De staat van Duitsland waarschuwt Europa, maar Europa luistert niet
Duitsland, de zieke man van Europa
Bultrug Timmy, die herhaaldelijk op de Duitse kust was gestrand, domineerde de voorbije maanden de Duitse media. Dierenbeschermers wilden het dier laten sterven omdat het te verzwakt was. Maar weldoeners startten met instemming van de autoriteiten een reddingsoperatie. Nadat ze zijn vrijlating bijna verpest hadden, werd twee weken later een dode bultrug aangetroffen voor de Deense kust. Het is onduidelijk wie opdracht gaf om Timmy vrij te laten en zijn tracker werkte niet meer. Volgens BILD zijn er nu zelfs twijfels of het DNA van de walvis van Timmy is. Het bultrugverhaal is exemplarisch voor het onvermogen van Europa’s machtigste land om problemen op te lossen.
Duitsland is de zieke man van Europa. Dat terwijl de verwachtingen nog zo groot waren toen bondskanselier Friedrich Merz in mei vorig jaar aantrad met zijn coalitie van de christendemocratische CDU/CSU en de sociaaldemocratische SPD. Economie, defensie, de welvaartsstaat, migratie: de regering zou patiënt Duitsland ingrijpend hervormen. Ruim een jaar later staat Duitsland stil, is 76% van de bevolking ontevreden over de regering, en is Merz de meest impopulaire bondskanselier ooit. De staat van Duitsland lijkt op het uitgestelde lijden van Timmy.
Merz maakt hervormingsbeloftes niet waar
Economisch is Duitsland chronisch ziek. In 2023 en 2024 kromp de Duitse economie met 0,3% en 0,2%, in 2025 groeide de economie slechts met 0,2%. Zoals ING schrijft, is wachten op Duitse economische groei als wachten op een trein van Deutsche Bahn: hij is zeker vertraagd, en het wordt steeds waarschijnlijker dat hij helemaal niet komt.
De klappen vallen bij de Duitse industrie, die in 2025 kromp met 1,3% en dit jaar waarschijnlijk opnieuw krimpt. Deze produceert 14% minder dan in 2018 en verliest gemiddeld meer dan 2500 banen per week.
De industrie worstelt met dezelfde problemen als in andere Europese landen. Energieprijzen zijn drie keer zo hoog als in de Verenigde Staten en China en er valt niet op te boksen tegen oneerlijke Chinese concurrentie.
Maar ook de Duitse conservatieve zelfsabotage is ongekend. Zo gebruikte 82% van de Duitse bedrijven in 2023 nog steeds de fax. En waar CEO’s van Duitse autobedrijven Tesla tien jaar terug nog uitlachten met hun elektrische auto’s, worden ze nu kapot geconcurreerd vanuit China. Het lachen is hen vergaan, met 51.500 verdwenen banen in één jaar tijd. Bij Volkswagen staan 100.000 banen op de tocht.
Economisch herstel was dan ook Merz zijn hoogste prioriteit. Hij beloofde dat de Duitsers al in de zomer van 2025 verbeteringen zouden merken. Toen dat niet lukte, kondigde hij een Herbst der Reformen aan, maar ook de winter en de lente kwamen niet. Pas in juni presenteerde de regering een pakket aan maatregelen maar te grote verschillen tussen de coalitiepartijen op sociaal-economisch beleid belemmeren fundamentele hervormingen.
Terwijl de economie stagneert, groeit de staat onverminderd. De sociale uitgaven inclusief zorgkosten stegen vorig jaar met 5,7% tot 1431 miljard euro, of 32% van het bruto binnenlands product (bbp). Het Internationaal Monetair Fonds verwacht dat de overheidsuitgaven in 2026 zullen oplopen tot 51,3% van het bbp.
“Ab 50 Prozent beginnt der Sozialismus”, zou voormalig bondskanselier Helmut Kohl hebben gezegd.
Merz heeft dan ook gelijk dat de Duitse welvaartsstaat zo onhoudbaar is. Duitsland heeft immers de oudste beroepsbevolking van de EU, met een kwart van hen tussen de 55 en 64 jaar. Aangezien 42,6% van de Duitse kiesgerechtigden ouder is dan 60, zal er weinig veranderen.
Jongeren kiezen met hun voeten. Vorig jaar verlieten 295.000 Duitsers het land, onder meer vanwege de hoge belastingdruk en logge bureaucratie. Twee derde van hen was jonger dan 40, driekwart heeft een universitair diploma. Zo blijven steeds minder mensen en welvaart over om te betalen voor een steeds onhoudbaardere staat.
Ook op het migratie-dossier komt weinig van Merz zijn stoere retoriek terecht. Zijn beloofde Rückführungsoffensive bleef een belofte. Hoewel het aantal migranten dat illegaal Duitsland binnenkwam is afgenomen, zette Duitsland het afgelopen halfjaar slechts 9663 personen het land uit, minder dan een jaar geleden.
Eind juni moesten 258.845 personen het land verlaten. Bijna 200.000 hadden echter een Duldung en konden daardoor niet uitgezet worden. In oktober 2025 waren er volgens BILD zelfs 934.553 buitenlanders in Duitsland wiens asielaanvraag was afgewezen.
Wie Duitsland binnenkomt, wie er verblijft, en wie al lang geleden had moeten vertrekken - de staat heeft vaak geen idee.
Dat vormt een veiligheidsprobleem dat de autoriteiten overrompelt. Niet zelden plegen buitenlanders die Duitsland moesten verlaten aanslagen. Meer algemeen heeft Duitsland een migrantengeweldprobleem. Buitenlanders komen 2,6 keer vaker voor in de misdaadcijfers dan Duitsers en vormen bijna 45% van het totaal aantal gevangenen.
Zo zijn Syriërs met 800% oververtegenwoordigd in geweldsmisdrijven ten opzichte van Duitsers. Toch stuurde Duitsland in het eerste kwartaal van 2026 welgeteld drie Syriërs terug van de 11.000 die moesten vertrekken.
De Brandmauer wankelt in Oost-Duitsland
Merz beloofde bij zijn aantreden dat hervormingen de groeiende steun voor de extreemrechtse AfD zouden afremmen. Nu er van die hervormingen weinig terecht is gekomen, groeien de onvrede en de steun voor AfD. In mei was 76% van de Duitsers ontevreden en slechts 16% tevreden met zijn coalitie volgens INSA.
In recente peilingen voor de Bondsdagverkiezingen staan CDU/CSU en SPD samen op slechts 33% (respectievelijk 21% en 12%), terwijl de AfD met 28% veruit de grootste partij is.
Mijn stelling is dat de groeiende steun voor AfD deels voortkomt uit onvrede over de Duitse staat die er niet in slaagt zijn meest basale taken uit te voeren, zoals bepalen wie in het land verblijft, waarborgen van veiligheid, en het scheppen van de voorwaarden voor economische groei.
Daarbij komt dat Merz de impopulairste politicus is. Volgens YouGov had in juni slechts 15% van de Duitsers een positieve mening over Merz, en 79% negatief. Buiten dat hij zijn beloftes niet nakomt, gaat er geen week voorbij waarin Merz geen clowneske uitspraak doet. Inmiddels lijkt Merz ook de autoriteit in zijn kabinet verder te verliezen, nadat zijn kabinetsherschikking twee weken geleden uitliep op een fiasco.
Zo vernam de voormalig transportminister zijn ontslag via de media. Maar de man die Merz had uitgekozen om hem te vervangen, trok zich terug. Toen de minister zelf drie dagen later ontslag nam, stond er geen opvolger klaar. Hij zou tegen de bondspresident hebben gezegd: “Haal me hieruit”.
Ook de voormalig minister van Volksgezondheid van Merz’ zijn eigen CDU vernam in de media over zijn ontslag, en reageerde: “Dat hij dit eerst binnen partijorganen en tegenover de pers heeft aangekondigd, in plaats van het in een persoonlijk gesprek met mij te vertellen, is een kwestie van stijl die voor zijn rekening komt.” De nieuwe gezondheidsminister had in vorig jaar een video gezegd dat Merz totaal ongeschikt was.
Volgens Der Spiegel ziet de CDU-top verbijsterd toe hoe Merz zijn autoriteit verspeelt en gelooft niemand dat hij nog toekomst heeft. Er zou zelfs gesproken worden over een machtswisseling na de deelstaatverkiezingen in september. In de peilingen staat AfD op 41% in het Oost-Duitse Sachsen-Anhalt, en op 36% in Mecklenburg-Vorpommern. Als meerdere partijen de kiesdrempel van 5% niet halen, kan AfD zelfs een absolute meerderheid in het parlement behalen.
Als gevolg staat de Brandmauer, het weigeren om met AfD samen te werken waar Merz aan vasthoudt, steeds meer ter discussie. Zo zei de CDU-premier van Sachsen-Anhalt: “Iedereen die het nog steeds over brandmuren heeft, heeft de tekenen des tijds niet begrepen”.
Terwijl de muur op instorten staat, draaien ‘experts’, journalisten en politici van partijen die steeds minder stemmen halen overuren om te waarschuwen voor het gevaar voor ‘onze democratie en rechtsstaat’, inclusief pleidooien voor een partijverbod voor AfD. De zelfbenoemde hoeders van de democratie geloven vooral dat hun specifieke idee van democratie beschermd moet worden tegen het volk dat verkeerd dreigt te stemmen. Het is gezonder voor een democratie om te erkennen dat uitsluiting contraproductief heeft gewerkt.
Waar is de Nederlandse media-aandacht?
Het echte gevaar voor de democratie schuilt in het eeuwig niet nakomen van beloftes door middenpartijen en het negeren van zorgen van burgers. Duitse kiezers maakten zich tijdens de verkiezingen van 2025 vooral zorgen over migratie. Al sinds 2017 ligt het standpunt van de gemiddelde Duitser op de vraag of immigratie naar Duitsland makkelijker of moeilijker moet worden, het dichtst bij dat van AfD. Duitsers radicaliseren dus niet door een ‘normalisering’ van AfD.
Hun opvattingen over migratie en integratie zijn net als die van andere West-Europeanen juist al decennialang stabiel. Al sinds 1990 wil meer dan 75% van de Duitsers minder of zelfs geen asielmigratie. Er is daarom eerder sprake van ‘tot radicaal-rechts gemaakten’ door jarenlang onvermogen of onwil van de Duitse politiek en staat om naar die opvattingen te handelen. In die zin versnelt politieke kneus Merz slechts de groeiende onvrede over het politieke systeem.
Tot slot: ons buurland, het machtigste land van Europa, heeft de meest impopulaire leider van Europa of zelfs ter wereld, heeft al vier jaar geen economische groei, en heeft een extreemrechtse partij die op 28% van de stemmen staat in de peilingen. Waar is de Nederlandse media-aandacht?
We kunnen maar beter opletten en leren van de zieke man van Europa. Duitsland heeft immers haar plek in de geschiedenis terugveroverd: als waarschuwing voor de rest van Europa.
Geen trek in een doorlopend abonnement? Doe een vrijblijvende donatie:
Naschrift van De Hoofdredactie
U las de tweede bijdrage van Ruben Cober aan Nijmans Nieuwsbriefje. Hij stelde zich hier al eerder voor. Eindelijk een beetje verjonging op NN. En een beetje meer Brussel, want de berichtgeving daarover is te beperkt. Media en de EU staan, zoals hierboven beschreven, bovendien niet in een gezond-kritische verhouding tot elkaar.
Zelf herinner ik me goed hoe NOS-correspondent Chris Ostendorf ten tijde van de eurocrisis verkondigde dat de EU ons allemaal slechts ‘een kopje koffie per dag kost’. Dus wat zeuren we nou, wilde hij de Nederlandse nettobetalers maar meegeven. Die teneur spreekt helaas uit de meeste media.
Daarom hier voortaan tweewekelijks een extra steentje in de vijver. Voor Rubens bijdragen ontvangt NN geen subsidie. We doen het hier allemaal onafhankelijk, op eigen kracht, en met uw zegen.
Zolang de digitale euro betalingen aan onafhankelijke media niet blokkeert, kost die zegen maar dertien cent per dag. Houdt u vast nog genoeg over voor een kopje koffie.
— Bart
of
We zouden zeker moeten leren van Duitsland want ons land gaat dezelfde kant op. Er is in de media sowieso voor Europa nauwelijks, of wellicht zelfs geen, aandacht. Over Trump is iedere dag iets te melden maar Europa? Nee. Er zou toch onrust moeten zijn over het feit dat Save Europe Act niets eens in behandeling wordt genomen? Doet er nog niet eens toe wat je van de inhoud vindt. Afwijkende meningen worden niet geduld. In de EU niet, in Nederland niet. Dat is slecht. De groep mensen die het vertrouwen in de politiek is verloren wordt alleen maar groter. Helaas moet ik mezelf daar ook toe rekenen.
Het blijft verbazingwekkend die uitslag van de Sonntagsfrage. De AfD groter dan de SPD en Die Grüne samen, extreem links (Die Linke, vooral de voormalige SED uit de tijd van de DDR) en Das Bündnis Sahra Wagenknecht (BSW, een afsplitsing van Die Linke, samen met haar echtgenoot Oskar Lafontaine, ook ex-Die Linke, én ex-SPD en voor de SPD minister van Financiën in het kabinet van Schröder), samen 15%, en die Union (CDU+CSU) op een magere 21%. Wat ik nooit begrepen heb is dat de liberale FDP (ook in de tijd van Genscher) nog steeds regelmatig struikelt over de drempel van 5% (ik ken persoonlijk een paar FDP-ers al heel wat jaren).
Dat de Duitse industrie, de autoindustrie én het midden- en kleinbedrijf, niet tegen de Chinezen kan opboksen heeft vooral te maken met de asymmetrische randvoorwaarden. Dankzij Die Grüne, én de SPD én die Union, met name Mutti Merkel (en ook het conflict in Oekraïne), lijdt de Duitse industrie onder de hoge energie- en personeelskosten, terwijl de Chinezen met hun kolencentrales en zeldzame aarden, de Europese markt overspoelen met goedkope EV's (ook mede dankzij Trumps importtarieven waardoor die niet in de VS verkocht worden — terzijde, de Amerikanen exporteren nu met plezier schaliegas naar Europa, denk daarbij ook aan Biden's "... there will be no longer a Nord Stream 2, we will bring an end to it."). Van deze asymmetrie heeft héél Europa last. Ook in Nederland verdwijnt de zelfscheppende maakindustrie, ASML ten spijt. Stork is verdwenen in Twente, Philips heeft het tafelzilver verkocht en toeleverende bedrijven gesloten, de Koninklijke Zout en de Algemene Kunstzijde Unie hebben zich beperkt tot verven en lakken, en Fokker is ter ziele (Fokkers markt is overgenomen door de Brazilianen van Embraer en de Canadese Airbus A-220 van de voormalige en hernieuwde De Havilland Canada). Europese ambtenaren en politici, nationale en Europese, de ongekozen Europese Commissie en het nepparlement in Straatsburg/Brussel, maken het onmogelijk dat onze maakindustrie kan concurreren. Straks is iedereen ambtenaar en zijn er zelfs geen kappers, slagers, boeren en kroegbazen meer (want zelfstandigen en zzp-ers zijn uiteraard niet te vertrouwen). Uiteraard liggen dan de velden vol met zonnepanelen en importeren we heel duurzaam met vliegtuigen de boontjes uit Kenia en Chili.