ik bijna alle columnisten van de jaren negentig kennen. Als stevig linkse tante smulde ik van columns die ándere meningen preekten dan ik zelf deed. Dan mijmerde ik op de fiets naar school nog over de argumenten en wat ik daar dan weer op te zeggen had.

Als we Trouw weer hadden, was Sylvain Ephimenco vaste prik. En ik zal vast wel eens geblazen hebben bij een column, maar boos worden kon ik niet op hem. Door alle nieuwe perspectieven die hij mij aanreikte voelt hij nog altijd als een liefdevolle mentor. Dat deze jeugdvriend zijn laatste column schreef in de krant die - na de onverschrokken rol die hun journalist Jan Kleijnnijenhuis speelde in het toeslagenschandaal - bij mij op een voetstuk staat, botst aan alle kanten.

Hoe komt het toch dat dit gebeurt? Dat je uit elkaar groeit, dat het tijd is voor iets anders, natuurlijk kan dit tussen columnisten en kranten gebeuren. Maar dat columnisten het signaal krijgen dat ze niet meer bij een krant passen, dat is toch eigenlijk een soort contradictio in terminis? Een krant die staat voor verdieping, moet zijn lezers toch ook een ‘tegendenker’ aanbieden? (Al doe ik Ephimenco tekort met deze aanduiding). Maar als het dan klopt, dat je uit elkaar zou kunnen groeien als krant en columnist, zegt dit vooral veel over hoe het maatschappelijk debat gevoerd wordt.

Het argumentatieperspectief is telkens hetzelfde: Of het nu over Loosdrecht gaat of over XR op een willekeurige snelweg of spoor. Telkens gebruiken de voorstanders van de acties ‘als je niet luistert naar de bevolking, dan krijg je dit!’ en de tegenstanders ‘als je je niet aan de wet houdt, is dat misbruik van demonstratierecht’. Hierbij zijn de ‘strijdende’ partijen zo hard bezig de ánder te bestrijden dat ze niet meer door hebben dat ze daarmee zelf goedkeuring geven als het hun eigen smaak betreft. Het is dat hypocrisie van alle tijden is, anders was het zeker de uitvinding van deze tijd.

Hoofdschuddend kijk ik naar de discussies, hoe is het mogelijk dat je het willens en wetens overtreden van de wet rechtvaardigt terwijl je het de ánder verwijt? Toegegeven, acties met fors geweld komen harder binnen, maar het blokkeren van sporen en snelwegen ‘zonder’ geweld is een tegenstelling. De gevolgen van je wetteloze actie zijn ook ontwrichting van de samenleving. Om het even welke politicus of mediaduider wijst op ‘meten met twee maten’, ze doen het zelf in de volgende bijzin opnieuw. Ze lopen in dezelfde valkuil, namelijk het tóch vergoelijken van het overtreden van de wet, om duidelijk te maken hoe zeer je voor of tegen iets bent.

Stevige meningen in het maatschappelijk debat zijn gewenst. Dit is allesbehalve een pleidooi voor het ‘gematigde midden’. De mensen die hiervan de definitie geven, willen vooral zichzelf verheerlijken om hun ‘redelijkheid’. En als er grote tegenstellingen zijn in het maatschappelijke en politieke debat, dan ligt de ene kant je nader aan het hart dan de ander. Niemand kan de neutraliteit claimen, dat is valse profetie.

De grote protestbewegingen kennen allemaal een gewelddadige kant. We zagen ze bij coronaprotesten, Gaza-demonstraties, de boerenprotesten en bij klimaatacties. En dit was vroeger ook al zo - denk aan de krakersrellen van de jaren tachtig. Maar het verschil tussen toen en nu zit in twee dingen. Allereerst de vermaledijde bubbels waarin bevestiging van de ‘goede zaak’ en het verwerpen van de ‘andere zaak’ demarreert tot een tunnelvisie omdat je geen andere meningen meer tegenkomt door algoritmefuiken op de sociale media.

De tweede reden die ik zie, en die vind ik zorgelijk, is omdat de voorhoedes van de protestbewegingen ronduit wetteloosheid prediken. Dat doet XR en dat doet Defend net zo. Ze zijn twee zijdes van dezelfde medaille. Als degenen die vooroplopen en het tempo bepalen van de protestbeweging, schijt hebben aan de wet en gevolgen van hun acties, dan straalt dit af op de mensen die hart hebben voor dezelfde zaak. Nee, niet iedereen bij een azc-protest is een racist en nee, niet iedereen bij een XR-demonstratie heeft schijt aan de rechtsstaat. Maar dat is wel hoe de ándere kant álle deelnemers van de protesten neer zet.

De extremisten in de frontlinie maken extremisten van iedereen die erachter staat. In plaats van een (marginaal) onderdeel te zijn van de beweging, bepalen de radicalen het gezicht van de beweging. Wij/zij-denken wordt compleet als een geluid dat is toegeschreven aan de ándere kant, niet meer getolereerd wordt maar er niet meer bij hoort. Dan is het aanvallen, beschimpen en cancellen geblazen.

Is er dan niemand die ziet dat als je de ander de ruimte ontneemt om te spreken of te demonstreren, dat je dan jezelf muilkorft? En dat Trouw zichzelf in een hoek schildert door Ephimenco in de radicale ándere hoek te zetten?

---

U kunt uw notificaties voor de verschillende auteurs, podcasts en rubrieken van Nijmans Nieuwsbriefje beheren via uw accountpagina. U kunt de missie van NN om vrije stemmen te laten klinken, hier ondersteunen. Een eenmalige donatie mag ook: