Op 21 januari werd ik door Laurens Groeneveld van VPRO Argos benaderd voor een interview. Insteek: “een reconstructie van de campagne rondom het Oekraïne referendum, nu bijna tien jaar geleden. Hiervoor spreken we met verschillende hoofdpersonen uit die periode.” Daaronder enkele voorzetjes voor vragen waar ik - door schade en schande wijs geworden - al direct wat vooringenomenheid in las. Desalniettemin stemde ik toe, omdat ik wilde voorkomen dat (wederom & zoals te doen gebruikelijk) enkel de geijkte tegenstanders, vuilspuiers en fantasten aan het woord zouden komen.
Argos noemt zich een onderzoeksprogramma en ze wilden naar eigen zeggen ‘een reconstructie’ maken, dus dan is de inbreng van ‘de architect’ van het referendum logischerwijs relevant. Goed dat ze me benaderen, toch? In het interview deed ik derhalve mijn best om alles rustig en gedetailleerd, maar ook genuanceerd uit te leggen. In de montage hierboven hoort u 27 minuten ruwe edit met kernpunten uit een interview van in totaal ruim anderhalf uur. De MP3 van het volledige gesprek is verderop in dit Nieuwsbriefje te vinden en/of te downloaden.
Iedereen mag er het zijne van vinden maar mijn eerdere, zo niet alle, ervaringen met de bejegening van het referendum en de verslaggeving daarover vanuit de gevestigde politieke orde en de media zijn slecht geweest. Om niet te zeggen: ontluisterend oneerlijk, vanuit een wantrouwen dat vaak omsloeg in volledig verzonnen, venijnige verdachtmakingen aan het initiatief, de initiatiefnemers, de duizenden vrijwilligers en niet in de laatste plaats de ruim vier miljoen kiezers die voor of tegen het associatieverdrag met Oekraïne hebben gestemd op 6 april 2016.
Ware motieven verzwijgen: een vals voorwendsel
In de hierboven te beluisteren samenvatting van het gesprek is mijn terughoudendheid te horen. Die bleek tien jaar later alsnog terecht. Het ging eigenlijk al mis in het interview-verzoek: dat was ingekleed in de bewering dat ze een ‘reconstructie van de campagne’ wilden maken. Op geen enkel moment heeft Groeneveld geïmpliceerd of verduidelijkt dat ze zogenaamde nieuwe informatie dachten te hebben over vermeende Russische beïnvloeding, die volgens de makers “nog groter was dan gedacht”. Dat bleek pas toen hun eindproduct werd uitgezonden op zaterdag 14 maart. Dit was de intro, door Liesbeth Staats, die de load of bullcrap aankondigt die in het daarop volgende half uur de ether vervuilde:
Als Groeneveld deze insteek op voorhand had kenbaar gemaakt (en dus: eerlijker was geweest), had ik niet aan het interview meegewerkt. Hoewel hij niet verplicht is zijn bronnen de volledige context te geven van een journalistiek product waar hij aan werkt, voel ik me desalniettemin misleid. Waarom interview je een spil-persoon in het Oekraïne-referendum, zonder hem die “nieuwe bewijzen” voor te leggen? Hij had zijn bevindingen toch aan me voor kunnen leggen, om mijn reflectie te vragen?
Nu heb ik anderhalf uur referendum-historie zitten herkauwen, terwijl hij uiteindelijk alleen maar wilde horen dat ik eindelijk eens zou toegeven dat de Russen overal achter zaten. Om dat alsnog te bewerkstelligen, werd mijn inbreng uit context gebruikt en omkleed met onwaarheden. Dat er van het gesprek maar vijftien seconden van mijn citaten zijn gebruikt, suggereert dat ik te weinig incriminerende uitspraken heb gedaan, of dat mijn inbreng niet passend was voor het frame waarin de reportage moest worden geplaatst, namelijk dat de Russische inmenging “nog groter was dan gedacht”. Paniekzaaierij van een stel NPO poepgooiers.
Voor die poep raadplegen ze nota bene zélf twijfelachtige bronnen, zoals Nina Jankowicz, die als “Desinformation Czar” van de Biden-regering was aangesteld om onwaarheden te ontkrachten maar die - behalve twijfelachtige faam als TikTok’er - zelf een reputatie opbouwde als partijpolitieke leugenaar: ze ontkende de Hunter Biden Laptop, maar geloofde wel in de waarheid van het Steele Dossier. De realiteit is precies andersom.
Een en ander weerhield Argos echter niet van grote stelligheid. Niet alleen zou ikzelf “nog steeds niet zien” hoe het referendum “de deur open zette voor gerotzooi uit Rusland”, er wordt in de uitzending expliciet beweerd dat onze motieven vóór een democratisch referendum dezelfde zouden zijn als de Russische politieke positie tégen het Associatieverdrag, in deze uit dunne lucht getrokken zin: “Volgens de hoofdrolspelers uit het Nee-kamp is het puur toeval dat zij nou eenmaal dezelfde mening zijn toegedaan als de Russen.” Welja joh.
In Groenevelds vraagstelling aan mij komt, zo kun je na het luisteren van bovenstaand fragment duidelijk horen, de vooringenomenheid van die positie goed naar voren in onderstaande context. Mijn volledige antwoord bevat nuances die niet in de VPRO-vooringenomenheid pasten. Maar hee, misschien was ik gewoon te langdradig? Hieronder de passage uit het gesprek waaruit Argos die ene zin heeft geknipt:
Het volledige interview met Argos
De Argos-reportage wordt - voor mij althans - gekenmerkt door alles wat ik tien jaar terug al leerde over de media en ons referendum: oneerlijkheid, vooringenomenheid, een gebrek aan interesse, valse verwijten, spijkers op laag water en een heleboel insinuaties zonder smoking guns. En dat allemaal in het oh zo bekende decor van onwil om het over essentiële zaken te hebben, zoals democratie, nationale soevereiniteit, expansie van de EU, corruptie in Oekraïne en de toen al sterk aanwezige Russische dreiging (die bij velen tot vrees voor oorlog leidde - een voorgevoel dat helaas bewaarheid werd).
Voor de liefhebbers heb ik daarom het volledige interview met Laurens Groeneveld hieronder geüpload. Het MP3-bestand is desgewenst te downloaden om op uw eigen apparaat van voorkeur te kunnen beluisteren.
In dit volledige gesprek kunt u horen dat ik voorbehouden maak en nuances aanbreng, bijvoorbeeld over uitspraken die Thierry Baudet gedaan heeft na de inval van Rusland in in Oekraïne, waarin hij Poetin prijst als een grote verlosser. Ook zijn affiliatie met de bekende Kremlin-apologeet John Laughland wordt benoemd. Deze man was afgelopen december nog gast en toast-uitbrenger op het Jongeren-FVD Kerstgala, waar recentelijk zoveel om te doen was. Dat zijn gewoon feiten dus daar hoeven we niet omheen te draaien - maar wel feiten die allemaal pas ná het referendum zijn ontstaan en dus destijds geen rol speelden.
Deze connecties waren tijdens het referendum niet aanwezig en sowieso niet-bestaand binnen de invloedssfeer van GeenStijl, GeenPeil, de campagne-vrijwilligers, of mijzelf. Desalniettemin erken ik tegenover Groeneveld dat het best zou kunnen dat er in die tijd op GS enkele reaguurders-accounts zijn aangemaakt vanuit een pro-Russische aansturing. Gewoon, omdat zulke dingen niet waterdicht te weren zijn. Maar zelfs als het zo was, hebben ze geen iota verschil hebben gemaakt in de uitslag.
Maar ja. Of het nou een pro-Rus was tijdens een debat over het associatieverdrag in Delft aan de vooravond van het referendum (waar Argos een overdreven punt van maakt), of een paar commenters, twitteraars of andere online opiniespuiers met een pro-Russisch propagandadoel: al tien jaar lang focussen media op microscopische anekdotes in hun pogingen het complete referendum als een Russisch Spiel te framen, met de initiatiefnemers als gewillige pionnen van Poetin.
In de Argos-uitzending gaat het zelfs over een of andere brand in Odessa, waarover desinformatie zou zijn verspreid. Jeetje jongens. Wat nu gedaan? Het is bodemschrapen om te kunnen terugwerken vanuit conclusies dat het referendum niet deugt. Argos zoekt tien jaar na dato nog naar bijzaken die geen zier met aanleiding, onderwerp of verloop te maken hadden.
Weet je wie wél betaalde trollen waren?
Okee, dus er hebben een handjevol Russen door debatten heen staan schreeuwen of via sociale media hun mening gedeeld. En daar zat wellicht een soort Russische staats-ngo achter. Nou en?
Aan de andere kant cashten ongeveer alle toegewijde GeenPeil-haters (buitenlandse) subsidies. George Soros gaf Joshua Livestro twee ton om ons maandenlang “Poetinvriendjes!” te noemen. Boekestijn en De Wijk kregen subsidie van de Europese Unie voor hun podcast, zo erkende BNR in 2020. Bij NSB Handelsblad waren de inktvaten vol wrok en verbetenheid niet aan te slepen om kranten vol gal mee te vullen. Daar werkt Hubert Smeets, een soort Rob de Wijk die niemand kent, en die kreeg bijna drie ton van Buitenlandse Zaken voor zijn weblog “Raam op Rusland”. In april organiseert Argos nog een Anti-Poetin-Fuifje in Nieuwspoort over dit onderwerp, waar Smeets spreker is. “Puur toeval!”
Zij stonden met hun subsidie en hun vitriool tegenover ruim vier miljoen individuele, onbetaalde en anonieme kiezers die stemden in het referendum, waarvan een stevige zestig procent tégen het verdrag. Peilingen en politicologisch onderzoek door Stuk Rood Vlees wezen destijds uit dat ook bij een honderd procent opkomst “Nee” de uitslag zo zou zijn geweest. (Laurens, ik had je toch gezegd dat je Tom van der Meer moest bellen - red.) En GeenPeil deed vooral dát: campagne voeren voor de opkomst. Vrijwilligers konden daarom bij ons flyers bestellen waarop argumenten stonden die neutraal, tegen én voor het verdrag waren. GeenPeil faciliteerde, de kiezer koos.
Als het wél de Russen waren die de “Nee”-stem lieten winnen op 6 april 2016, dan hebben de pleinen, campussen, redacties en culturele centra waar na 7 oktober 2023 het antisemitisme hand over hand toenam, zich door met Iraans en Qatarees oliegeld betaalde algoritmes laten beïnvloeden. Of is het, de Argos-logica indachtig, ook “puur toeval” dat al die jodenhaters nou eenmaal dezelfde mening zijn toegedaan als Hamas? Misschien iets voor Groeneveld om uit te zoeken!
Hoewel: het antwoord kan dan wel eens iets te dicht bij hun eigen huis inslaan: hun subsidiesponsor Stichting Democratie en Media steunde de rechtszaak van The Rights Forum c.s. over de levering van F-35-onderdelen. “Puur toeval” zeker, dat deze lieden dezelfde mening zijn toegedaan als het regime in Teheran?
Waarom tien jaar later jezelf nog ‘verdedigen’?
Over het publiceren van het interview en dit omlijstende artikel zal wellicht gezegd worden dat ik me (weer) in de verdediging laat drukken. Misschien wel omdat ik iets te verdedigen zou hébben. Dat is namelijk al tien jaar de reactie wanneer je niet meegaat in de aantijging dat de Russen een rol speelden in ons democratische Nederlandse volksreferendum. Awel. Men doet maar. Dit is een pro-actieve openbaarmaking van context die Laurens Groeneveld en zijn collega’s niet goed uit kwam, nadat ze een interview afnamen zonder eerlijk te zijn over hun intenties.
Daarmee staan Laurens Groeneveld en zijn collega’s in een lange traditie van ‘journalisten’ die nieuwsgierigheid ontberen, oneerlijk communiceren en te kwader trouw opereren. Maar eerlijkheid doet er toe.
Ik publiceer dit echter ook uit ergernis. Ergernis over hoe binnen de publieke omroep of in andere media ook tien jaar na dato kennelijk nog steeds de optie niet overwogen kan worden dat het GeenPeil Oekraïne-referendum een oprecht democratisch, vanuit het volk geïnitieerd, volgens alle regels van het spel uitgevoerd, en volstrekt legitiem initiatief was. Het was zó succesvol, dat de zittende machten in Den Haag niet wisten hoe snel ze deze inspraakmogelijkheid van het volk moesten afpakken. Waarmee we pas écht bewezen hoe de democratie onder de kiezer vandaan getrokken wordt.
Het was dus domweg een doorslaand alsook denderend succes, dat GeenPeil.
Het zit me desondanks wél al tien jaar dwars dat de tientallen direct betrokkenen, de honderden regio-coördinatoren en de vele duizenden vrijwilligers die bijdroegen aan dit succesvolle eerste door burgers afgedwongen referendum (waarvoor in de zomer van 2015 in zes weken tijd 427.939 geldige handtekeningen werden verzameld) nog altijd worden neergezet als vazallen van het Kremlin, die niet in staat zouden zijn om democratie van demagogie te onderscheiden. Of dat al die mensen geen eigen overtuigingen kunnen of mogen hebben, wanneer deze niet in lijn liggen met de morele mediaan van Mediapark en het “politieke midden”.
One man, one vote
Erger nog is dat van de ruim vier miljoen kiezers die gestemd hebben op 6 april 2016 , er tweeëneenhalf miljoen tégen het associatieverdrag hebben gestemd en dat die burgers allemaal achteloos werden en nog altijd worden weggeschreven alsof hun persoonlijke opvattingen en overtuigingen door Russische propaganda geprogrammeerd zouden zijn. Alsof vrije burgers in een vrij land niet een vrije en zelfstandige afweging kunnen maken over hun positie ten aanzien van Oekraïne, het associatieverdrag of de Europese Unie.
In een échte democratie is het nobody’s business wat de opvattingen, overtuigingen of argumenten zijn voor kiezers om hun individuele keuze te maken, noch op welke bronnen ze zich daarvoor willen verlaten. Dat maakt iedereen zelf uit. Niet Argos, niet AJ Boekestijn, NRC of Kees Verhoeven. Niet Brussel, Kiev, Moskou, George Soros of Russia Today. En hee: ook niet GeenPeil. One man, one vote.
Daar moet ik regelmatig aan denken wanneer diezelfde media & “middenpartijen” zichzelf fier presenteren als hoeders van democratie, rechtsstaat of de vrije pers - een claim die ze steeds luider en krampachtiger maken, omdat steeds minder mensen het geloven. Niet omdat Ze Rusjuns twijfel zaaien in onze democratie maar omdat journalisten, politici en bestuurders enerzijds hun kerntaken verzaken terwijl ze anderzijds wel denken te weten wat goed voor ons is en vooral: wat we niet zouden moeten mogen denken, vinden of zeggen - laat staan stemmen. En omdat ze die middelen van de kiezer afnemen, zodra de uitkomst niet in hun straatje past.
Dát is waar het initiatief van 2015/2016 voor wilde waarschuwen: de ondermijning van de democratie in eigen land door de dogma’s van de bestuurscultuur, de braaf voor macht opzittende media en het onaanraakbare mantra van een “ever closer Union” waar niemand inspraak in krijgt, maar iedereen wél de rekening voor betaalt. Zoals je ook je abonnement op de NPO niet kunt opzeggen.
Verlies je het vertrouwen, dan verlies je de kiezer, en dán verlies je de democratie.
Laat me u tot besluit deze beïnvloeding van uw mening influisteren: tien jaar na die glorieuze “Maak het verschil op 6 april” kun je niet anders dan concluderen dat het referendum een deuk in het wereldbeeld van de gevestigde macht heeft geslagen waar ze nog steeds hoofdpijn van hebben, en waarvoor ze nog altijd naar antwoorden zoeken op de verkeerde plek - verblind door hun eigen vooringenomenheid.
Met dank aan Laurens Groeneveld, de redactie van Argos en de Stichting Democratie en Media (lol) voor deze reminder. Maar mij nie meer belle, svp.
Wie nog wat meer historische beïnvloeding zoekt over het werkelijke verloop van het referendum en de gebundelde herinneringen daaraan, in het najaar van 2021 schreef ik een negendelige ‘samenvatting’ op GS. Maar voordat u naar mijn voormalige roze stomping grounds doorklikt, zou ik uw inschrijving op mijn huidige hangplek erg waarderen.
Thank you for you attention to this matter.
In bijzonder dankbare herinnering aan Niels de Swart en Beryl Dreijer.
Om lachend af te sluiten. Deze vrouw was de “expert” die Argos opvoerde:
Senator John Kennedy had in 2022 wat vragen over haar TikTok & kerfstok:
Met Maaike werd de aanpak van Argos ook al besproken:
