De Gefabriceerde Rebellie

Gastbijdrage door Laser 3.14

Het is misschien wel voor het eerst in de geschiedenis geweest dat de elite zélf probeerde een counter culture te forceren. Het ging via dwang, censuur, emotionele chantage, online cancel mobs, public shaming en harde eisen voor de juiste mening als voorwaarde om erbij te mogen horen.

Postmodernistische ideeën die gevoed worden door de gedachte dat er geen absolute waarheid zou zijn - en daarmee alles relatief - maakten dat mensen aangespoord of zelfs gedwongen werden om de werkelijkheid en feiten opzij te schuiven. Om de observaties van hun eigen ogen te ontkennen.

Vooral die bitter serieuze, humorloze uitstraling in dat hele ‘woke’ universum en alles eromheen maakte dat mensen, en ook commerciële.merken en bedrijven, er aan toegaven - om er vervolgens snel achter te komen dat het grote publiek het niet lust.

En zodra mensen de kans krijgen, verzetten ze zich ertegen. Zie de verkiezingen in Amerika, 2024, waarin Donald Trump nog veel meer dan in 2016 het symbool van verzet tegen die door de progressieve elites opgelegde opinies en wereldbeelden werd.

Mijn generatiegenoten en vrienden hebben echte subculturen van dichtbij zien ontstaan: punk, graffiti, rap, dance, street art. Enkele decennia eerder waren er de jaren ’50 en ’60, met hun eigen organische stromingen. Ze begonnen altijd klein, onder jongeren die iets nieuws ontdekten - iets wat spannend was, vrij, en ongedwongen.

Langzaam haakten steeds meer mensen aan, tot het explodeerde als echte tegencultuur. Maar wat we de afgelopen jaren zagen - in MeToo, tijdens de BLM-periode, in de aanval op de culturele waarde van Zwarte Piet of de Nederlandse geschiedenis, was een kunstmatige revolutie. Net zoals het Israël/Palestina-narratief, misschien wel de druppel die de woke emmer deed overlopen.

De kunstmatige narratieven werden niet geboren uit nieuwsgierigheid, maar uit schuldgevoel. Niet gedreven door creativiteit, maar afgedwongen uit angst. En niet geleid door inspiratie, maar opgelegd onder sociale druk.

De elite probeerde een tegencultuur te fabriceren en dat werkte averechts. Het werd zwaar, belerend, en ja: humorloos. Het is een rebellie met HR-richtlijnen. Dat is dodelijk voor iedere vorm van echte cultuur.

Zonder humor geen verbeelding.

Zonder verbeelding geen magie.

Zonder magie geen aantrekkingskracht.

Echte cultuur ontstaat omdat er niets moet. Omdat niemand de regels voorschrijft. Omdat er vrijheid in zit. Omdat het spannend, nieuw en prikkelend is.

Opvallend is dat veel van de nieuwe activisten die een podium opeisen door bijvoorbeeld soep over Van Gogh-schilderijen te gooien, bijna allemaal uit welgestelde gezinnen komen.

Bourgeoisie in de skin suit van het proletariaat

Phoebe Plummer, een Britse klimaatactiviste, heeft rijke ouders, woont in een huis van zes miljoen pond en studeert aan een dure universiteit waar menig “gammon” (een negatieve bijnaam voor oud blank rechts) alleen maar van kan dromen. Steeds opnieuw, bij elke achtergrondcheck, blijkt hetzelfde patroon: de meesten komen uit privilege en hebben eigenlijk weinig idee hoe het is om écht proletariaat te zijn. Natuurlijk zullen er hier en daar mensen tussen zitten uit minder geprivilegieerde sociale posities maar zij vormen de uitzondering, niet de norm.

Hun leven bestaat uit nooit huur hoeven te betalen, thuiskomen in een gespreid bedje, studeren aan exclusieve universiteiten en de luxe hebben om activist te spelen zonder ooit de gevolgen van hun eigen ideologie te voelen. Zij hebben simpelweg de financiële ruimte om in deze utopische ideeën te geloven.

Phoebe heeft dan wel twee jaar cel gekregen voor het besmeuren van Zonnebloemen van Vincent van Gogh maar zij komt straks thuis in comfort, zal nooit honger lijden en nooit de échte gevolgen ervaren van de net-zero-policies die zij verdedigt. Dat “privilege” van hogere energierekeningen en minder bestaanszekerheid wordt immers afgewenteld op de mensen aan de onderlaag. En wie zich daartegen uitspreekt, kan rekenen op collectieve demonisering.

Kijk maar hoe er tijdens Covid of de boerenprotesten werd gereageerd, vergeleken met Extinction Rebellion. Het verschil is dag en nacht.

De eerstgenoemden krijgen de lange lat en worden door media en politiek publiekelijk aan de schandpaal genageld, geen genade. De politie rukte massaal uit, mepte erop los en de harde waterstraal ging eroverheen. De beelden werden breed uitgezonden om het volk met kritiek de mond te snoeren.

U wilt toch niet bij dit sociaal onkuise volk horen? Toch? TOCH?

Maar vallen de protesten onder de noemer “door overheid, media en elite gesanctioneerd”, of sluiten ze toevallig aan bij de beleidsvoorkeuren van dezelfde instituties? Dan worden de activisten even voor de vorm gearresteerd, om vervolgens verderop weer uit het politiebusje gezet te worden.

Geen van die mensen die hierin participeert lijkt zichzelf af te vragen: ‘Het establishment juicht mij toe, beschermt mij. In sommige gevallen subsidiëren ze mijn activisme zelfs en jagen het aan. Klopt dat wel? Ben ik niet eigenlijk een pion? Een soldaat voor hún agenda?’

Die vraag lijkt bovendien lastig te stellen als je zelf óók uit het establishment komt. Want dat zou kunnen leiden tot een pijnlijk rationeel conflict: ‘Ben ik een goed gelande bourgeois burger die slechts de skin suit van het proletariaat draagt?’

Ooit zag ik een interview van Brendan O’Neill waarin hij een man sprak die het perfect samenvatte, door de vinger precies op de zere plek te leggen van luxe activisten: “If your revolution is supported by parents, schools, the media and politics, then it’s probably not a revolution.”

Tegencultuur begint niet op whiteboards tijdens brainstormsessies met consultants op ministeries, wordt niet opgetuigd door gesubsidieerde stichtingen die door de overheid betaald worden om ambtenaren bij te scholen, en het bloeit niet op tijdens redactievergaderingen waarin journalisten die allemaal hetzelfde wonen, leven en denken niet begrijpen dat hun verhalen vooral hun eigen kleine wereld beschrijven.

Tegencultuur ontstaat in muffe keldertjes, na zonsondergang op straat, in gruizige clubs in de hoekjes van de maatschappij waar creatief vrijdenken iets nieuws ontdekt omdat niemand waarschuwt voor wat niet mag. Tegencultuur komt uit het hart, de ziel en de droom om enige vorm en kleur te brengen in een anders grauwe omgeving.

Tegencultuur is niet het bouwen van een podium voor eigen individuele grieven, waarvan je eist dat de wereld er naar luistert. Tegencultuur bloeit waar individuen zich juist niets van de wereld aantrekken.

Maar onder het postmodernisme, dat slachtofferschap heilig verklaarde, meritocratie als onderdrukking bestempelde en de verdiensten van de ontwikkelde samenleving tot oneerlijke verworvenheden benoemde, werd een “rebellie van boven” opgelegd, die in werkelijkheid een morele repressie was.

En nu schrikt ment er van dat daar een authentieke rebellie tegenover is ontstaan.

Omdat de staatsrebellie van de systeemlaven allemaal zo fake, zo onoprecht en zo dwingend was, weet men niet wat men nu met de tegenbeweging aan moet: onder hun neiging tot dwang en sociale druk bevinden zich te weinig argumenten die overeind kunnen blijven tegenover de real world observaties van steeds meer mensen, die met eigen ogen en oren waarnemen wat de werkelijkheid hen toont.

Die werkelijkheid is dat de van bovenaf opgelegde HR-rebellie niet de vooruitgang, vrijheid en gelijkwaardigheid brengt die was beloofd. Sterker nog: het breekt welvaart en veiligheid juist af.

De grap is dat juist de jongeren (de groep waarop woke zich jarenlang zo succesvol richtte) zich nu - zoals het hoort - tegen woke beginnen te verzetten. Je kunt namelijk niet het establishment en tegelijkertijd de counter culture zijn. Jongeren zijn nooit het establishment maar wel altijd de vernieuwingskracht.

Patriottisme is de nieuwe rebellie

Patrtiottisme is thans een van de nieuwe vormen van rebellie en counter culture. Het is een organische beweging die vanzelf ontstaat en vooral in de UK zie je hoe het politici, media en elites in verwarring brengt. Het is grassroots, het komt van de jeugd en het moedigt de alledaagse mannen en vrouwen aan waar al zo lang door het establishment op neergekeken wordt.

Het groeit, omdat patriottisme precies datgene is dat niet meer mocht. Dat maakt het zo aantrekkelijk, en dus zo interessant.

Hoe je dat herkent? Simpel: als de powers that be het meteen in de kiem proberen te smoren, weet je dat je de juiste snaar raakt.

Je ziet de zenuwachtige reflexen overal: de nervositeit bij media, politiek, academici en culturele elites zodra mensen hun vlag weer durven tonen.

Zodra symbolen van identiteit en verbondenheid opnieuw zichtbaar worden, schieten de zittende machten in de verdediging. Er komen dan altijd smoesjes, relativeringen of moralistische waarschuwingen - allemaal bedoeld om het tegengeluid te neutraliseren. De partij van de nieuwe premier probeert zich zelfs de Nederlandse vlag toe te eigenen, een voorbeeld van de krampachtigheid waarmee ze proberen een tegenbeweging naar zichzelf toe te trekken.

Maar juist die reflex verraadt dat er opnieuw een authentieke energie van onderaf in beweging is. Dat het grassroots is. Het maakt de powers that be bloednerveus.

Voor een bevolking die jarenlang betutteld werd en zich steeds meer ingeperkt, ongehoord en machtelozer ging voelen, is nu iets eenvoudigs aangeboord dat uiteindelijk best wel eens een moker zou kunnen blijken.

Patriottisme, ooit het symbool van conformisme, is in deze tijd juist aan het opleven als een vaandel van tegendraadsheid. Het zat er al lang aan te komen en nu gaan we zien hoe hoog dit vaandel gehesen zal worden.

Dit is een gastbijdrage van Laser 3.14, straatartiest en visueel poëet. Amsterdammers kennen hem van zijn tags in de publieke ruimte. Vind hem op Instagram, zijn website of in de Revelator Gallery op de Westermarkt.