De USS George H.W. Bush heeft zich als derde carrier strike group bij de USS Abraham Lincoln en USS Gerald R. Ford gevoegd. De drie drijvende oud-presidenten en hun arsenaal wachten daar de orders van president Trump af. Worden de bombardementen hervat, nu onderhandelingen steeds vastlopen of worden afgeblazen? Ook Israël geeft in de tussentijd niet op en strijdt door.

Keyvan blijft optimistisch over een goede afloop voor het Perzische volk maar ook realistisch over de ontwikkelingen. Media en politiek bekommeren zich immers weinig om het lot van het Iraanse volk, vanwege hun overtuiging dat Amerika en Israël eigenlijk erger zijn. Daarvoor weten ‘de linkse media alle idioten binnen de Iraanse diaspora aan het woord te laten’, verzucht Keyvan. En: ‘Alle politici in rode overhemden die voor de mensenrechten waren, waar zijn die mensen?’

Aldus krijgen de opportunist Arend Jan Boekestijn (Keyvan: ‘Die denkt dat Iran een soort Oost-Duitsland is’) en Rob de Wijk (die denkt dat een kernwapen voor Iran ‘stabiliserend kan werken’) het voor de kiezen, evenals de regelmatig bij NPO & DPG opgevoerde ‘Iran-deskundige’ Peyman Jafari, in werkelijkheid een marxistisch-jihadistische charlatan met een verleden vol antisemitische demonstraties.

We bespreken ook de scherpe woorden van Pahlavi jegens de Europese media (zie onderstaande video), plus zijn plannen en voorstellen om een nieuwe Perzische grondwet op te stellen die van het land een seculiere staat moet maken nadat het regime verjaagd is. Afshin Ellian maakt onderdeel uit van de groep die zich daarover buigt. Keyvan blijft ervan overtuigd dat de afloop goed zal zijn, maar: 'Het wordt enorm bloederig en het wordt erger voordat het beter wordt’.

MP3 voor Lex

Reza Pahlavi spreekt Europese media toe

Eerdere gesprekken & gerelateerde artikelen

DieuwsNieuws

'Iran-pakket’ is verkapte duurzaamheidsdrammerij

Het is wel duidelijk dat de feestneuzen van het CDA en de duurzaamheidsdominees van D66 weer in het kabinet zitten: gisteren werd bekend dat het ‘Iran-pakket’ wordt betaald door een accijnsverhoging op alcohol om de energietransitie te versnellen. Never waste a good crisis…

Read more

7 days ago · 76 likes · 5 comments · Dieuwertje Kuijpers

Share

Refer a friend

Vertrouwen in de rechtsstaat, kent u die uitdrukking? Een rechter van de rechtbank Noord-Holland heeft op persoonlijke titel meer dan vierduizend Woo-verzoeken gedaan bij gemeenten in het hele land, ontdekte Follow the Money voor een artikel dat gelukkig de nodige golven maakt in de media. De rechter wilde ‘aantonen’ dat de Wet open overheid gebreken vertoont en dientengevolge misbruikt kan worden. Of een rechter daarvoor zelf het recht mag misbruiken, is de vraag die nu boven de markt hangt. Een korte reflectie op deze kwestie, want de Woo klinkt misschien droog maar transparantie (en dus: aansprakelijkheid) is essentieel voor een democratie.

Subscribe now

Het FTM-verhaal zit achter de paywall maar woensdagavond had Nieuwsuur een uitstekend item met de maker van het verhaal, Bas van Beek. Er wordt een goede uitleg gegeven van wat de Woo (voorheen Wob) is, onder welke druk die staat (onder andere door CDA-smiecht Henri Bontenbal, die de wet in 2025 ‘een doorn in het oog’ noemde) en er worden door Jeroen Wollaars kritische vragen gesteld aan de iets te terughoudende Staatsraad Marc Fierstra (Nederlandse Vakvereniging van Rechters - NVvR). FTM-redacteur Van Beek maakt een uitstekende vergelijking tussen het handelen van de rechter in kwestie - dhr. mr. J.J. Maarleveld - en het noodnummer 112: de rechter overspoelde moedwillig een systeem, waardoor het in z'n functioneren belemmerd werd. Om daarna te claimen dat er fouten in het systeem zitten.

Waar de heer Fierstra zich nog wat op de vlakte houdt, was de rechtbank Noord-Holland beduidend stelliger en steviger over hun rechter: “Tot duidelijk is of het handelen van de rechter gevolgen moet hebben en zo ja, in welke vorm, behandelt hij geen zaken”, persberichtte de rechtbank woensdag. “De rechtbank neemt dit hoog op. Door zijn handelen heeft de rechter vele gemeenten onnodig belast en kon ook de schijn van partijdigheid ontstaan.” Men erkent zelfs dat er op eerdere signalen onvoldoende is gehandeld.

Allemaal niets minder dan netjes van de RB Noord-Holland. Al mag je als rechtzoekend burger of journalist ook wensen dat deze rechter nooit meer een Woo-zaak behandelt, of misschien wel verlangen dat Maarleveld überhaupt nooit meer recht spreekt. Openbaarheid van informatie en overheid staan namelijk al enorm onder druk, we hebben echt geen rechters nodig die de overheid - of specifieker: politici als Henri Bontenbal - een gewillig handje gaan zitten helpen bij het verzwijgen of verhullen van informatie waar burgers een wettelijk recht op hebben.

Bef en toga innemen svp & sofort, bitte

D66-rechter CDA-rechter Maarleveld heeft met zijn acties een wachtrij gecreëerd of verlengd die niet alleen gemeenten op extra werk jaagt (en dus de burger op extra kosten), maar informatieverzoeken van andere, wél oprechte indieners van verzoeken opgehouden. De rechter heeft daarmee toegang tot het recht belemmerd en dat lijkt me een professionele doodzonde die hem zijn bef & toga mag kosten.

Minstens zo ergerlijk is het gegeven dat het bestuursrecht zélf ook al met een achterstand kampt als het op het beoordelen van beslis- en bezwaartermijnen aankomt. Niet alleen overschrijden met name ministeries en hogere bestuursorganen chronisch de beslistermijnen (en overtreden ze daarmee dus de wet), vaak krijgen asielzaken voorrang vanwege politieke druk, een sterke lobby en de torenhoge dwangsommen die de IND moet betalen voor te laat genomen asielbesluiten.

Dat ging om 36,8 miljoen euro in 2024 en 79 miljoen (!) in 2025. Cijfers die het bedrag van minder dan 1 miljoen euro aan dwangsommen voor ‘reguliere’ woo-verzoeken in 2025 doen verbleken, hoewel ook daarin natuurlijk veel verbeterd kan worden.

Idealiter houdt de overheid zich aan de eigen wet, en hoeft er nul euro aan dwangsommen te worden verbeurd. Het blijft immers belastinggeld (en komt niet uit de eigen zak van ambtenaren die te laat beslissen op een Woo-verzoek). Het is desalniettemin de enige stok achter de deur voor indieners van een verzoek, omdat de termijnen een juridische waarde hebben, gekoppeld aan een ‘straf’ in de vorm van een dwangsom.

Misbruik van de Woo, zoals Bontenbal maar ook anderen nogal gretig suggereren, is echter helemaal niet structureel aangetoond (zo werd woensdag ook bij Nieuwsuur uitgelegd). Zelfs NPO Radio 1 factcheckte Bontenbal daar in december 2025 op en concludeerde dat hij valse noten uit zijn orgel trok. Begrenzing van de Woo was tevens onderwerp van de coalitiebesprekingen, wat 76 journalisten ertoe noopte om een ‘dringend verzoek’ te schrijven dat níet te doen. Ik was één van die 76 ondertekenaars.

In het verleden heb ik meerdere Wob-cursussen gevolgd bij Roger Vleugels, en getracht de kennis in de praktijk te brengen. Voor GS, en nu ook voor NN. Woo’en is een spel van de lange adem en strakke termijnhandhaving. De overheid wenst vaker niet dan wel open te zijn.

Derhalve heb ik ook wel eens dwangsommen ontvangen, die ik gebruik om juridische bijstand te financieren bij het indienen van nieuwe Woo-verzoeken. Want het is een kat- en muisspel waarbij de (Rijks)overheid zo veel tijd kan rekken als hem goeddunkt, terwijl je als verzoeker (journalist of burger) maar één keer een bezwaartermijn hoeft te overschrijden om je hele verzoek in rook op te zien gaan. ‘Helaas, u was te laat…’

Mijn jurist - Victor Loonstein - bewaakt daarom de termijnen en doet ook de zittingen als een zaak bij de bestuursrechter komt. Hij staat me tevens bij in een bezwaar- of beroepszitting bij een overheidsorgaan waar verzoeken lopen, en zorgt dat verzoeken in ieder geval niet struikelen over de regels die wel voor mij gelden, maar waar de overheid veel lakser en soms ronduit onverschillig mee omspringt.

Woo-wrakende bom op verkeerd doelwit

Via de RSS-feed van de Rijksoverheid alle afgehandelde verzoeken (openbaar voor één, is openbaar voor allen, de overheid publiceert daarom de meeste verzoeken na openbaarmaking en afhandeling online), zie je soms heus een verzoek voorbij komen dat wordt afgewezen op grond van vermoedens van misbruik. Terecht dat die pogingen eruit gefilterd worden.

Maar de meeste verzoekers vragen gewoon om informatie en zeker vanuit de algemene journalistiek wordt niet gestuurd op dwangsommen. Daarvoor is het Woo-proces überhaupt te traag, te tijdrovend en te gecompliceerd. Los daarvan stellen de meeste journalisten zich op vanuit de wil om in gesprek te treden over verzoeken, om tot “precisering”, “inkadering” of “gerichte zoekslagen” te komen met behandelend ambtenaren. En die ambtenaren heb je óók in alle soorten, geuren en smaken. Er zitten verdomd vlotte, pro-actieve en behulpzame Woo-juristen tussen, net zoals er trainerende, vertragende en stugge types zijn. Verschilt per ministerie, per onderwerp, misschien ook wel per vraagsteller.

Het punt dat ik hier vooral wilde uitschrijven, is dat rechter dhr. mr. J.J. Maarleveld met zijn vierduizend verzoeken aan gemeenten zijn Woo-wrakende bom op precies het verkeerde doelwit heeft geworpen: gemeenten zijn doorgans níet de grootste dwarsliggers bij Woo-verzoeken. Zelfs een bestuurlijk chaos-oord als Amsterdam weet zich meestal vrij goed aan de termijnen te houden, leerde ik bijvoorbeeld na een verzoek over het absurde politiebezoek bij Hans Teeuwen of een Woo’tje over een XR-blokkade van de A10.

Nee - het zijn juist de ministeries en landelijke bestuursorganen die moeilijk(er) doen, achtelozer zijn of domweg grote onwil om tot openbaarmaking over te gaan aan de dag leggen. Zo hebben mijn wederhelft en ik al sinds december 2023 (!!) verzoeken lopen bij onder meer BuZa en Algemene Zaken over Israël, F35-onderdelen en lekkende ambtenaren. Dat verzoek ging van te laat beslissen, naar de rechter, naar afwijzing, naar beroepszittingen, naar afwijzing van die beroepen, naar bezwaren op afwijzingen van het beroep - en uiteindelijk helemaal nergens heen.

Wel werden wij beticht, zoals de tegenpartij (ergo: de overheid) wel vaker doet, met de suggestie dat we op dwangsommen uit zouden zijn. Dat soort valse aantijgingen lijken koren op de molen van een rechter zoals dhr. mr. J.J. Maarleveld. Je kunt je, gezien zijn acties en de ernst daarvan, niet aan de indruk onttrekken dat hij ons als verzoekers in het ongelijk zou stellen, met een in zijn vonnis gemetselde suggestie dat we uit geldelijk gewin tot misbruik van de wet gedreven zouden zijn. Dit is waarom deze man nooit meer in een Woo-zaak (of überhaupt in een zaak) zou moeten mogen vonnissen: je kunt hem niet vertrouwen op zijn “onafhankelijke rechtspraak”.

Share

Laat duizend Woo-bloemen bloeien

Om een lans te breken voor alle gemeenten die hij probeerde in zijn val te laten (letterlijk: alle gemeenten in Nederland) lopen, maar waar die gemeenten dus níet voor vielen en waardoor via onderlinge communicatie via de VNG het verhaal uiteindelijk bij FTM kwam: die zijn dus sowieso niet het probleem bij de Woo. Dat zit vooral in politiek Den Haag, bij de meeste ministeries, in het (asiel-) overstroomde bestuursrecht en dus - kennelijk - bij rechters als Maarleveld zelf.

Een recent voorbeeld van gemeenten versus ministeries én rechtspraak, is het Woo-verzoek dat ik voor c.q. samen met Carel Brendel heb gedaan naar een Hamasconferentie in Rotterdam in 2017. Dat congres in De Doelen is opnieuw relevant vanwege de vervolging door het OM van vermeend Hamas-fondsenwerver Amin Abou Rashed, aka Abou Eenaarm, destijds betrokken bij de organisatie maar ook toen al op de radar van niet alleen Brendel, maar bijvoorbeeld ook de Duitse inlichtingendiensten.

Het verzoek leidde - uiteindelijk - tot dit artikel van Brendel. Alle onderliggende documenten heb ik zelf hier geüpload, onder een N&C Podcast.

Het Woo-verzoek zelf, van 10 februari 2025, werd door de gemeente Rotterdam beantwoord met een besluit en openbaarmaking van documenten op 18 april 2025. Dat is technisch gezien niet bijtijds (ze hebben officieel zes weken), maar voor Woo-begrippen echt heel netjes. En: zonder tussenkomst van een rechter of opgelegde dwangsommen, alleen een beetje te laat. Prima, lekker gewerkt 010.

Hetzelfde verzoek werd ook bij Binnenlandse Zaken ingediend, die op 2 juni (dus niet na zes weken, maar pas na vier maanden) lieten weten geen informatie aangetroffen te hebben. Vier maanden, om niets te vinden. Knap! Bij Justitie & Veiligheid, die we op 18 maart 2025 in gebreke stelden, moesten we via de rechter. Die vonniste - achterstand, vakanties, teveel voordringende Verdwaliërs uit de asielstroom - pas op 12 augustus (!) dat J&V inderdaad te laat was.

De rechtbank is niet aan termijnen gebonden maar een doorlooptijd van vijf maanden, enkel om te concluderen dat er inderdaad meer dan zes weken verstreken zijn en het ministerie dus in gebreke blijft, is natuurlijk absurd lang. De enige winnaar hier is degene die onwillig is om te openbaren: de overheid. Die krijgt vijf maanden gratis tijd om uit het raam te staren.

Het ministerie kreeg op 12 augustus van de rechter nog twee weken om te beslissen op ons verzoek, maar dat besluit kwam alsnog pas op 2 oktober dus uiteindelijk bijna ACHT MAANDEN na indiening van een verzoek dat wettelijk in zes weken beantwoord diende te zijn. En ja - de potentieel meest interessante pagina’s zijn dan natuurlijk ook nog zwart gelakt.

Wie maakt er nou misbruik van omstandigheden, vertragingen en een stroperig rechtsproces? In deze casus in ieder geval niet de gemeente Rotterdam. Gelukkig had Carel nog wel alle tijd om de informatie tot een artikel te kneden, dat op de dag dat het proces tegen Abou Eenarm begon online verscheen.

Laat dit artikel desalniettemin getuige zijn in deze zaak, dat het probleem van “misbruik” van de Woo niet bij indieners ligt, niet bij journalisten en (doorgaans) ook niet bij gemeenten, maar bij slechte wetgevers, schmierende politici, slechte wetshandhavers, onwillige krachten in Haagse bestuurstorens en helaas ook in het hart van de rechtspraak zelf, bij tenminste één man met een hamer: dhr. mr. J.J. Maarleveld. Niet teruggeven dat kleinood, het is van waardeloos gewicht in zijn handen. Om niet te zeggen dat hij er het recht mee stuk slaat.

Share

Woo’en kost tijd en geld en gaat zoals opnieuw duidelijk wordt gepaard met obstructie en opzettelijke tegenwerking. Als u me bij wilt staan om daar tegenin te blijven roeien, kunt u hier betalend abonnee worden, of de knop gebruiken voor een eenmalige donatie aan het Woo-fonds:

Donatie voor WOO-fonds

Enkele artikelen uit het NN Woo-archief

Volledige lijstje hierrr

Bernie Sanders - een linkse politicus in Amerika - vindt het heel erg dat Elon Musk 270 miljoen dollar heeft uitgegeven om Trump herkozen te krijgen.

Ik vind dat wel leuk, eigenlijk.

“Mam, wat kost het om de president van de Verenigde Staten te worden?”

“Op dit moment 270 miljoen dollar, schat. Maar dan moet je ook X hebben. En je dient eveneens wat vrienden te bezitten die wat kranten en televisieomroepen voor je in kunnen zetten.”

Bernie Sanders denkt dat Musk en andere tech-miljardairs Trump steunen om zelf nog rijker te worden.

Ik geloof dat niet.

Wie bloedrijk is en politieke invloed koopt, wil meestal dat hij zijn ideeën sneller kan uitvoeren. Het soort ideeën waarmee hij rijk geworden is. Musk bijvoorbeeld wil naar Mars. Daar heeft hij veel geld voor nodig. Hij denkt dat hij sneller naar Mars kan als Trump de boel bestuurt.

Die andere tech-kameraden willen vast overal in de wereld van die walgelijke distributie-dozen neerzetten en zo ons landschap verpesten, maar als dat hun wens is, dan doen ze dat om u en mij sneller te voorzien van fijne, snel kapotgaande producten. Wat die rijke stinkerds willen is dus vrijheid. Zij kopen vrijheid, zou je kunnen zeggen. Hoe je het ook wendt of keert, wij, domme boerenlullen, hebben Musk en consorten rijk gemaakt. Ze hoeven geen geld meer voor zichzelf.

Ondermijnen zij, zoals Sanders beweert, de democratie?

Geen van deze rijke stinkerds heeft gezegd: “Hef de verkiezingen op. Ontsla alle rechters. Verscheur het wetboek. Ontbind het parlement.” Het zou me niets verbazen als ze dat wel willen, maar ze zien ook wel in dat je niks hebt aan een soort Rusland. De Rus is te arm om hun producten aan te schaffen.

Dat je politieke invloed kunt kopen, laat in feite zien dat die invloed een product is. Nog niet te koop bij Temu en zeer duur. Maar een gewoon product. Nu zegt zo’n Bernie Sanders: “Democratische invloed zou je eigenlijk niet moeten kunnen kopen. Want dan krijgt de rijkste, die ook nog eens kranten en omroepen heeft en daarmee nepnieuws kan verspreiden, altijd zijn zin.”

Dat is nog maar de vraag.

Het is niet zo dat alle miljardairs één visie, of één ideaal hebben en al hun geld op één man zetten. Juist in een democratie wil de tegenpartij ook winnen. Er zijn in Amerika beroemde miljardairs als George Soros en Bloomberg die de Democraten steunen. En er zijn er vele die beide politieke partijen steunen, wat geen slechte strategie is. Waar staat dat je niet van twee walletjes mag eten?

Trouwens, eigenlijk denk ik dat Musk de 270 miljoen dollar die hij aan Trump heeft geschonken, weggegooid geld vindt. Op het moment dat ik dit schrijf, zit Trump enigszins met een oorlog te knoeien. En oorlog willen die tech-miljardairs niet.

Iedereen die bloedrijk is kan je vertellen dat zijn werk het beste gedijt bij rust. Dan verdient hij het meest. En dan heb je wat aan het product invloed. Zelfs Trump zou je dat kunnen uitleggen. Ik durf zelfs de stelling aan dat Elon zich ernstig heeft vergist in Trump.

Musk is namelijk een idealist, Trump niet. Elon heeft misschien een slechte moraal, maar hij heeft er wel een. Trump niet. Elon droomt, Trump heeft nachtmerries. Trump wil een historische figuur worden, een koning of een keizer, en dat mislukt steeds. Elon wil uiteindelijk geen onderscheid meer tussen zijn ketamine-hallucinaties en de werkelijkheid.

Het uitoefenen van politieke invloed is dan niet meer dan een knipoog. Zal ik u eens wat vertellen? Als Bernie Sanders 270 miljoen dollar krijgt en de steun van BlueSky en wat linkse kranten plus de steun van wat omroepen om president te worden, dan weet ik zeker dat hij dolblij is met al die centen.

Share

Schunnige Zinnetjes

• Dat Maxima niets met Epstein heeft gehad, stelt me ergens teleur.

• “Lieve Gerard Joling. Wij, van masochistenvereniging Slamaar willen heel graag een middag bier tegen u aan gooien. Komt u?”

• Transactioneel: Trump wil in de Straat van Hormuz een mausoleum voor hem zelf bouwen.

• PRO DNA had ik pas leuk gevonden.

• Trump: “Jullie vergelijken mij constant met sommige Romeinse keizers, maar zij willen vergeleken worden met mij!”

• Trump eist dat “The Art of the Deal” als boek wordt opgenomen in de Bijbel, na het boek Openbaringen.

• “Is dat jullie nieuwe caravan?” - “Nee, dat is een benzinepomp.”

• Hollandse oplossing: “Duw je auto. Scheelt benzine.”

• Heb ik goed begrepen dat in het ziekenhuis Matthijs van God op zijn knieën moest?

• “Hai, ik ben de buttplug van Lale en ik kan de uitgang niet meer vinden.”

Theodor serveert ook columns en literaire stukjes op SlordigLeven.nl

Theodor Holman

Literair warhoofd houdt van slordig leven

Tweewekelijks maken Theodor Holman en Bart Nijman samen Radio Blauwe Hap, misschien wel de minst vooringenomen podcast van Nederland. Luistertip!

Subscribe now

Share

We bieden een opleiding in paranoia, vol wantrouwen in informatie maar niets over Dennis Schouten en Lale Gül en wel wel een anekdote over Smuk, een Surinamer en een banaan. En anders pakt u maar een boek, bijvoorbeeld De Trip van Ferdinand Hania, geschreven door ene Theodor Holman (Ezo Wolf, 23,95 euro), met daarin ‘nu eens schrijnend en dan weer tragikomisch tijdsbeeld van jong zijn in de jaren zeventig en tachtig’.

Over dat boek merkte Rob Fransman op dat geen enkel zichzelf serieus nemend medium er een recensie over heeft geschreven: “Toch vreemd. Kranten geven iedere modieuze huppeltrut moeiteloos een hele pagina. ‘Belangrijk boek,’ schrijven ze dan, ‘de auteur legt haarfijn uit hoe het slavernijverleden heeft geleid tot haar heroïneverslaving.’ Of iets dergelijks. Maar over Holmans roman: geen woord. Zelfs geen slechte recensie.” Maar strekt dat júist niet tot aanbeveling, tegenwoordig?

Rest mij verder slechts om iedereen die een woord, tweet of mailtje van troost stuurde over Smuk, daarvoor te bedanken. Het delen van persoonlijke beslommeringen en sentimenten gaat meestal met enige terughoudendheid gepaard, maar wordt altijd weer met zachtheid onthaald. En dat is dan toch erg fijn.

MP3 voor Lex

Paar woordjes aan huishoudelijkheden

Hoewel getracht wordt de reguliere dienstverlening op NN enigszins op gang te houden, kan het rooster wat gaten vertonen want soms moet je de tijd even stil zetten, of zelf de zandloper bijvullen.

Op 1 april heb ik anderhalf uur telefonisch onderhoud gehad met een jurist van ANP. De korte versie is dat mijn dossier van halfbakken claims gesloten is, maar het gesprek en de houding van ANP bevatte meer dan genoeg aanknopingspunten voor een vervolgverhaal. Dat loopt niet weg: het volledige telefoongesprek is door mij opgenomen, dus het transcript is feitelijk en volledig.

Daarnaast heb ik een kleine 100 (!) e-mails met zo’n 20.000 woorden (!!) ontvangen over uw GeenPeil-herinneringen, die ik de aandacht wil geven die het verdient. Ook dat vergt wat tijd, sortering en zorgvuldigheid. En energie, die even ontbreekt. Het frappante is: op de dag dat we Smuk moesten laten inslapen, zouden we eigenlijk in Tel Aviv zijn geland voor tien dagen ‘werkvakantie’. De oorlog voorkwam dat we naar Israël konden vliegen, en zo bleek dat toch met een zekere zegen gepaard te gaan.

In oktober 2012 gingen we samenwonen en na anderhalf jaar kwam de vraag - of was het een mededeling? - of er een hond kon komen. Die had ze altijd al willen hebben maar in een Beverwijkse bovenwoning met vier kinderen nooit gekregen. En nu - afgestudeerd, baan, eigen woning - ging ze daar toch onderhand wel zelf over, zeker?

Geld voor een ‘nieuwe’ hadden we niet dus het werd ‘Jaxx’, een shiba inu uit de opvang. Eerder al was het ‘Jarko’, bij ons werd het Jack, of Jackson. Zijn verleden, ooit door Dieuwertje volledig nagetrokken voor een onderzoeksverhaal over het dierenleed in de broodfok, had sporen nagelaten die ons langzaam maar pijnlijk duidelijk werden.

Talloze eerdere eigenaren gingen ons al voor, een verwaarloosde bek kapotte tanden en sporen van mishandeling lieten ze hem na en hij kon vanuit iedere stand - slapen, snuffelen en zelfs spelen - zomaar kortsluiting maken, onbedaarlijk gaan blaffen en soms zelfs bijten. Gelukkig had ie - na een zenuwbehandeling die hem vier tanden en ons een jaar aan vakantiegeld kostte - nog maar één slagtandje, dus veel dreiging ging er van dat bijten niet uit. Zijn vele slachtoffers reageerden vaker verbaasd dan verontwaardigd. Voor ons was ie soms onhandelbaar maar nooit agressief.

Dat gebrekkige gebit is vermoedelijk ook z’n redding van een voortijdige veroordeling tot de spuit geweest, want hij heeft zeker vijftien mensen te pakken gehad. Tweederde van hen dacht dat ze die twaalf kilo blaffende branie wel even tot bedaren konden krijgen. Maar bij Jack was het altijd ‘never give up, never surrender’ - haphaphaphaphap. Eén iemand moest om een tetanusprik, maar die had het beestje dan ook zodanig (en tegen al mijn waarschuwingen in) getart, dat ik dat volkomen terecht vond. Desondanks was Jack daarna niet langer welkom op GSHQ.

’s Nachts waren er paniekaanvallen, waarbij hij achter kasten kroop of kabels doorknaagde (dat ie zichzelf daarbij niet heeft geëlektrocuteerd, is een klein wonder, hoewel we soms dachten dat ie er welbewust op uit was).

Nadat we na het eerste half jaar van onmogelijk gedrag de afweging gingen maken of hij wéér het slachtoffer van andermans wanhoop moest worden, besloten we toch dat we voor een verantwoordelijkheid gekozen hadden die we dienden te voldragen tot het eind.

In ruil daarvoor maakte het rotbeest een soort gezinnetje van ons. Jack zorgde ervoor dat wij als twee baby-warse dertigers-yuppen met ontluikende carrières in Amsterdam ook een gezamenlijke missie hadden: dat chagrijnige stuk shiba-vreten een fair shot at life geven. We wisten hem aan ons te laten hechten en gaven hem het beste leven dat ie kon krijgen.

Op den duur wilden we echter ook een ‘echte’ hond. Een lekker grote, met een heuse stamboom, die vanaf pup bij ons zou zijn. Onbedorven door anderen. Het werd een akita inu van een gerenommeerde fokker die meer bekers, oorkonden en medailles had verzameld dan er ruimte leek te zijn in haar arbeidershuisje in Landsmeer. De eigenwijze pup kwam met een multomap vol geboortepapieren, dna-bewijzen, een akita uit Rusland als vader en de moeder door onze fokker geïmporteerd uit Japan. ‘Benzaiten’, luidt haar stamnaam. Smuk, werd het bij ons, van het Engelse ‘smug’. Want zo kijken akita’s de wereld in: zelfingenomen, onverstoorbaar en gereserveerd.

Het was voorjaar 2017 toen ze in een handdoek op schoot mee naar Amsterdam reed, waar Dieuwertje de eerste nacht naast haar bench op de grond sliep omdat het beestje eenzaam lag te piepen, voor het eerst zonder moeder, broertjes en zusjes. Jack liet zich wat puppy abuse welgevallen (zelfs hij beschikte over de natuurlijke tolerantie die oudere honden hebben voor nog niet gesocialiseerde pups), maar was toch ontdaan op het moment dat Smuk groot genoeg werd om op het bed te springen - daar ging zijn laatste safe space waar hij veilig was tegen de aanhoudende puppy-terreur.

Smuk leek op haar beurt weinig van de on-hondse hond Jack te begrijpen, was binnen een paar weken al groter dan hij en ontpopte zich tot een harig duiveltje waar Dieuwertje haar handen goed vol aan had. Ik was vooral druk met m’n werk.

We gingen wel samen op puppycursus, waar Smuk - oh kleinburgerlijke schaamte - het ettertje van de klas bleek. Dieuwertje liet het daar niet bij zitten. Ze leerde Smuk loslopen in het Rembrandtpark, voedde haar sterk voedsel-gedreven op (hier zit nog een prachtige anekdote in over Smuk, een Surinaamse man en een banaan…) en hoewel ze wist dat ze bij mij moest zijn voor meer snoep, meer knuffels en minder regels, trok ze duidelijk wat meer naar Dieuw toe.

Smuk werd haar harige schaduw en - in weerwil van de reputatie van het ras en haar onhandelbare hondenpuberteit - ook nog eens een vreselijk lieve floof. Nooit heb ik haar ook maar de geringste dreiging richting mensen zien uiten, behalve die ene keer dat ze met een hele diepe, lage grom een man die opvallend traag achter Dieuwertje bleef fietsen tot grote versnelling maande. Agressie naar andere honden (nog zo’n akita-stereotype) had ze hooguit in haar jongste jaren. Meestal dwong ze zonder geweld het gezag wel af.

Als je bij ons thuis kwam, legde ze wel altijd even haar forse voorpoten op je schouders om te laten zien hoe groot ze zich kon maken. Een soort ‘Leuk dat je d’r bént!’-beuk op je schouders, ‘maar ik ben hier degene die de mate van gastvrijheid bepaalt die jij mag genieten’. Daarna ging ze rustig ergens liggen en liet de boel doorgaans de boel. Van aanhalen en knuffelen met vreemden moest ze meestal weinig hebben. Smug.

Precies op dit moment, terwijl ik met een glimlach memoreer hoe ze op die manier haar zachtaardigheid als geheim wapen aanwendde, legt Dieuwertje een koud kompres onder Smuk haar poot. Artrose en ontstekingen geven haar permanente pijn die niet met medicatie bestreden kan worden. Ze krijgt al ruim drie en een half jaar lang een dagelijkse dosis prednison om haar immuunsysteem te onderdrukken, omdat het anders haar lichaam zou aanvallen. We zijn aanbeland waar we wisten dat dit proces zou eindigen: dat het onmisbare medicijn zelf de grootste boosdoener is geworden, dat van ieder klein kwaaltje een existentieel gezondheidsgevaar kan maken.

Een hap rotte vis op het strand, een stuk varkensvet uit de struiken in de buurt of een episode zonder ogenschijnlijke aanleiding hebben de afgelopen jaren herhaaldelijk tot spoedritten hondenhospitaal, een kaalgeschoren buik voor een echo en geschoren voorpootjes voor infuuslijntjes geleid. Met bijbehorende rekeningen. We wisten het jarenlang niet, maar onze akita werd geboren met een tikkende tijdbom in haar lijf.

Als pup kwam Smuk in mei 2017 bij ons in Amsterdam, in een kleine zestig vierkante meter met een achtertuintje. Ze verhuisde in de zomer van dat jaar mee naar ruim het dubbele oppervlak in Oostzaan - ons eerste grotemensenhuis. Rembrandtpark werd Het Twiske, ook een stuk groter (en met veel meer konijnen, zwanen, Hooglanders en meerkoeten om te besluipen of achtervolgen, en shashlik om van barbecueënde Turkse gezinnen los te bedelen). Ik ging ondertussen nog meer en nog harder werken, want er moest een weblog worden overgenomen.

Oostzaan was wat we - nog net - konden betalen maar bleek vervolgens niet te zijn waar we wilden wonen. Sure, je kon op de fiets naar Amsterdam maar het dorp was onpersoonlijk, onze wijk comfortabel van opzet maar kil in z’n materiaal en kleurstellingen, de architectuur net zo plastisch als praktisch. Het enige dat leefde, waren de slootjes en vaarten, met wier en eendjes en vissen, waarover je vanuit de achtertuin het open achterland in kon varen. Jack kon doodsbang zijn voor klotsend water en dobberbewegingen maar Smuk was dol op ons sloepje. Als de rits van het zeil open ging, zat ze al aan boord voordat je de kans kreeg de kussens erin te gooien - en op de voorplecht zodra de motor gestart werd. Kleine avonturier.

Mijn toenemende afwezigheid - inmiddels niet meer louter omdat ik het druk had, maar ook geestelijk omdat ik me zo druk máákte - in combinatie met de ‘deftige’ doch doodse nieuwbouwwijk in Oostzaan, waar Dieuwertje als freelancer thuis werkte, trokken een wissel op haar. Maar altijd was er Smuk en hoe zeer die soms ook het bloed onder je nagels vandaan kon halen met haar eigenzinnige gedrag en onstuitbare jachtzucht: nooit kon ze écht boos worden op haar harige draak. Bovendien maakte Smuk iedereen, overal, altijd blij met haar onbevangen, onbeschadigde en onuitstaanbaar eigenwijze karakter.

Jack, die wel al jong getekend was door herkomst, herplaatsingen en verwaarlozing, moesten we laten inslapen in de corona-zomer van 2020, op de dag af vijf en een half jaar nadat we hem uit het asiel haalden. Hij was negen jaar en een maand oud en alles aan hem had het begeven. Al maandenlang zonderde hij zich steeds vaker af, tot achter de wasmachine onder het schuine zolderdak. We gaven hem een eindeloze laatste stranddag, nog één hamburger en zijn eeuwige rust.

Gun broodfokkers toch alsjeblieft geen kruimel, is al wat ik daarover kan verzuchten. En hou een hond niet langer in leven dan goed is voor het beestje zelf. Je doet er jezelf ook geen plezier mee.

Met mij ging het in die tijd ook steeds slechter, door een samenloop die eerder en elders al voldoende benoemd en beschreven is. Maar waar Jack een gezin van ons maakte, zorgde Smuk ervoor dat we dat bleven. De shiba bleef achter in Oostzaan, de akita ging mee naar Portugal, afgelopen 1 april alweer vier jaar geleden.

Het was hier dat we er - op vrij dramatische wijze - achter kwamen dat Smuk geboren is met een onderliggend lijden dat bij dit ras vaker voorkomt, maar zich meestal pas op latere leeftijd manifesteert.

Ze was vijf toen ze het abrupte en ruwe ontwaken van haar auto-immuunziekte ternauwernood overleefde, en werd daarna nooit meer helemaal dezelfde. Niet gek, als je bedenkt dat er dagelijks een dosis prednison moet worden toegediend die gedurende de afgelopen jaren is uitgebreid met het ene supplement na het andere. IJzerpillen, leverboosters, CBD-achtige quasi-kruiden tegen artrose-pijntjes en inwendige ontstekingen, incidentele poeders tegen braken of juist ter bevordering van het goede poepen: voor alles moet een omweg gezocht worden, omdat het immuunsysteem wordt onderdrukt terwijl de prednison langzaam al het andere vernielde.

Spieren, organen, het licht in haar ogen verzwakten - eerst langzaam, steeds sneller. Daarmee verdween ook het enthousiasme waarmee ze bij het ochtendgloren mlemmend en keffend kenbaar maakte dat het hoog tijd was om weer de wijde wereld in te gaan, op zoek naar geurtjes, hapjes en om boevige avonturen te beleven, die haar honderden meters uit ons zicht deden dwalen en waarvan ze soms (en volledig de vermoorde onschuld acterend) pas na twintig minuten op een huppelend drafje terugkeerde, om een stukje gedroogde kip op te eisen als beloning voor het netjes terugkomen. Dat was immers de aangeleerde afspraak.

Ze zou nooit meer beter worden, dat wisten we en dat viel te rationaliseren, schreef ik hier in de zomer van 2024. Ze zou ook niet heel oud worden. Dat wisten we ook en dat was toen al onverteerbaar. Maar de tien jaar zou ze wel halen, met goede zorg en de juiste aandacht.

Helaas. Nu al, nog geen twee jaar later, zijn we zover. Huppelen werd hobbelen, blij hijgen werd diep zuchten, speels keffen werd zachtjes kreunen. Op het eerste gezicht mankeert ze weinig maar wie beter kijkt, ziet een gezwollen poot, wat kleine ontstekingen, een bocheltje voor en een ingezakte rug achter. Wie luistert, hoort haar ingewanden continu pruttelen en borrelen en wie van binnen kijkt, ziet permanente inflammaties vanaf haar poten tot in haar maag, darmen, lever…

Denkend aan Jack, bij wie we te lang gewacht hebben, wisten we nu wel wat ons te doen stond. Het verdriet is er niet minder om - misschien wel des te groter. Allebei begonnen ze om verschillende redenen op een achterstand. Allebei werden ze slechts negen jaar en een maand oud. Maar allebei hebben ze het beste leven gekregen dat we die rothonden konden geven. Van Smuk, dat argeloos arrogante eigenwijze stuk wereldvrede met ’s werelds zachtste vacht, hebben wij meer terug gekregen dan zij ooit geweten heeft.

Op donderdagmiddag 16 april aan het einde van de middag ging ze, zoals ze dat dan zeggen, over de regenboogbrug. All dogs go to heaven. De hemelpoort was een Kong vol pindakaas, huttenkase en kip waar ze zich vastberaden doorheen likte, en ze heeft van de hele overgang niets gemerkt. Tevreden gestorven met haar poten vol pindakaas en de cottage cheese in haar snorharen. Het luchtte op.

Bica, de adoptie-shiba met het enorme ego en het piepkleine hartje, die we in 2023 bij de fokker van Smuk ophaalden toen ze met pensioen mocht als fok- en showhondje, heeft een paar hele grote pootafdrukken te vullen. Zij wordt eind dit jaar negen, maar over haar maken we ons geen zorgen dat ze daar ruimschoots voorbij zal geraken. Ikzelf werk inmiddels wat minder hard en vooral minder bezeten, want Smuk hielp me inzien dat er meer is dan het geveinsde belang van je baan, je welvaartsstatus of de problemen in de wereld. There’s also family, en het beste leven bestaat louter in het moment dat je d’r bent.

DieuwsNieuws

I.M. Smuk (2017-2026)

In rap tempo overwoekert de eens nog zachtjes sluimerende auto-immuunziekte onze hond Smuk als een agressieve klimplant. Ze is te lief om te laten lijden, maar te dierbaar om nu al te laten gaan…

Read more

10 days ago · 76 likes · 8 comments · Dieuwertje Kuijpers

Subscribe now

Share

Op mijn middelbare school had de wiskundeleraar succes met zijn wens geld te mogen uitgeven aan computers om leerlingen kennis te laten maken met programmeren. Het was 1980. De computers waren TRS-80’s met eerst 4K en later 16K geheugen. Ja, met een cassettebandje als extern geheugen. Maar het moest buiten schooltijd en wie had daar nou zin in? Minder dan tien leerlingen waren geïnteresseerd. Ik raakte er echter helemaal verslingerd aan en zat regelmatig om half acht ’s ochtends in het conciërgehok, waar beide apparaten waren opgesteld. Ik wist niet dat IT mijn toekomst zou zijn totdat ik op de universiteit aan het einde van het tweede jaar terechtkwam in een college over de toepassing van computersimulatie bij economische vraagstukken. Toen was alles nog leuk. Behalve printen, dat was altijd een probleem.

Subscribe now

Later werkte ik bij een bedrijf waar ik gespecialiseerd was in IT in de fabriek. Je zag de verbeteringen bij administratie, proeflokaal, werkvloer, machineaansturing, maar ik zag ook de eerste problemen, bijvoorbeeld het onverbiddelijk vastleggen van alle acties van operators en daar dan consequenties aan verbinden. IT was noodzakelijk, ook nog wel leuk en uitdagend en de RS/6000 was gewoon mooi, maar het begon ook ethische vragen op te roepen. Ik was ook lid van de ondernemingsraad en dan zie je ook de kant van het aangestuurde personeel.

De wereld is nu enorm veranderd. Alles is nu IT. Hoewel ik zelf nog wel mijn thuisnetwerkje aanleg met de RaspberryPi en mijn router programmeer, heb ik er niet heel veel plezier meer in. Het ethische vraagstuk drukt steeds zwaarder, privacy wordt af en toe gegund in plaats van dat het een afdwingbaar recht is. Je staat de hele dag je leven te verdedigen tegen bedrijven en overheid en je weet dat je uiteindelijk verliest.

Wellicht komt dit gevoel doordat jeugdige jaren relatief zorgeloos zijn, maar het kan ook heel goed door mijn werk komen. Van sociale media tot digitale euro, dagelijks word ik geconfronteerd met meningen over de noodzaak om de donkere kant van techniek in te zetten. Maar ook wel daadwerkelijke actie en tegenbeweging: Denemarken gaat terug naar echte schoolboeken. Van een laptop worden je hersens aantoonbaar inactief, zeker op jonge leeftijd.

Onlangs schreef het Europees Parlement het eigen-initiatiefverslag Europese technologische soevereiniteit en digitale infrastructuur. De rechtse rapporteur Sara Knafo werd genegeerd en er kwam een tekst ter stemming die was geschreven door de grote fracties, een brede Brusselse consensus. En die consensus is dan een beleidskader waarin soevereiniteit en autonomie wordt ingevuld als centrale sturing, met harmonisatie van regelgeving en omvangrijke publieke investeringsprogramma’s. Met alle drie heb ik problemen, maar in verschillende mate.

De EU wil Europa als “AI-continent”

De Europese Unie presenteert “technologische soevereiniteit” steeds nadrukkelijker als antwoord op geopolitieke onzekerheid, digitale afhankelijkheden en toenemende economische concurrentiedruk. Tegelijk is “Europese autonomie” uitgegroeid tot het dominante beleidsbegrip van dit moment. Vrijwel elk strategisch dossier — van energie en defensie tot grondstoffen, cloud, data en inmiddels ook kunstmatige intelligentie — wordt onder deze noemer gebracht. Soevereiniteit en autonomie, de rechtvaardiging voor alles ondertussen.

Het is onder andere gelinkt aan de ambitie van de Europese Commissie om tot €200 miljard aan publieke en private middelen in te zetten om Europa te positioneren als “AI-continent”. Voor de periode 2021–2027 is al circa €10 miljard voorzien voor Europese supercomputing en AI-faciliteiten. Daarnaast is via het InvestAI-initiatief €20 miljard gereserveerd voor vier à vijf zogeheten AI-gigafactories, datacenters voor het trainen van AI-modellen.

Zo’n datacenter vraagt honderden megawatt aan continue energie, zware netaansluitingen en langdurige prijszekerheid. AI-beleid wordt daarmee automatisch energie- en industriebeleid en dus onderwerp van strategische planning op Europees niveau. En ik geloof helemaal niet in centrale planning. Geen van de grote Amerikaanse spelers komt voort uit de politiek in Washington.

Een kernvoorstel in Brussel is de ontwikkeling van een Europese digitale publieke infrastructuur (DPI): hardware, cloud, data en AI, gebaseerd op open standaarden en interoperabiliteit, gecoördineerd op EU-niveau. Technisch is modulair opgebouwde digitale infrastructuur niet controversieel. Open standaarden zijn al decennia onderdeel van robuuste IT-architectuur. De vraag blijft echter waarom dit uitsluitend via een Europese publieke infrastructuur zou moeten, en niet via marktwerking en internationale standaardisatie. Het rapport biedt hier geen overtuigend technisch of economisch onderbouwd antwoord.

Voor de uitvoering worden European Digital Infrastructure Consortia (EDIC’s) ingezet: nieuwe rechtspersonen naar EU-recht, opgericht via een uitvoeringsbesluit van de Commissie op verzoek van minimaal drie lidstaten. Zij kunnen infrastructuur bouwen, exploiteren en EU-brede diensten leveren. Formeel bestuurd door deelnemende lidstaten, maar institutioneel ingebed in het Europese besluitvormingskader. En ze gaan niet meer weg, want het betreft geen tijdelijke projectstructuren maar juridische entiteiten met eigen statuten en structurele financiering.

Digitale identiteit en dito betalingssystemen

En het gaat verder: het moet vorm krijgen in het nog te ontwikkelen EUROPEUM-EDIC met als doel coördinatie van digitale identiteit en grensoverschrijdende publieke diensten. Identiteit, data en AI worden daarmee geïntegreerd in één bestuurlijke architectuur. Ik krijg daar een ongemakkelijk gevoel bij.

Tegelijk wordt er een link gelegd met het ontwikkelingsprogramma van de VN over de Sustainable Development Goals en het strategisch plan 2026–2029 van het United Nations Development Programme. In dat plan geldt digitale en AI-transformatie als één van de belangrijkste ‘versnellers’ om de SDG-doelen voor 2030 te realiseren. Daarnaast is er de “50-in-5”-campagne met als doel tegen 2028 minstens 50 landen te ondersteunen bij het uitrollen van digitale identiteit of betalingssystemen. Europese digitale soevereiniteit wordt daarmee expliciet ingebed in een breder internationaal kader. De afstand tot de kiezer en onze democratische besluitvorming wordt daarmee steeds groter en onze politieke bewegingsvrijheid steeds kleiner.

Ook wordt gewerkt aan de Digitale Network Act. Op tafel ligt daarbij een voorstel om het huidige advieskantoor ‘Body of European Regulators for Electronic Communications’ (BEREC) om te vormen tot een volwaardig agentschap voor digitale netwerken. Dat zou gepaard gaan met extra personeel, een groter budget en uitgebreidere bevoegdheden. Tevens wordt er gewerkt aan verdere harmonisatie van telecomregels, versnelling van 5G en 6G en een EU-breed kader voor cloud en AI.

Wanneer je dit allemaal op een rijtje zet, ontstaat een beeld dat technologische soevereiniteit en autonomie niet worden ingevuld als vermindering van externe afhankelijkheden, maar ook als verdieping van interne integratie en verdere Europese machtscentralisatie.

Het Europees Parlement verbindt dit ook aan de groene transitie en internationale bestuursorganen. Dat leidt tot hogere structurele uitgaven, uitbreiding van EU-bevoegdheden en een technocratisch model met centrale planning. Efficiëntie en ondernemerschap speelt een ondergeschikte rol.

De opwinding die ik vroeger ervoer bij SCADA, als ik de data van machines binnen zag komen in de database en een hele fabriek op je scherm gevisualiseerd werd, is verdwenen in zorgen over hoe we overheden nog in toom kunnen houden. In deze moderne tijd zien bestuurders en politici het juist als uiterst prettig om het gedrag van alle burgers op het centrale planningsscherm te visualiseren.

Ik heb een voorkeur voor burgers die de overheid controleren, niet andersom. Dat investeringsplan heb ik nog niet voorbij zien komen.

Share

— Auke Zijlstra is Europarlementariër namens de PVV. Voor NN schrijft hij over het wel en vooral wee in Brussel. Op X is hij te vinden als @EconoomZijlstra. Zijn eerdere Berichten uit Brussel zijn te vinden op deze pagina.

Aan- of aanmelden voor notificaties van separate onderdelen van Nijmans Nieuwsbriefje doet u via uw accountpagina. Normaliter is de commentfunctie alleen open voor paid subscribers. Omdat Auke een volksvertegenwoordiger is, zijn ze onder zijn bijdragen voor allen geopend.

Subscribe now

Hoe zal ik het probleem (is het echt een probleem) eens aanvliegen? (Aanvliegen - heerlijk modieus taalgebruik.)

Nogmaals: het zou voor iedereen in mijn omgeving beter zijn als ik me niet meer met de politiek bemoei. En daarmee bedoelt iedereen: schrijf niet positief over Israël of over Trump, want je vervreemdt je van iedereen die je na staat. Daarbij kom je aan de verkeerde kant van de geschiedenis terecht. Weet je wel dat Trump dezelfde taal uitslaat als Hitler? Kortom: dat je geen erkenning krijgt als auteur heb je aan jezelf te danken.

Klopt. Erkenning is modieuze waardering binnen een subgroep - toch wil ik die waardering. Ik zie dat als een te beïnvloeden lot uit de loterij.

En dus blijf ik Luther herhalen: Hier sta ik, ik kan niet anders.

Ben ik moedwillig tegendraads? Dan is tegendraadsheid de beste manier om een scherpe moraal te krijgen. Ben ik gewoon rechts? Dan is dat een visie die door levenservaring tot stand is gekomen. Ben ik voor Israël, dan komt dat omdat ik het altijd opneem voor de underdog. Moet ik dan niet voor Hamas zijn? Ik ben tegen terroristen. Vind ik het niet schandalig dat Amerika een “unlawful war” tegen Iran is begonnen en dat Trump het internationaal recht met voeten heeft getreden? Nee, dat vind ik niet schandalig.

Op het moment dat ik dit lees, staat er op Teletekst: “Iran heeft in 2025 zeker 1639 mensen ter dood gebracht. Dat zeggen meerdere mensenrechtenorganisaties in een gezamenlijk jaarverslag. Het aantal executies is het hoogste sinds 2008, toen de organisaties begonnen met het bijhouden van de cijfers. In 2024 waren er nog 975 executies. De mensenrechtenorganisaties denken dat, als het regime de oorlog met de VS en Israël overleeft, er nog veel meer mensen ter dood zullen worden gebracht, ‘als instrument van onderdrukking’. Er worden nog altijd honderden mensen vastgehouden, vooral betogers die werden opgepakt bij de protesten tegen het regime. Zeker zeven zijn er opgehangen.’’

Dat is fascisme, dat is de taal van Hitler. En toch heb ik het gevoel dat men Trump meer haat dan dat regime in Iran.

Ik vind het schitterend dat Israël en Amerika het fascistische Iran, dat een kernbom wil bezitten, op de knieën wil krijgen. Maakt Iran een kernbom dan zullen ze zeker Israël vernietigen. Dat moet van dat stompzinnige geloof van ze! Hun geloof dat de dood verheerlijkt. Bloedgevaarlijk! Maar nee hoor. Waar zeuren wij over? “Is het wel fatsoenlijk van Trump dat hij een fascistisch regime weg wil hebben?’’

Het is om gek van te worden.

Hee - terwijl ik dit schrijf, verneem ik dat Sonja Barend is overleden.

Ach…

“Zullen we een kopje koffie drinken?” vroeg ik aan Sonja ergens in, ik denk, 1995.

Ze twijfelde. We stonden voor De Joffers.

Even later zaten we achterin het cafe. Sonja Barend en ik. We kenden elkaar - ik was een keer te gast geweest - en we vonden elkaar vermoedelijk “best aardig”, maar tussen ons stond Theo van Gogh tegen wie ze, samen met anderen, een proces was begonnen. Voor de details verwijs ik u naar het internet en De Bolle Gogh, de voortreffelijke biografie van Jaap Cohen. (Ik ben nu op een plek waar ik dat boek niet heb.)

We spraken af dat we met elkaar zouden praten, dat het geen interview was en dat ik het gesprek niet zou gebruiken in mijn columns.

Sonja vond Theo een antisemiet. Daar was ze niet van af te brengen.

Read more

Een alleslezer. Zolang ik me kan herinneren, verslind ik boeken. Via de verhalen en hoofdpersonen leerde ik op jonge leeftijd andere werelden kennen. Op mijn tienerkamer kwam ik aanraking met filosofen, kunststromingen, politieke en maatschappelijke historische figuren. Geschiedenissen van streken, landen en werelddelen ontsloten zich voor mij. Een alleslezer, omdat het mij niet uitmaakte zolang ik een deur had naar een andere wereld en nieuwe gedachten. De verplichte leeslijsten voor de verschillende talen op de middelbare school waren een peulenschil en het ritme van twee tot drie boeken per week tijdens mijn studie Nederlandse Taal en Cultuur leidde niet tot uitputting of verzadiging.

Je hoort wel eens van mensen die wonen in boeken, nou daar was ik er één van. Niet dat ik geen andere dingen deed in mijn leven: integendeel. Maar er was wel altijd dat boek, in de tas, voor kleine momentjes of lange uren.

Dat boek verdween uit mijn tas toen ik Tweede Kamerlid werd. Niet direct natuurlijk, maar wel vrij snel en onverbiddelijk. Oh, er waren wel boeken: van politici of over hen. Van wetenschappers en journalisten, over actuele onderwerpen.. Maar er was geen ruimte meer om te ontsnappen en te ontdekken. Om een andere wereld in te stappen, om te vergroeien met hoofdpersonages – hoe abject ze ook kunnen zijn. Héél soms gebeurde het op vakanties opeens: loskomen uit de waan van de dag. Maar zelden. De stapel gekregen en nog te lezen boeken groeide en groeide totdat ik voor mijn verjaardagen geen boeken meer vroeg.

Gelukkig is het met lezen net als met fietsen: je verleert het nooit. Dus zijn de boeken weer mijn leven in gesijpeld en lees ik bijna weer op maniakale en ouderwetse wijze. Of het nu op de e-reader staat of gewoon op papier, van Amerikaanse dark fantasy tot de cultuur-historische roman van Nederlandse schrijvers of alles er tussenin: het zit weer in de tas... En komt er ook weer uit.

Nieuwe perspectieven, inzichten, geuren en kleuren, gedachten en gesprekken om in te wonen. Van hoofdpersonages die je nooit zult ontmoeten, maar zo goed kent. Geen serie of film kan op tegen lezen. Het echt goede verhaal leeft met je mee als je niet leest. Neemt bezit van je geest en blik, soms zelfs van je hart. Het laat ook licht schijnen op de reële gebeurtenissen van nu. Op het nieuws of de duiding van nieuws van nu.

Zo nam de adembenemende roman ‘Narcis’ me de afgelopen weken mee in het prachtige Wenen van de jaren twintig en dertig van de vorige eeuw. De kennis van de geschiedenis maakt dat er een permanente dreiging hangt boven de frivole en ogenschijnlijk trouwe vriendschap van zes vrienden. Zo verschillend als zij zijn in hun herkomst en de keuzes die ze maken in het leven, zo divers is de loop van de levens van de zes. De tijd verstrijkt, de oorlog nadert. Over de grillige bergtoppen is het balanceren tussen kameraadschap en verraad. De donkere tijden die komen, die kennen wij, de lezers, we zien ze erin struikelen of juist op tijd ontkomen. Alle thema’s van onze tijd (klasse, homoseksualiteit, antisemitisme, religie en ideologie) hebben ook de personages van een eeuw geleden in hun greep.

Niets is wat het lijkt, zo realiseerde ik me tijdens het lezen van dit boek. Waar ik door de titel voorgesorteerd was op een hoofdpersonage met narcisme in het karakter, ontmoette ik juist de afwezigheid van het centraal stellen van zijn ego. Laat dat maar aan anderen over! De eenling die juist de verbinding is tussen anderen, dat thema had ik niet verwacht. Ook realiseerde ik me zeer hoe broos het vertrouwen destijds was in democratie. Dat vele bewegingen in die tijd – links én rechts – helemaal niet geloofden in het stroperige van democratische besluitvorming.

Dat instituties ter controle van macht broos en vaak gecorrumpeerd waren door klasse, religie en kapitaal. Ja, dat schreeuwde me tegemoet. Hoezeer je moet leren van het verleden, de parallellen die nu worden getrokken met toen, kwam op mij sleets en uitgekauwd over. Door de alledaagsheid van de naderende oorlog en de vernietiging van de vriendschap, blijft vooral achter dat het leven mensen toen ook overkwam.

Niets is wat het lijkt en regelmatig word je gelogenstraft in je eigen aannames. Zo keek ik met opluchting naar de verkiezingsuitslag van Hongarije. Wetende hoezeer het kiesstelsel en de balans van macht (en controle daarop) was verschoven in de afgelopen jaren, bleek het toch nog te werken: de democratie. De autocratie blijkt niet onomkeerbaar. Ik dacht aan Manno, hoofdpersoon van Narcis, die ook tegen je verwachting in de waarheid deelt. En hoe dit de wrede keuze aan het einde diep rechtvaardig laat voelen.

Door het onderdompelen in het boek over het Wenen van de jaren twintig en dertig van de vorige eeuw – en dat vleugje Haarlem - deed ik de sociale media minder aan. Dat bevalt wel. Want het over elkaar heen tuimelende gelijk over het einde van de democratie, de geclaimde paralellen met de jaren dertig , ik kon ze even loslaten. Ik zat er immers even middenin! Ja, we moeten ons altijd zorgen maken om de democratie en de rechtsstaat. Om toeslagenschandalen te voorkomen, om te voorkomen dat er een politieke klasse ontstaat dat zich achter modellen verschuilt en bang is voor contact met de ‘gewone’ burger. Om te voorkomen dat we onszelf in bubbels terugtrekken en de ánder tot het probleem verklaren, in plaats van de bestuurders die niets voor elkaar krijgen.

Tegelijktijdig is het wijzen naar ánderen en hun rol in de aantasting (of versterking) van de democratie en instituties zowel gemakkelijk als lui. We horen onszelf permanent te voeden met inzichten – nieuw of oud, bekend of onbekend. En hoezeer doe je dat eigenlijk als je veilig in je eigen bubbeltje op de X-en en Bluesky-en van deze wereld zit te vingerwijzen naar de ánder? Als je die ander, maar ook jezelf, de vrijheid ontneemt om op zoek te gaan naar iets anders dan de gebaande paden en de opgelegde gedachten?

Je kunt het allemaal wel stellig weten en de anderen beschimpen, maar het is zo verstikkend dat daarin hypocrisie, corruptie en aantasting van moraliteit juist welig kan tieren.

Vandaag rapen we een en ander samen uit het nieuws over Iran en Israël, Tim Hofman en Tegels, een Woo-onderzoek (plus documenten) naar een Hamasconferentie in Rotterdam en de naïeve houding over de invloed van Hamas in Nederland die daaruit spreekt, en de hypocrisie & ijdelheid van media, journalistieke commercie, klikbeet en AI. We staan ook nog even stil bij het overlijden van de Partij van de Arbeid.

Bijbehorende bronnen staan hieronder gelinkt, maar eerst ons eigen blokje commercie, want daarom ontkom je helaas nie:

Bronnen & Verwijzingen

Het requiem voor de sociaaldemocratie is hier te vinden (voor paid subs only, want die verdienen soms wat extra’s). Lees Maaike’s artikel over de Tegel-nominatie voor Tim Hofman, voor een verhaal dat we vorig jaar al van kritische kanttekeningen voorzien hebben in aflevering 16, toen ikzelf in Israël was. Ik schreef daar destijds ook deze Nieuwsbrief over (en mopperde dit weekend nog tegen iemand van Nederlands Dagblad).

De geplande Israël-reis van deze maand gaat helaas niet door - desgewenst is het ‘dossier’ met ervaringen reisverslagen van vorig jaar hier terug te vinden.

Ten aanzien van Tim Hofman: Jan Kuitenbrouwer schreef over een ander onderwerp - transgenderzorg - waarin BOOS hun journalistieke onzorgvuldigheid etaleert, deze uitstekende column. Powerkwoot:

“Er zijn heel wat journalisten die bij het horen van de woorden ‘uit onderzoek blijkt...’ hun notitieblokje dichtklappen en de research voor afgerond verklaren. Twee daarvan werken bij het kritische onderzoeksprogramma van BNNVARA, BOOS, en ze heten Tim en Marije. Die claimen de onderbuik te veruilen voor de feiten en met een stalen gezicht het omgekeerde doen.”

Een Hamasconferentie in Rotterdam

En dan hebben we het ook nog over dit blog van Carel Brendel, waarin hij de naïviteit van zowel de NCTV als de gemeente Rotterdam uiteenzet rond de organisatie van een Hamasconferentie waar Amin Abou Rashed (beter bekend als ‘Abou Eenarm’) samen. met andere twijfelachtige figuren een leidende rol in speelt. Op 14 april begint de strafzaak tegen Abou Rashed op verdenking van fondsenwerving voor Hamas.

Voor zijn onderzoek heb ik Carel geholpen met het Woo-verzoek, dat de stukken opleverde waarop hij zich - naast zijn eigen bronnen en uitgebreide archief - baseert in zijn blog. Die stukken zal ik hieronder openbaren, voor de liefhebber. Maar het werkelijke werk is door Carel Brendel gedaan - lees die man en zijn website over de invloed van de radicale islam en de Palestijnse ideologie in Nederland.

WOO-documenten over Hamas in Holland

Gemteente Rotterdam Woo Besluit

446KB ∙ PDF file

Download

Download

Gemteente Rotterdam Woo Inventarisatielijst 98489 2025

741KB ∙ PDF file

Download

Download

Gemteente Rotterdam Openbare Documenten Optimized

1.83MB ∙ PDF file

Download

Download

Gemteente Rotterdam Gedeeltelijk Openbare Documenten Optimized

1.42MB ∙ PDF file

Download

Download

V&j Inventarislijst Palestinians In Europe Conference

34.2KB ∙ PDF file

Download

Download

V&j Besluit Woo Verzoek Palestinians In Europe Conference Getekend 2 Oktober 2025

1.6MB ∙ PDF file

Download

Download

V&j Gedeeltelijk Openbare Documenten

1.63MB ∙ PDF file

Download

Download

MP3 van deze aflevering voor Lex

Bonusvideo’s: voorkom blamages met AI, vertrouw het niet te veel

“Er zijn mensen in dit land bang omdat ze denken ‘door mijn huidskleur mag ik hier niet blijven want dat heeft Geert Wilders gezegd’.”

Dat zei Frans Timmermans op 30 september, in aanloop naar de verkiezingen van vorig jaar oktober. Twee jaar eerder had de PVV onverwacht maar groots gewonnen. De coalitie die daaruit voortkwam, struikelde over zichzelf voordat de Partij van de Arbeid en GroenLinks hun al jarenlang voorgenomen fusie nu eindelijk eens af konden ronden. De twee partijen deden wel opnieuw met één lijst mee aan de verkiezingen, waarbij Timmermans als een van de laatsten der PvdA’ers de kar mocht trekken, en het retorisch volume tegen de PVV naar standje 11 werd gedraaid:

“We hebben [Wilders'] veel te lang laten wegkomen met het verhaal dat alle pijn het gevolg is van asielzoekers.”

Leugens en overdrijvingen, allemaal uit onmacht.

Subscribe now

De campagne, waarin de oude Timmermans met de inmiddels ook niet meer zo piepjonge Jesse Klaver dansjes deed in ongemakkelijke TikTok-video’s, werd een drama. Waar PvdA/GroenLinks koos voor boos en verongelijkt tegen ‘het populisme’, gooiden de marketeers van D66 bijtijds het roer om richting een opgewekte campagne waarin een lichtvoetige Rob Jetten continu ‘Het kan wél’ zei. D66 werd met 26 zetels de grootste partij en Jetten is nu premier. PvdA/GL leverde er vijf in en zakte naar 20. Frans Timmermans zat binnen tien minuten na de eerste exitpolls op zijn fiets naar Zuid-Limburg en is sindsdien niet meer gehoord of gezien.

De campagne van PvdA/GL bracht nieuwe pieken van polarisatie naar het politieke theater. Gedreven door verbetenheid werden zinnetjes van Timmermans als ‘hou elkaar vast’ steeds ingehaald door een realiteit van rancune. Het mantra werd bijvoorbeeld uitgesproken op het gecombineerde partijcongres waar Joodse PvdA-leden kort daarvoor verbijsterd, verslagen of zelfs huilend de zaal hadden verlaten nadat de motie-Piri was aangenomen. Die bepaalt dat Nederland van PvdA/GL geen middelen mag leveren voor de Iron Dome, het afweersysteem waarmee Israël zichzelf verdedigt tegen raketaanvallen van buitenaf.

Dat zo’n motie - van nota bene PvdA’er, niet GroenLinkser Kati Piri - een meerderheid kon vergaren binnen een oude sociaaldemocratische partij met een lange geschiedenis van goede banden met Israël, liet zien hoezeer het GroenLinks-denken al in de PvdA is doorgedrongen. De congresbeelden werden bovendien een getuigenis van de vergissing om Gaza zo groot te maken in een Nederlandse verkiezingsstrijd, en dat weerspiegelde in het verlies op 29 oktober.

Timmermans wilde de hoop van Barack Obama zijn maar zijn campagne ademde de wanhoop en verbetenheid van die van Kamala Harris en de Amerikaanse Democraten. Het leidde niet alleen tot bruuske schoffering van Nederlandse Joden en groteske leugens over uitingen die Geert Wilders nooit gedaan heeft over huidskleur, het ging vooral lijnrecht in tegen alle verbinding, inclusie en diversiteit waar de PvdA voor beweert te staan.

En nu is er geen PvdA meer. Binnenkort wordt de fusie een formeel feit als ‘Progressief Nederland’. Of u daar warm van wordt, moet u zelf bepalen, maar zowel ‘Partij’ als ‘Arbeid’ komen niet terug in de nieuwe naam. Bovendien is het partijleiderschap sinds het vertrek van Timmermans in handen van GroenLinkser Jesse Klaver.

Het linkse fusie-vehikel was vervolgens in absolute zetelaantallen de grootste verliezer van de recente gemeenteraadsverkiezingen: waar FVD er zo’n 250 bij kreeg, leverde PvdA/GroenLinks er 138 in. ‘Het lag dus niet alleen aan mij’, moet iemand in de omgeving van Maastricht toch even tegen zichzelf gemompeld hebben.

Waar ligt het dan wel aan? Het is te makkelijk om ‘slechte campagne’, ‘verkeerde leider’ of zelfs ‘slordige, niet doortastende fusie’ te zeggen. Het ligt ook niet aan die onbegrijpelijke motie-Piri over de zelfverdediging van Israël - die is vooral symptomatisch voor de anti-joodse modegrillen waar ‘progressief’ links zich aan overgegeven heeft, en de marxistisch-linkse mantra’s die in de hoek van GroenLinks (en Partij voor de Dieren, DENK en een deel van de SP) de stemming bepalen.

Je moet wat verder terug in de tijd om te zien waar de Partij van de Arbeid z’n eigen bestaansrecht is verloren: het opkomen voor, en verheffen van de arbeider is een ideaal uit het verleden maar ergens keerde het linkse politieke tij zich juist tégen die arbeider.

In gelul kun je niet wonen

Er heeft decennialang iets vanzelfsprekends gezeten in het linkse verhaal van het sociaaldemocratische ideaal, waardoor Nederland in de jaren zestig en zeventig liberaliseerde en (mede dankzij de vrije markt) economisch egaliseerde, Zo lang, dat de huidige uitdragers ervan niet meer lijken te weten wat ze moeten doen wanneer hun narratief aan kracht verliest.

Read more

Eigenlijk geloofden mijn tante Rie en mijn oom Karel niet dat het oorlog zou worden. Ze gingen in april 1940 nog gewoon naar De Bijenkorf, vertelden ze. Dat Zwart Front was opgericht wisten ze wel, maar zei ze niets. Ze geloofden dat minister-president De Geer ze wel uit handen van de Duitsers zou houden. Of eigenlijk dachten ze daar niet zo veel over na. Oom Karel was in dienst bij een bedrijf in de Amsterdamse haven en mijn tante Rie was in dienst bij mijn oom. Een gewoon kinderloos katholiek Amsterdamse gezin. Ze gingen naar de kerk in de Jacob Obrechtstraat.

Mijn tante Rie zei: “Niemand in de straat wist dat het oorlog zou worden.’’

“Ik wel hoor”, zei oom Karel, omdat hij zich vermoedelijk schaamde.

Mijn ouders kenden Rie en Karel, die op de Overtoom woonden, omdat tante Rie voor mijn moeder na de oorlog kleding verstelde.

Oom Karel en de lieve tante Rie schoten me te binnen omdat ik voor de zoveelste keer een anti-Israëldemonstratie over de Vijzelgracht zag gaan - nu groter dan ooit - en ik keek naar de mensen om me heen en naar degenen die niet aan de demonstratie meededen. Ik zag gewone Amsterdammers en toeristen die winkelden en op de terrassen iets aan het drinken waren, maar niemand leek de demonstratie te interesseren. Was dat goed of slecht? Ik geloof ook niet dat iemand de angst voelde die door mijn lijf trok.

Elke dag gebeurt er wel iets dat ik ongelooflijk vind. Men wil een referendum tegen Israël, men wil een boycot van de Israëlische universiteiten, men schreeuwt op de Dam dat Israël moet verdwijnen, er worden pogingen gedaan om Joodse scholen in de fik te steken, etcetera.

Voelt men in Nederland en met name Amsterdam niet dat er een steeds giftiger antisemitische atmosfeer aan het ontstaan is? Beschermen we onze Joodse burgers? Ach, in taal kan je iedereen beschermen. Elk waar woord kent een donkere achterkant als het niet is gemeend.

Misschien is de gruwelijke omkering van deze tijd wel dat de beschuldiging van antisemitisme geen beschuldiging meer is, maar een aanbeveling.

“Hij is een echte antisemiet!”

“Mooi zo!”

Onlangs zag ik op X een tweet van Remco Yizhak Cooremans met daarin de passage: “Maar sinds 7 oktober weet ik het zeker: deze stad is een giftige plek geworden voor mijn Joodse kinderen. Ik wil niet dat ze hier opgroeien. Ik wil niet eens dat ze in Nederland zijn.”

Het tegenstrijdige: naar een land gaan dat in oorlog is om hier geen haat en discriminatie mee te maken.

Waarom begrijp ik dat? Waarom begrijpen velen dit niet? Waarom weet ik dat antisemitisme een dodelijk virus is en meent een steeds grotere meerderheid dat het een zaligmakende drug is?

Ik weet het wel, maar ik wil het niet weten. Ik wil ongelijk hebben. Ik wil niet weten dat we een gemeenteraad en een parlement hebben met pure antisemieten! Ik wil niet dat we een universiteit hebben die lijkt op de universiteit in Berlijn in 1933. Ik wil niet dat deze tijd ‘rijmt’ met een foute historische periode, ik wil geen burgemeesters in oorlogstijd, ik wil nooit meer “voor Joden verboden” of een Joodse Raad, ik wil geen pogroms, ik wil geen kanaries in de kolenmijn! Verdomme!

Is de schuld die we in Amsterdam hadden na de Tweede Wereldoorlog ten opzichte van de Joden al ingelost?

Struikelden de mensen maar echt over de struikelstenen in de stad.

Share

Schunnige Zinnetjes

• Als ik Jan Paternotte een D66-journaal zie presenteren, is de ramp dat presenteren.

• Boulevard: Arend Jan Boekestijn heeft nieuwe wijnglazen in z’n bril laten zetten.

• Vakantiefoto: “Hier speelt mamma de hoer omdat we anders de benzine voor de terugreis niet konden betalen.”

• Is dat de achterkant van de maan?” - “Nee, dat is Iran.”

• Soumission: “Wij eisen dat de kinderen op school van rechts naar links leren lezen in het kader van de religieuze diversiteit.”

• Soumission: “En kan de gemeente ons een antwoord geven op de vraag waarom Jezus altijd een Jood moet zijn?”

• “Maar mamma, het is voor mijn carrière echt beter als ik zeg dat ik een kind van een gynaecoloog ben.”

• Julia Wouters lijkt soms wel heel veel op Eva Braun.

• De verloofde van Rob Jetten verveelt zich een stuk minder en heeft vandaag maar 600 foto’s op Insta gedeeld.

Theodor serveert ook columns en literaire stukjes op SlordigLeven.nl

Theodor Holman

Literair warhoofd houdt van slordig leven

Tweewekelijks maken Theodor Holman en Bart Nijman samen Radio Blauwe Hap, misschien wel de minst vooringenomen podcast van Nederland. Luistertip!

Subscribe now

Tien jaar later staan we allemaal nog veel lijnrechter tegenover elkaar, zijn de media nog verder verziekte moralisten geworden en runnen politici & bestuurders het land alsof het een TikTok-challenge is. Kinderen kunnen steeds slechter lezen lezen, moslims staan het hele Paasweekend in Amsterdam en Rotterdam hun Mauthausen Passion te scanderen tegen Israël en de Joden (beelden te zien bij Owen O’Brien in de tijdlijn), huizen worden niet gebouwd, de sociaaldemocratie is dood en de lokale democratie trekt vandaag de dag bijkans net zo weinig stemmers als dat uitzonderlijke, eenmalige en door burgers van allerlei gezindten gezamenlijk afgedwongen inspraakmoment van tien jaar geleden.

Gelukkig kunnen we Trump, Bibi, X en ‘het populisme’ de schuld geven. Dat verzacht de onvermijdelijke val, tijdens het abseilen van een high trust society naar een bodem ergens rond de Balkan-norm. Waar Jan Paternotte het D66-“Journaal” voorleest.

MP3 voor Lex

Komt nog: uw herinningen aan GeenPeil

In iets opgewekter nieuws heb ik een dikke zeventig mails met GeenPeil-herinneringen, ervaringen, nostalgie en ook wat kritische bedenkingen ontvangen. Ik heb nog geen kans gehad alles te lezen, maar wil er een mooi ‘plakboek’ van maken. Gun me wat tijd, wabt agenda & planning zijn wat ontregeld momenteel. Er is al wel een mooi essay van Constanteyn Roelofs, een reflectie van vriend en GeenPeil-kameraad Alptekin Akdogan en mijn eigen ‘fijne’ herinnering aan hoe media nu nog steeds net zo moedwillig oneerlijk zijn over het referendum als media in 2016 waren ten aanzien van een democratisch burgerinitiatief.

Get more from Bart Nijman in the Substack app

Available for iOS and Android

Get the app

— Het is vandaag op de dag af tien jaar geleden dat GeenPeil een referendum-bijeenkomst hield in Hotel Spaander te Volendam, waar Nigel Farage de hoofdgast was. Constanteyn Roelofs werkte net een paar maanden bij GS en vond zichzelf, enigszins verwonderd, middenin een landelijke campagne voor een democratisch referendum. Naar aanleiding van een oproepje om uw herinneringen aan GeenPeil, stuurde hij me onderstaande memoires, die ik hier met veel plezier met u deel.

Daarnaast zit mijn mailbox vol met meer respons dan ik verwacht had, met belevingen, ervaringen en lessen van deelnemers en vrijwilligers rond het referendum. Daarvan hoop ik zo spoedig mogelijk een coherente “reportage” te maken. Sowieso ben ik alle inzenders - ook de keurig formulerende critici - dankbaar voor het delen! Maar nu eerst: een socio-democratisch essay van een oud-collega met wie ik het ook niet altijd eens ben, maar die ik nog graag een vriend noem —

Subscribe now

Het Hart van het Gewone Nederland

Door Constanteyn Roelofs

Proloog: Hotel Spaander

Volendam. Een oergezellig Hollands hotel. Een decor van tegeltjes en scheepsmodellen. Zware houten meubels en modellen van schepen uit de VOC-tijd. De campagnebijeenkomst in Hotel Spaander is het hoogtepunt van de GeenPeil-campagne in het raadgevend referendum tegen het associatieverdrag met Oekraïne.

Het is een bont clubje dat zich verzameld heeft in het vissersplaatsje dat met recht het Hart van het Gewone Nederland genoemd mag worden. In de eerste plaats is er natuurlijk de redactie van GeenStijl, een clubje waar ik nog maar net enkele maanden lid van ben. Daaromheen zwerft een wonderlijke mix van karakters die in de campagne tegen het associatieverdrag een bliksemafleider gevonden hebben voor een allerlei onderstromen.

Politieke avonturiers, opiniemakers die in de reguliere media een anti-autoritair geluid voorstaan. Studenten en anderssoortige jongeren die het mooi vinden om bij een Beweging te zitten. Ook is er een contingent ware democraten - vakbondslui, ethische hackers, verdwaalde SP’ers en zelfs een enkele academische PvdA’er die heel ernstige theorieën heeft over hoe het referendum de democratie gaat redden.

Er zijn ook flink wat ondernemers aanwezig, types met een beetje cash en een instinctieve afkeer van zo ongeveer alles wat zich in de downstream van de belastingdienst bevindt. Het vrijbuiterige van GeenStijl en de afkeer van bureaucratie en bureaucraten trekt ze aan.

Ik ben er ook bij - de GeenPeilcampagne is in volle gang als ik me begin 2016 aansluit bij het Medium en het is een van de eerste grote projecten waar ik zijdelings bij betrokken ben, nu ineens niet als toeschouwer maar als deel van de club die - and that’s a first- jengelen over de status quo ineens ook omzet in aksie.

De bijeenkomst is ook een keerpunt voor de mentaliteit van GeenStijl. Voorheen kwam je als beetje blogger niet buiten. Je had geen gezicht, niemand wist waar je woonde, je kwam niet op teevee en sprak niet in het openbaar. Het enige wat het publiek van je zag was je topics, geserveerd op de front page van het blog en doorgaans onder pseudoniem. Uitnodiging voor een talkshow of een praatje in de Balie? Beantwoorden met “LOL neen”.

Nu waren we ineens onder de mensen. Tussen de langharige ICT’ers op bergschoenen en de studentjes in slecht zittende blazers staan we ineens oog in oog met de macho-ondernemertjes met buiken en bulderlachen. Het internet praatte ineens live terug, zonder de tussenkomst van de reaguurders of een Twitteraccount.

Het was een beetje een bijzondere ervaring om ineens tientallen keren de hand gedrukt te worden door allemaal mensen die ook wel benieuwd waren naar de mens achter de blogger en die complimentjes kwamen brengen of verhaal kwamen halen over bepaalde topics. Verder is het in zekere zin een gewone bijeenkomst: speeches, praatjes… Het is dat GeenPeil geen dapper strijdlied had, want anders was het vast gezongen.

Dan is er nog de eregast van de avond, Nigel Farage. Deze onvermoeibare volkspoliticus streeft al jaren naar een Britse exit uit de Europese Unie. De immer in tweed en das gestoken populist is al jaren het bête noire van de verstandige (Britse) kranten en de centrale schurk in het politieke theater. Hij is speciaal overgekomen uit het VK, want de campagne van “Green Peel” valt mooi samen met zijn eigen strijd voor de Brexit. Vergezeld van een ploeg beveiligers - ruige Engelse lads met opgeschoren koppies en een verleden in de meer macho onderdelen van de Britse strijdkrachten - maakt de grote populist zijn opwachting.

Door een speling van het lot zit ik naast hem bij het diner. Het voelt een beetje als de knullige versie van die aloude interviewvraag met welk historisch figuur je aan de dis zou mogen aanzitten, als je er eentje mocht uitkiezen, waarbij onvermijdelijk de keuze valt op controversiële schurken als Napoleon en Hitler. De realiteit valt altijd een beetje tegen.

Het magnetisme van de gevreesde orator werkt niet echt zonder microfoon, natuurlijk. Echt grote inzichten over de Aard en het Wezen van het populisme kwamen niet ter sprake. Zoals elke Engelsman die met mes en vork kan eten, is Farage bedreven in het voeren van een beleefd en boeiend gesprek aan de dinertafel. We wisselen wat beleefdheden uit, hebben het over de grappige verschillen tussen Engeland en Nederland en hoe leuk we het vinden om als toerist rond te dabberen in onze respectievelijke vaderlanden. We hebben het wat over het verschil in de Nederlandse en Engelse media - zoiets als GeenStijl is en blijft natuurlijk uniek, in geen enkel land heb je zoiets - maar echt de diepte in gaat het niet.

Als anglofiel en bij tijd en wijle praktiserend Angloseksueel is het wel een pervers genoegen voor mij om in de nabijheid van zo’n figuur te zitten dat ik vooral kende uit de pagina’s van de Britse kranten. Bij GeenStijl speelde je toch altijd een beetje zo’n lekkere Britse sloopcolumnist (denk Christopher Hitchens of de ruiters van The Spectator) na dus alles wat ook maar een beetje naar Fleet Street en Silk Cut-sigaretten rook… Onweerstaanbaar.

Gedurende de avond probeer ik Farage drankje voor drankje bij te houden. Dat valt om den drommel niet mee. Sowieso komt de hele avond als een golf van drank en overmatig sociaal doen over me heen. Ik trek me terug aan een tafeltje met wat mensen uit de inner circle voor nog wat laatste biertjes, maar uiteindelijk moet ik me toch gewonnen geven. De Volendamse gezelligheid wordt me teveel. Ik krijg een dikke kus voor het slapengaan van Jan Roos als ik opsta van de tafel en op mijn kamer vraag ik me af waar ik in godsnaam ben beland.

Het Referendum: de middelvinger naar Brussel

Vanaf het eerste moment is het duidelijk dat dit referendum in de verste verte niets met Oekraïne te maken heeft. Het is een middelvinger. Een middelvinger tegen de gevestigde orde, een middelvinger tegen de Europese Unie, een middelvinger tegen de ideologische eenzijdigheid van de Nederlandse pers en de verstikkende klasse van verstandige -ologen.

Het is de middelvinger van ondernemers die hele dagen kwijt zijn aan steeds complexer wordende regelgeving, waarbij het keer op keer blijkt dat het van “Brussel” moet en dat het de landelijke politiek aan de wil en mogelijkheden ontbreekt om er wat aan te doen. Het is de middelvinger van de verontwaardigde democraten die de ondemocratische besluitvorming van de EU.

Zoals vriend en collega Bart Nijman in zijn eigen schrijven ruiterlijk heeft toegegeven, was het associatieverdrag vooral een mooie aanleiding om een breder punt te maken en was het nooit een doel op zich om dit specifieke punt te torpederen - de nieuwe mogelijkheid van het referendum had ook prima op een andere zaak kunnen worden toegepast.

Dat laat echter onverlet dat het zich om een aantal redenen wel uitstekend leende voor een populistische campagne. De ondoorzichtige machinaties van de EU en de machtshonger van Brussel zijn in zekere zin een veel dankbaarder target dan een thema dat zich puur en alleen afspeelde in de polder. Er waren ook zeer duidelijk aanwijsbare kopstukken aan de andere kant. Dat hielp, want wat is een goed sprookje zonder boze heks?

Neem nou mensen als Guy Verhofstadt, de driftige Europese federalist, of wijlen Hans van Baalen. Het optreden van de karikaturale VVD’er en Verhofstadt op de Maidan net een jaar daarvoor bij de “Oranje Revolutie” gaf een prachtig plaatje van het vijandbeeld: de volgevreten Brusselse kliek die met gezwollen taal de grenzen van Europa probeerden op te rekken, ter meerdere ere en glorie van hun eigen carrière en vooral ten koste van de Nederlandse belastingbetaler.

Share

De kleinburgerlijke angst dat wij ineens ongevraagd onze welvaart moesten delen met de arme delen van Europa was niet altijd makkelijk te onderscheiden van serieuze kritiek op de machtshonger en dreigende Imperial Overreach van de wittewijn-wankers in BXL, maar nergens werd er in Nederland zinvol gedacht en gesproken over hoe groot de EU nou wel moest zijn en waar precies de grens lag van “Europa” als idee.

Waar in Duitsland echt een serieuze tegenbeweging opkwam tegen de EU, moesten wij het hier doen met hoon van het establishment: de euro is goed, wij als ‘Ollanders profiteren ervan en als we te lastig doen dan krijgen we een minder gave eurocommissarispost en we moeten nog wel veel instituutjes met declaratietijgers binnenhalen voor Den Haag en Maastricht.

Dat de Britten het waagden om een referendum te organiseren over de exit uit de EU werd lacherig afgedaan - de goede krachten zouden toch wel overwinnen. Het is moeilijk om nu nog voor te stellen hoe arrogant de euro-elite was voor 2016; een vriendin die in de pensioenen werkt zei indertijd dat de EU zelfs al bezig was met het in kaart brengen van het Oezbeekse pensioenstelsel voor het geval de Europese ruimte zich op een dag zou uitstrekken over de steppes van Centraal-Azië - iets wat qua politiek eenheidsstreven toch beduidend meer “Ghenghis Khan” is dan “goh, fijn dat je geen geld meer hoeft te wisselen als je in de Dordogne gaat kamperen”.

Het brede middelvingeralisme dat achter de campagne zit, maakt een ideologische samenvatting van GeenPeil lastig. Alles zit erbij. Fortuynisten staan schouder aan schouder met cyberanarchisten. Er zijn keurige Leidse rechtsgeleerden bij betrokken, maar ook shagrokende rasactivisten van de Socialistische Partij. Een van de drijvende krachten achter de campagne is Alptekin Akdogan, die bij de NS als conducteur werkzaam is zich binnen de vervoerder profileert als stem van de werkvloer in de Ondernemingsraad en via de vakbond. Het is zijn stellige overtuiging dat politieke participatie op elk niveau voor iedereen en dat je, ongeacht of je nou voor of tegen bent, hoe dan ook moet gaan stemmen voor het referendum. Een kerel uit een stuk en een altijd een aanspreekpunt voor een gezellig moment tijdens de campagne.

In zekere zin vormen de ondernemers het hart van de campagne. Zonder geld staat immers alles stil: er moeten flyers gedrukt en campagnejassen besteld. Een groot deel van de bijdrages van deze ondernemers komt in de vorm van materiële steun. De serverruimte voor het onlinegedeelte van de campagne komt van een IT-boer met flink serverpark en er zijn weer andere computerwizards die graag meewerken met de bouw van de software van de campagne en de digitale infrastructuur die nodig is voor het verzamelen van de online handtekeningen om het referendum voor elkaar te krijgen.

Iemand doneert een paar industriële printers die dag en nacht zwoegen om de flyers en posters uit te peopen. De campagnebus waarmee we door het land trekken, is ter beschikking gesteld door de eigenaar/chauffeur van de bus, die vertelt hoe hij dat ding in Duitsland voor een schijntje heeft gekocht en met bloed, zweet en tranen heeft uitgebouwd tot de meest luxe partybus van de Lage Landen. Van tankstationuitbaters krijgen we duizenden liters diesel om mee door het land te koersen. Dit toont allemaal maar weer aan dat theorie leuk is bij het bewerkstelligen van politieke verandering, maar dat dat niet kan zonder middelen en zeker niet zonder capabele types om die middelen te organiseren en te benutten.

Dan nog even die bus: Ik had me stilgehouden tijdens de tocht door het land. Ik kwam de achterbank nauwelijks af. Het volkse populisme van GeenPeil was aardig in tegenspraak met alles waar ik tot dan toe in geloofde. Ik was lid van D66 en had al sinds de middelbare school eerder verkeerd in de kringen van de internationale instituties; ik deed als puber mee aan de debatbijeenkomsten van de “Model United Nations” waar je als puisterig sujet de Verenigde Naties speelde. Een flink deel van de mensen uit die tijd zijn nu werkzaam voor de EU of de VN, iets wat ik ook zeker als carrièrepad heb overwogen.

Supranationale instituties en zaken als de uitbreiding van Europa en de verdichting van het blok in een “ever closer union” waren ideologische zekerheden en aan zaken als dat twijfelde je niet, als je met een geleende stropdas van pa meedeed aan schertsdebatten over de zeegrens tussen Chili en Peru.

Bovendien is het mijn stellige overtuiging dat zaken als internationale verdragen het domein waren van de diplomatieke dienst. Het is wellicht mijn gymnasiale snobisme en teveel kontakt met BuZa-kindertjes (en hun ouders) in mijn jeugd, maar ik zie toch liever Metternich dan Jan met de Pet aan de knoppen van de internationale politiek.

In mijn wereld was internationele diplomatie vooral het tactisch schaken op explosieve borden, waarbij een goede balans tussen realpolitik en idealisme gezocht moest worden door hyperintelligente en keiharde onderhandelaars - als zoiets al lastig genoeg was voor operators als Henry Kissinger en Jacques Delors dan zou toch zeker de gemiddelde SBS6-kijker maar weinig aan de discussie toevoegen. Het hele idee dat je dus zoiets gevoeligs als een internationaal verdrag zou overlaten aan de botte bijl van de publieke opinie…

Ik voerde dus mijn act als elitaire D66’ert met een afkeer van de mening van gewone mensen lekker op. Het hielp bovendien om onder het flyeren uit te komen. Ik haat flyeren en ben veel te onzeker om met de eindeloze angst voor afwijzing van het campaignen om te gaan. Voor D66 heb ik wel eens een half middagje campagne gevoerd omdat dat scheen te moeten voor je politieke carrière: na een middagje uitgekafferd te worden op een winderig pleintje in een groezelig stuk Den Haag (waar de zo bewonderde Diversiteit kennelijk niet zat te wachten op de yuppen in windjacks die ze wel even kwamen vertellen waar ze op moeten stemmen) was het dan ook voorbij met mijn politieke ambities, en ik had geen zin om het bij GeenPeil weer te proberen. Een gentleman flyert niet, bromde ik dan.

Door mijn wijfelende houding werd ik dan wel weer voortdurend gepest door Jan Roos en later Jan “Buttkicken” Dijkgraaf, al kon ik dat van de eerste wel all in good sport hebben maar van dat sneuïge figuur uit Eesterga met zijn onbeantwoorde briefjes een stuk minder. Even terzijde, maar het feit dat er nu alleen nog maar mensen in de politiek komen bovendrijven die het leuk vinden om sans ironie op een braderie stickers en buttons uit te delen drukt ongetwijfeld de kwaliteit van onze democratische vertegenwoordiging.

Democratie in actie

Waar het referendum au fond voor mij op neerkomt, is dat er toch een belangrijk verschil zit tussen democratische cultuur en democratische idealen zoals die gepreekt worden in de Verstandige Media en aan de UvA. Qua sociale achtergrond en zelfs kleur was de beweging een heel stuk diverser dan de zogezegd democratische insidersgremia. GeenPeil was een club waarin een tankstationeigenaar met een dikke jeep en een gouden ketting aan tafel kon zitten met een 180 IQ bestuursrecht-nerd om samen aan een mooi gedeeld project werkten - de hele bende staat mijlenver af van de Wiardi Beckmanstichting, zeg maar.

De scoutingsfeer van samen aan iets bouwen was hoe dan ook wel erg indrukwekkend (ondanks dat ik er maar matig aan meedeed) en het was ironisch genoeg precies het soort participatoire ‘democratie in actie’ waar ze het graag over hebben bij de Volkskrant en bij D66. Maar omdat het net aan de verkeerde kant van de ideologische streep plaats vond, werd het ook gewoon direct weer verketterd.

De tegenstanders van de campagne, onder leiding van de glibberige ex-columnist Joshua Livestro, proberen voornamelijk de campagne te framen als een duister complot van het Kremlin. Iedereen die zich met het referendum bemoeide was in zijn veelvuldig versterkte en verspreide frase een “Poetinvriendje”. Er is evenwel nooit bewijs geleverd voor inmenging van het Kremlin in de campagne van GeenPeil. Als iemand die dicht bij het vuur zat heb ik in ieder geval zelf nooit een infiltrant van de FSB gespot en nooit gezien dat er geld uit Moskou zich een weg vond naar de campagnekas, of naar de zakken van de individuele redacteuren of initiatiefnemers van het referendum. Ik heb zelf ook geen zak met Roebels ontvangen.

Als er al inmenging was van het grote geld dan was dat vooral aan de andere kant van de streep, waar de Open State Foundation van George Soros een bescheiden bijdrage leverde aan de tegencampagne. Dat betekent overigens verder niet dat er geen banden bestaan tussen Rusland en de populistische beweging. Met name in de kringen van Thierry Baudet en Forum voor Democratie zitten aardig wat suspecte types - Kremlin-propagandist John Laughland bijvoorbeeld, die niet alleen partijmedewerker was voor de partij in Brussel maar die ook veel pro-Poetinstukken schrijft voor de partij. In hoeverre er via die hoek gemasseerde en gefinancierde types betrokken waren bij GeenPeil is onbekend - wel werd gestreefd om dit soort lui zoveel mogelijk buiten de deur te houden.

Bovenal moet het toch echt even benadrukt worden dat de cultuur bij GeenStijl (en daarmee GeenPeil) juist allergisch is voor types als Poetin die de media gelijkschakelen met de staat door onafhankelijke media te muilkorven. De manier waarop Poetin zijn rivaliserende oligarchen uit de media heeft gedrukt, de staatspropaganda tot standje 11 heeft opgevoerd… Allemaal compleet tegenovergesteld aan de licht anarchistische blogcultuur waar kleine mannetjes met macht zoveel mogelijk afgepist worden.

Nog los daarvan stuurt Wladimir Wladimirowitsj jaarlijks tientallen collega-journalisten zonder pardon naar de Goelag. Voor zijn doen is dat nog mild: meerdere journalisten hebben in Rusland hun werk met hun leven moeten bekopen, zoals Anna Politkovskaja die geliquideerd is door haar kritische werk over de oorlog in Tsjetsjenië. Op Poetins 54e verjaardag werd ze doodgeschoten. Kortom, geen vriend van mij, die Poetin, en zeker niet van Bart die op het punt van VvMU en sgijt aan alles wat naar pakken en politiek ruikt nog veel radicaler is dan ik.

Een andere significante factor is MH17. Al vanaf het begin werd het de redactie duidelijk dat hier sprake was van foul play van de Russen en dat er een informatieoorlog gaande was om zoveel mogelijk onduidelijkheid te zaaien over de toedracht van het incident, waarbij er met een Russische BUK-raket een vlucht werd neergehaald met 197 Nederlanders aan boord. Flink wat dwaallichten in de Nederlandse (para)media lieten zich gretig lieten verleiden door de desinformatie, maar die werden keer op keer glashard uitgelachen op het roze weblog dat eerder ijverde om de onderste - Russische - steen boven te krijgen.

Deze houding hield de wodkadampen van de al te Russofiele types gelukkig buiten de deur en gaf de operators van de Russische geheime dienst waarschijnlijk het idee dat er weinig publicitaire winst te halen viel bij het maffe clubje bloggers. Het maakte ook dat de pogingen om alle tegenstanders van het referendum als trawanten van het Kremlin te framen een beetje wanhopig overkwamen. Livestro heeft trouwens later in een aflevering van Medialogica toegegeven dat het een gevalletje mislukte framing betrof, wat dan ergens wel weer netjes is, maar veel te laat en typerend voor de man die met alle ideologische winden meewaait.

Los van enkele zeer luide tegenstanders (die al dan niet zelf een zeker profiel probeerden op te bouwen door hun tegenstand, of die betaald werden door Europese of filantropische fondsen om tegencampagne te voeren) leek de zittende macht het referendum aanvankelijk weinig serieus te nemen. De partijen vaardigden wel een stemadvies uit maar er waren maar het was nou ook weer niet zo dat ze de straat op gingen om voor het associatieverdrag te pleiten.

Het was misschien apathie of desinteresse, of een onderschatting van het fenomeen, maar het is ook zeker aan te wijzen dat er voor gevestigde politici gewoon erg weinig te winnen was. Het afbreukrisico van een Europese campagne is bovendien levensgroot. In 2005 was er immers al een soortgelijke campagne voor de Europese Grondwet. De beroemde foto van Laurens-Jan Brinkhorst die op Scheveningen ongemakkelijk een flyertje aanreikt aan een dikke, getatoeëerde badgast staat wat dat betreft symbool voor heel veel meer (hier een vergelijkbaar beeld van Brinkhorst uit de ANP beeldbank - BN).

Nee, de elite wilde zich er niet aan branden en liet zo alle publicitaire ruimte aan het Leger des Peils dat het land in trekt met een geleende bus en heel, heel veel flyers.

Na de uitslag: teleurstelling alom

De nasleep van het referendum is bekend. Het volk stemde tegen. De progressieve politiek en de gevestigde media schoten meteen in de verdedigingsmodus. Het referendum zou te onduidelijk zijn geweest, of juist weer te weinig genuanceerd. Het associatieverdrag was “niet goed genoeg uitgelegd” aan de bevolking. Het toppunt was een of andere D66’er die op Twitter plaatste dat 55 procent van de Nederlanders niet had gestemd, en dat dat ook een signaal tegen het referendum was en dat je die stemmen dan ook bij hun kamp mocht optellen en “daarom” het JA-kamp overweldigend had gewonnen.

Dit soort gedrag lijkt een beetje op de vrouw die trots tegen haar man vertelt dat ze vandaag 300 euro heeft bespaard. Nou, zegt de man, dat is knap, hoe heb je dat gedaan? Waarop de vrouw zegt dat ze een paar schoenen van 600 euro in de uitverkoop tegen 50 procent korting heeft kunnen kopen. Girl math ter kwader trouw.

Sowieso was het referendum een ernstige ontmaskering van de progressieve beweging, met D66 als grootste uitschieter in negatieve zin. Jarenlang had de partij gestreden voor meer democratie. Het referendum was een van de “kroonjuwelen” van de partij. Men had zelfs nog geijverd voor een grondwettelijk veel sterkere vorm van het referendum. Toen echter bleek dat je bij referenda ook kan verliezen, werd het echter zo snel mogelijk weer afgeschaft. Alle grote plannen voor meer democratie gingen in de ijskast bij de partij die enkele jaren eerder nog op hoge toon een minister van Bestuurlijke Vernieuwing had geëist.

Er werd ineens ook geen woord meer gerept over andere kroonjuwelen zoals een gekozen burgemeester - een fundamenteel geloof in de democratie had definitief plaatsgemaakt voor een volstrekt wantrouwen in het oordeel van de kiezer.

Uiteindelijk wordt er door premier Mark Rutte een typisch Ruttiaanse list verzonnen: de regering legt de uitslag van het referendum naast zich neer door toch te tekenen, maar zegde toe dat er met een “inlegvelletje” recht gedaan werd aan de zorgen van de kiezer. In dit inlegvel zou komen te staan dat het Associatieverdrag geen opmaat was voor een toetreding van Oekraïne tot de EU.

De beloften bleken niets waard, zo blijkt op het moment van schrijven. De trein naar een Europese federatie dendert door - met telkens weer een nieuwe crisis als excuus voor meer gemeenschappelijke schulden en meer bevoegdheden naar Brussel, zeker nu we verlost zijn van die dwarsliggers aan gene zijde van de Noordzee. Het was een herhaling van zetten van 2005, toen de regering een referendum over de Europese grondwet naast zich neerlegde.

Bart en het kader van GeenPeil hebben nog geprobeerd om de gewonnen slag van het Oekraïne-referendum om te zetten in een bouwsteen voor een permanente beweging op basis van continue referenda. Met GeenPeil als politieke partij namen ze deel aan de landelijke verkiezingen van 2017, met als grote idee dat de GeenPeilers in de kamer in feite een permanente referendumclub zouden vormen, door elke stemming voor te leggen aan de achterban. Als zetelverwarmers in de kamer zouden ze dus niet meer doen dan de mening van het internetvolk vertegenwoordigen.

Het werd niets. Het idee was te moeilijk. Jan Dijkgraaf kwam totaal niet uit de verf als lijsttrekker - iemand omschreef hem als een “natte hamster” - en het electorale resultaat was verdrietig. Met slechts enkele luxe touringcars aan stemmen kwam de partij niet eens in de buurt van een lullig zeteltje. GeenPeil bleek met de kennis van nu dus een min of meer eenmalige actie. Pogingen om meer referenda te organiseren strandden of verdwenen naar de achtergrond. De mogelijkheid om een referendum te organiseren werd schielijk uit de staatsrechtelijke constellatie afgevoerd en afgezien van een paar losse voorstanders op links en rechts is het idee een tamelijk dode letter.

De bredere beweging viel ook uit elkaar in een spel van kleine egootjes. Jan Roos nam afscheid als verslaggever om het met VNL (Voor Nederland) te proberen, maar haalde ook de kiesdrempel niet. Van alle kopstukken van het referendum wist alleen Thierry Baudet en zijn Forum voor Democratie enige potten te breken op electoraal gebied.

Na prima resultaten in de Eerste en Tweede Kamer en bij de Europese verkiezingen viel de partij ook weer als los zand uiteen tussen de wat meer realistische types die vooral hoopten op een iets rechtsere VVD en mensen zoals hij, die in een woud van complottheorieën verdwaalden - anno 2026 is de partij vooral in het nieuws omdat allerlei Stormfronters en zedendelinquenten op de kieslijsten bij de gemeenteraadsverkiezingen huisden.

De geweldige energie die ineens vrij kwam en de uiteenlopende krachten die samenkwamen - van de kleinste flyeraar tot de internetmiljonairs - hebben elkaar daarna nooit meer echt zo gevonden in een democratische beweging als in deze campagne. Ergens is dat zonde.

Een niet terug te wisselen cheque

De grootste uitwerking van het hele referendum trof echter GeenStijl zelf. Waar voorheen het credo gold dat alle politici van alle partijen bij de enkels moesten worden afgezaagd was dit onuitgesproken contract met de lezer nu verbroken. GeenStijl was ineens zelf een politieke actor geworden en had zelf ook politici binnen de tent toegelaten: rechtse populisten zoals Thierry Baudet, maar ook referenda-voorstanders als Niesco Dubbelboer van de PvdA. Het veranderde de dynamiek van het medium op een significante manier.

De GeenPeil-campagne was weliswaar het inwisselen van langjarig opgebouwd krediet bij het lezerspubliek van GeenStijl; de gecultiveerde trouwe groep lezers waarin toch een hoop sociaal kapitaal zat in de vorm van capabele organizers. Het bleek echter wel dat dat contract bestond bij gratie van een soort nieuwmediale mores, waarin er werd gestreefd naar een soort neojournalistieke puurheid: geen schnabbels, wegblijven van de beruchte draaideur waarin dezelfde poppetjes continu opduiken aan beide kanten van de streep door afwisselend als journalist, woordvoerder of politicus op te treden.

Het beeld van zo’n Marcel van Dam die heen en weer schuifelde tussen de PvdA en publieke omroep is immers hét grote vijandbeeld van Geen Stijl-oude stijl. Het bleek ook een cheque die eens, maar niet weer kon worden ingewisseld - daarna is het rookgordijn weer opgetrokken, zij het dat de redacteuren nu wat zichtbaarder naar voren treden, onder andere door met hun eigen mombakkes op podcasts te verschijnen.

Subscribe now

De vraag is natuurlijk hoe realistisch deze scheiding tussen journalistiek en politiek is en of het niet onvermijdelijk was dat de “nieuwe” internetjournalistiek van het bloggen in de patronen van de oude journalistiek van de kranten en televisie zou vervallen. Dat voormalig blogcoryfee ANanninga rond dezelfde tijdskader de overstap maakte van de bloggerij naar de actieve politiek bij het Forum voor Democratie was ook een teken aan de wand.

Er zit ook een grappige sinuscurve aan dit verhaal - voor de oorlog was het niet meer dan vanzelfsprekend dat je naast politicus ook publicist of politicus was. Niemand vond het raar dat Abraham Kuyper zich een slag in de rondte schreef of dat Carl Romme naast leider van de KVP ook jarenlang de stem van Rooms Nederland was in de Volkskrant. Na de oorlog professionaliseerde de journalistiek en werd de scheiding duidelijker gevoeld, omdat rationele en objectieve kernwaarden slecht te verenigen leken met activisme. Nu lijken we weer terug bij af: de journalistiek wordt steeds activistischer en de politiek weer meer een (social) mediadingetje.

Het populisme beleefde z’n zoete wraak door via informele kanalen (Twitter, Talk TV, YouTube, TikTok) media en politiek te versmelten tot een nog vreselijker beest dan dat het was toen Goebbels net de geinige trucjes van Volksempfänger ontdekte. De vraag hoe nu om te gaan met populisme wordt vooral vertaald naar de vraag of “fascisten wel een podium mogen hebben”, in een soort van stierlijk vermoeiend mediakritiektheater in de Verstandige Media - en daar is dan waarschijnlijk alles mee gezegd, qua onontwarbarheid van media en politiek.

Resumerend kunnen we stellen dat dit referendum een interessante meander was in de bredere stroom van het opkomende populisme. Vergeleken met de andere gebeurtenissen van dat jaar - Trumpie in het Witte Huis, Brexit - was het natuurlijk klein bier. De uitslag veranderde niets, behalve dan dat het democratisch bestel na een kleine poging tot openheid weer verder op slot ging.

De bittere nasmaak van het geitenpaadje van Rutte en de felle antidemocratische draai van partijen als D66 bleef echter hangen, net als dat de identiteit van GeenStijl voorgoed was veranderd door de deur even open te zetten naar actieve politieke participatie. Het randje van de associatie met echt nare populisten als Farage en Baudet heeft voor mij in al die jaren weinig aan ranzigheid ingeboet - sterker nog, de leuk en het dandy-achtige plagen is er wel af, nu we definitief in de eeuw van het populisme leven.

Ik ben ook nog steeds een vreselijke snob die qua politieke instincten maar weinig moet hebben van volksmenners, maar zeker ook nooit meer teruggaat naar het veilige wereldje van de progressieve schijndemocraten. Het was al met al een zinloze exercitie die de vertrouwensbreuk tussen publiek en politiek heeft verdiept en verbreed.

Postscriptum: de Drones en de Gladiolen

Hier had eigenlijk nog een heel stuk moeten staan, een disclaimer en een excuusverklaring zo u wilt, over de ongekende genocidale agressie die Wladimir Wladimirowitsj heeft uitgestort over Oekraïne en hoe anno 2026 de dappere burgers in weerwil van de meest vreselijke omstandigheden en tanende internationale aandacht blijven doorvechten. Door deze “speciale militaire operatie” heeft het land zich herpakt en ontwikkelt in een Europesere richting dan we in 2016 voor mogelijk hielden en met drones de wetten van de krijgskunst herschreven. In het licht van alles wat er sinds 24 februari 2022 gebeurd is, is alle onaardigheid en afstandelijkheid richting de Oekraïeners achteraf gênant (maar achteraf is mooi wonen).

Helaas zat ik al bijna aan de 5000 woorden - dus die rant houdt u tegoed voor deel 2. Als u dat lezen wilt, moet u E.A.A.M. Nijman maar eens vriendelijk aankijken.

Met genoegen,

Constanteyn Roelofs
Blogger in remissie

Share

Get more from Bart Nijman in the Substack app

Available for iOS and Android

Get the app

Tijdens een wandelingetje door de wijk wijst hij op het huis waar hij opgroeide. Nummer 109, op de hoek. ‘En daar woonde die en die. Hier zat zus en zo.’ Eerder al, bij een gat in de wijk op een hoek waar gek genoeg nooit iets nieuws gebouwd is, zag hij in gedachten de voormalige textielwasserij van de familie nog staan - voordat het pand bijna een halve eeuw terug in vlammen opging. Pa zit in een rolstoel, de wijk van zijn jeugd is toevallig dezelfde waar z’n verzorgingshuis staat.

Z’n humor is ie nog niet kwijt, want hij grinnikt als ik hem in zijn stoel op een parkeervak voor invaliden zet bij de Albert Heijn, terwijl moeder wat magnetronmaaltijden haalt om samen met hem op zijn kamer te kunnen eten. Hij krijgt het dagmenu van Wiekendael, familie mag zelf wat meebrengen.

Wiekendael - geen Roosendaler die het niet kent - roept z’n eigen herinneringen op.

Begin van de eeuw reed ik taxi in West-Brabant. Standplaats Roosendaal, bij het meest gerenommeerde bedrijf van de stad en misschien wel de wijdere omtrek. De Groen, een familiebedrijf. Ritjes van of naar de kroeg zijn bijzaak - carnaval of de Draai van de Kaai uitgezonderd. De bulk van het werk is een soort zorgtaak. Kankerpatiënten naar Daniël den Hoed aan de Groene Hilledijk in Rotterdam, dialyse-klanten naar het toenmalige Sint Ignatiusziekenhuis in Breda en veel, heel veel oudjes met de Deeltaxi naar winkelcentrum, bingo-avonden en natuurlijk: dagbehandeling.

Ook Kaldonksestraat 89 was een adres waar ik honderden keren voor de deur stond, met een Mercedes E of een Sprinter in rolstoel-configuratie. Wiekendael, ingang via de Waterstraat. Je wist wie er altijd vrolijk was (kinds, mocht je toen nog zeggen), wie door demonen van vroeger opgejaagd werd en wie altijd een beetje naar zweet en urine rook, omdat thuis niemand meer was om de was te doen. De een werd opgewacht, een ander had een huissleutel met een koordje om de nek. Sommigen moest je tot achter de voordeur van hun appartement thuisbrengen.

In mijn eerste weken van wat acht jaar op de taxi zou worden, in de zomer van 2001, nam ik eens vijftig gulden fooi aan van een lief dametje dat ik in een van de meer comfortabele appartementencomplexen van Roosendaal (Klein Brabant) onder de arm tot haar voordeur begeleidde. De centralist, aan wie ik met enig enthousiasme over haar gulheid vertelde, zei ‘deze keer gun ik het je, maar wil je dit nooit meer aannemen? Die mevrouw weet niet zo goed meer wat ze doet’. Het was mijn eerste bewuste ervaring met iemand met dementie, en ik had spijt dat ik het geld had aangenomen.

Het waren, het klinkt misschien wat raar, toch vaak wel leuke ritjes. Je draagt niet alleen ergens aan bij met je zorgtaxi-ritjes, sommige door dementie of andere geestelijke aandoeningen aangevreten oudjes dragen een luchtige onverschilligheid uit die - ondanks de treurige aanleiding - een bijna blijmoedig sfeertje met zich meebrengt. Niet altijd, overigens, want bij anderen komen heel andere belevingen, ervaringen of karaktertrekken naar de voorgrond. Het leerde me veel. Ik had dementie nog nooit van dichtbij gezien in de familie want ik ben in vele opzichten gezegend - of vervloekt - met een gelukkige jeugd.

Maar het leven haalt uiteindelijk iedereen in en het ging toch nog snel ineens, met ons pa. Hoewel Parkinson al drie jaar eerder was vastgesteld, woonden mijn ouders nog altijd in het huis waar ik opgroeide. Het was eigenlijk te groot, werd steeds groter en de verhuis waar mijn broer en ik steeds minder zacht op begonnen aan te dringen, kwam misschien alsnog iets te laat. In september 2025 gingen ze naar de flat waar ook oma Nijman tot haar dood in 1996 had gewoond en waar mijn vader, de jongste van zes en de een-na-laatste nog levende, nog een tijdje inwoonde nadat zijn eigen vader relatief jong was overleden. Ook aan Parkinson.

Pa en ma zijn letterlijk een paar deuren verderop op de galerij terecht gekomen, op dezelfde verdieping. Een leven lang punten sparen gaf nog een beetje vrije keus, de flat (anno 1971) is in recente jaren fraai opgeknapt en ook naar huidige standaarden opvallend ruim. Moeder was er meteen thuis, en zo het zich laat aanzien moet die er sowieso het langst verblijven. Nog vele jaren.

Hoewel hij de flat kende, en de woonkamer nagenoeg exact zo is ingericht als in het huis waar ze 42 jaar woonden, wilde het voor pa echter niet licht meer wennen. Karakter, maar ook die ziekte. Met kerstmis kwamen ze nog naar Portugal, waar de dodelijke (maar door haarzelf liever weggewuifde) vermoeidheid van ons ma bij ons harder binnenkwam dan het steeds slechtere lopen of trage maar nog wel coherente gebabbel van pa.

Drie maanden later en talloze nachtelijke spooksessies met verwarring en hallucinaties later werd het voor m’n moeder - elf jaar jonger maar ook dapperder en koppiger dan menigeen in haar situatie zou zijn om dit soort aflopende zorg zelf te willen blijven dragen - toch echt te veel. Crisisopvang, daarna een speciale afdeling op Wiekendael: Reva(lidatie) Park(inson).

Niemand houdt zichzelf voor de gek: van Parkinson revalideer je niet, en pa komt niet meer thuis. Althans niet om te wonen. Misschien wel nooit meer. Fysiek was het al langer een moeizaam verhaal, na een hernia en een intrinsieke desinteresse in sportieve inspanning. ‘Allez Bert, doe’d oew oef’ningen nou toch es’ - ergens tussen ergernis en wanhoop galmde de stem van ons ma steeds maar weer.

Al vanaf de diagnose kan ik het allemaal best rationaliseren. Het ziektebeeld, het verloop, de verwachtingen. Ik lees bewust zo min mogelijk over behandeling, medicatie en begeleiding want zulke kennis reguleert wellicht de reis maar maakt geen zak uit voor de bestemming. Parkinson kent niet per se hoge versnellingen maar wel slechts één richting: heuvelafwaarts.

Het ging al met al nog best lang goed - moeders instinctieve alertheid ving al vroeg de eerste signalen op. Pa las ook na de diagnose nog ‘gewoon’ de krant, keek ‘gewoon’ nieuws en voetbal, las ‘gewoon’ zijn boeken, converseerde meestal ‘gewoon’ met bezoek en bleef vooral ‘gewoon’ zijn droge grappen maken. In dezelfde en door hem geliefde rust die ik altijd van hem gekend heb. Pa houdt niet van herrie, of gedoe. Als we vroeger op zondag in de woonkamer aten, stond de radio altijd wel aan - België 2 - maar je moest de oren goed spitsen om het zeker te weten.

Toen broertje en ik onze eerste Nintendo bij elkaar gespaard hadden van ons zakgeld, 1992, kwam daarna vrij snel toch die lang door ons al langer gewenste tweede televisie in huis: de 8 bit-deuntjes en levendige spelbeleving van z’n zoons werden hem al snel te veel. De zolder werd de game room. Hij had z’n rust terug.

In al zijn rust was hij ook de redelijkheid zelve. Trouw volger van al het nieuws maar nooit een verhit ideoloog, laat staan moralist en niet intrinsiek loyaal aan een vaste partij. Rechtvaardigheid, de menselijke maat en - zoals het zijn generatie betaamt - braaf burgerschap dicteerden boven politieke of maatschappelijke dogma’s. Bijna zijn hele werkzame leven bij de sociale dienst in Roosendaal zag hij zowel de bureaucratie, als de mensen die ermee te maken hebben. Hij bepleitte in zijn functie soms namens de gemeente bij de rechter zaken tégen mensen, maar hij vervolgde hen nooit om hun vergissingen of ‘fouten’. En zeker niet met wrok.

Toen ik bij GeenStijl ging werken en hem kort daarna - enigszins bescheten - vroeg hoe hij er eigenlijk tegenaan keek dat ik ‘zijn’ beroepsgroep nogal eens op de korrel had, zei hij: ‘Ze kunnen soms best een schop onder de kont gebruiken’. Hij was desondanks niet altijd liefhebber van het stijlloze toontje. Het mocht wel een beetje minder, soms.

Bij zijn eigen VUT, al eerder dan ik bij GS aan de slag ging, kleedde hij zijn eigen vertrek in een toespraakje in met de woorden dat er ‘niets zo betrekkelijk is als een dienstverband’. Een relativeringsvermogen waar ik van kan leren (maar in dat opzicht lijk ik veel meer op mijn koppige moeder). Na zijn betrekking waste hij wat vaker de auto, volgde Franse lessen, las zijn kranten langzamer en speelde soms een potje biljart met zijn beste vriend. Moeder hield het sociale leven gaande, boekte en regelde de vakanties. Een vreedzame, zorgzame en liefdevolle synergie tussen de ontembare, soms oncontroleerbare onrust van de een die alles regelt, alles bij de kop vat en niet rust tot het gedaan is, en de aan ogenschijnlijke onverschilligheid grenzende kalmte van de ander, die geen herrie verdraagt en geen stampij maakt, maar wel veel relativerende humor heeft en hulpvaardige kennis biedt. Hij schreef voor de Heemkundekring, leverde bijdragen aan boeken over Roosendaal en hielp nog jarenlang oudere mensen met hun computers, belastingen en verzekeringspapieren.

Zijn zachte karakter zie je des te scherper nu de Parkinson hem overwoekert. Waar ik vroeger als taxichauffeur woede, trauma’s of soms botweg rottige karakters de overhand zag krijgen bij tachtigers, blijft hij zacht praten, glimlachen en zich schikken in zijn lot. Opstandigheid beperkt zich toch zinnetjes als ‘Ik zou liever naar huis gaan’ of ‘Moet dat nou zo?’ Zo bezien hoop ik dat mijn moeder (of ikzelf) deze ziekte nooit oploopt. We zouden het onze verzorgers tot een levende hel maken, met onze ongedurige karakters.

Hoewel een nieuw bezoekje aan Nederland al gepland stond, boekte ik afgelopen week toch een extra vlucht naar Roosendaal. Ineens leek het allemaal erg snel te gaan. Crisisopvang, een delier, urenlang onaanspreekbaar en niet meer mee naar huis kunnen. En: een moeder die de theebladeren van haar eenzame toekomst weigert te lezen, omdat ze veel meer plaatsvervangend verdriet voelt voor haar echtgenoot, vooral op de heldere momenten waarin hijzelf beseft dat hij (zoals hij het zelf niet zo lang geleden nog verwoordde) ‘zijn eigen geestelijke gestel niet meer kan vertrouwen’, en hoe naar hij dat vond. Zelfs daarin was hij rationeel in zijn beschrijvingen, maar je zag ook hoe hij de onderliggende angst leek te bagatelliseren.

Pa trok toch wat bij, weer. Herkent mij, m’n broer, en genoot van onze aanwezigheid. Op vrijdagavond was hij ontsteld dat we gedrieën weg gingen, zonder hem, wat mijn moeders hart brak en mijn broertje terecht deed opmerken dat we in het vervolg één voor één moeten gaan, niet allemaal tegelijk.

Vier dagen op rij heb ik ‘m bezocht. ‘Rustig bij pa zitten’ is het meest vermoeiende dat ik in jaren heb gedaan. De emoties over vaders mentale verdamping, de aan wanhoop grenzende aanwezigheid van ma (die veel meer wil doen dan kan of zelfs nog zinvol is), alle spanning en sentimenten die er hangen, van verlies en verdriet en frustratie.

Dat alles binnen de muren van een bijna onhebbelijk vriendelijke omgeving van een verzorgingshuis, terwijl je eigenlijk iets of iemand wilt opzoeken om tegenaan te schoppen, of om de onmacht op bot te vieren. Iets, iemand, ergens om de frustratie op los te laten, terwijl je in die omgeving van warme en vriendelijke zorg steeds er aan herinnerd wordt aan hoe onredelijk dat zou zijn. Het is niet te doen.

Toen ik op zaterdag, mijn broers suggestie indachtig, eerder terug naar de flat wandelde dan m’n moeder bij ons pa vertrok, en dus eerder thuis aan kwam, overviel me daar juist weer de stille leegte. De bomvolle koelkast. Het kleine afwasje dat op het aanrecht stond te drogen. De vele glazen en mokken en bekers in de keukenkast. Een grote pot koekjes voor wel tien personen. Vriezer en voorraadkasten die uitpuilen met brood, kliekjes, zout & zoet, frisdrank, wijn en - familiefavorietje - Leffe Blond.

Maar ook dat ene theezakje op een schoteltje, dat best nog eens gebruikt kan worden. De aanstaande, eigenlijk al aanwezige eenzaamheid brak me harder dan het verval van vader. Want Parkinson bij een man van 81 kan ik rationaliseren en dat wat m’n moeder - nog geen 70 - te wachten staat, niet. Hoewel ook onze migratie vooraf met het besef en de weging van een mogelijke toekomstige confrontatie met zo’n realiteit gepaard ging: nooit eerder was Portugal zo ver weg.

‘Het gaat veel te snel en tegelijkertijd niet snel genoeg’, zei mijn vrouw onlangs en dat is precies wat het is. Je wil niet dat ie gaat, maar je wil ook niet dat ie er zo lang over doet om te verdwijnen, zich soms nog altijd bewust van dat proces.

Steeds vaker, nochtans, winnen de zachte wanen. Zondagmiddag: ‘D’r zit hier een hondje’, zei vader. ‘Hier’, wijzend naar een tafelpoot. Er zat geen hondje. ‘Is ie lief?’, vroeg ik. ‘Ja, nog wel’.

Even later, met verbazing: ‘Nou bijt-ie in m’n been’. Toen ik vroeg of hij het zeker wist, en of het pijn deed, zei ie: ‘Nee. Misschien ligt het wel aan mij’. Bij tijd en wijlen schokt hij, half versuft, alsof ie uit zijn rolstoel valt. Vergelijk het met hoe je indut in de bank of op een stoel, en het gevoel hebt dat je valt.

Maandag was ie überhaupt niet thuis. We aten, moeder en ik met pa, in de kantine van Wiekendael. Hij dacht dat een opgerold papieren servet een lepel was, doopte het in zijn soep en probeerde vervolgens het servet op te eten. We brachten hem naar zijn kamer, bleven nog even zitten en gingen toen naar huis. ‘Ik kom volgende week weer’, zei ik. ‘Ja. Wel doen hoor!’, zei ie, opgetogen. Maar dat we vervolgens vertrokken, leek hem toch te ontgaan.

We zien pa in de mist van zijn eigen falende brein verdwijnen. Moeder hield het ditmaal wel droog. ‘Als ie het zelf niet merkt, vind ik het zelf ook minder moeilijk.’ Uit liefde voor hem, hoop je eigenlijk dat het niet te lang duurt. Niet op deze manier. En al het andere is tegen beter weten in.

Subscribe now

Mocht het een snaar raken: opschrijven is mijn manier van omgang. Maar klikken op het logo van de Parkinson Stichting brengt u (desgewenst) naar hun donatiepagina.

Als ouwe zeurcolumnist is het grootste gevaar dat alles een cliché wordt. Je hebt bijvoorbeeld al eens gebabbeld over de rotzooi in de stad. Hielp niet. Daarna doe je dat nog een keer. Zinloos. Ach, wat maakt het uit, je gooit er een derde keer tegenaan.

Je beschrijft hoe de maden van de dode ratten over de grond door de straat kruipen, hoe de stank van ontbinding iedereen aan een geopend massagraf doet denken, hoe de duiven, meeuwen en kraaien door hun obesitas op te hard opgepompte voetballen lijken - en de stad verandert in de plek waar het Laatste Oordeel plaatsvindt.

De maden vieren carnaval, de straat is in z’n geheel een geopende vuilniszak geworden en onze gevederde vrienden zie je tussen de half opgegeten pizza’s, de medicijndoosjes van Ozempic en de ongebruikte spuiten hartaanvallen krijgen terwijl er een halve rattenstaart uit hun bek hangt.

Amsterdam verbeeldt hoe het er in de wereld aan toegaat: in bordeel Babylon zijn de ratten de pooiers. Moet ik dit onze burgemeester kwalijk nemen? Ach, arme Femke Halsema. Zij is gebaard door een partij die is overleden en thans getrouwd is met een dode club. (PRO - zo wordt steeds duidelijker - is een vorm van necrofilie.) En de hele grachtengordel, op het ritme van de “marche funèbre,” trekkebeent in optocht met Femke mee, terwijl de keurige correcte bewoners hun bankbiljetten uitgeven aan Palestijnse vlaggen en sjaals.

Zo proberen we nog wat soep te maken van uitgebeende clichés.

Moet ik weer over de merkwaardige geestelijke oefeningen aan de rekstok van Trump schrijven? Of ga ik nog eens grappen maken over het haar van Wilders? Zal ik weer eens gaan beweren dat links denkt dat rechtdoor extreem fascistisch rechts is? Of zal ik nogmaals beweren dat het islamisme net zo’n groot gevaar is als een atoombom? Of moet ik de vuilak Poetin weer eens een literaire draai om zijn oren geven?

De wereld zelf is een cliché geworden en de originaliteit, de creativiteit en authenticiteit lijken weggebombardeerd. Op de brandende puinhopen zie je nog wat resten van een versleten hyperbool.

Lichtpuntjes? Weet ik niet, de elektriciteit is weer eens uitgevallen. We hebben trouwens te weinig elektriciteit, we hebben überhaupt te weinig energie.

“Pappa en mamma, wordt het niet eens tijd dat jullie sterven, want anders krijgen we nooit een huis,’’ zeuren de kinderen. “Vraag dat maar aan opa en oma.”

Sterven is tegenwoordig een plicht geworden omdat de politiek het heeft laten zitten. Heel raar: ik was vroeger pacifist, zag uiteindelijk in dat je een goede defensie nodig hebt om je vrijheid te garanderen, maar de tijdgeest eist zoveel levens van jonge soldaten dat ik vrees voor mijn kleinkinderen. Cliché? Sorry.

Atoombommen als afschrikking werken namelijk ook niet meer als je een doodscultus belijdt. Dat is mijn bezwaar tegen het islamisme. De huidige Nederlandse islamistische intellectuelen, die ondertussen overal zitten (wat ik op zichzelf best vind) willen mij en gelijkgestemden de hele tijd wegzetten als “racist” en “fascist”, maar mijn argument dat het niet gaat om de mensen, de moslims, maar om dat enge geloof, willen ze expres niet begrijpen. Tja. Cliché?

Ik moet ervoor blijven waarschuwen. De islam houdt niet van vrijheid. Het beperkt de vrijheid. Vrijheid houdt niet van gelijkheid. We zijn niet gelijk. Democratie houdt wèl van vrijheid. En ik ben dan ook een democraat in hart en nieren, al zal ik daardoor steeds aan de kant van de verliezers staan. Is niet erg.

Stel dat we morgen ontdekken dat de grote Nederlander Dingetje Dee die we altijd hebben bewonderd een gore antisemiet en fascist blijkt te zijn, dan heeft hij daar zelf geen last van en over een aantal jaren wordt hij trouwens weer bewierookt, want dan is fascisme weer in de mode. Onze helden worden namelijk bij toerbeurt uitgekozen door de Tijdgeest. De Tijdgeest wint altijd en heeft altijd gelijk.

De vraag is trouwens: hangen er donkere een wolk boven Nederland? Verschijnen de hakenkruizen weer in ganzenpas aan de horizon? Zijn die van de PVV en FVD? Of zijn die van JA21? En rukt het islamitisch fascistische DENK niet op? En wat is PRO precies? Is die partij niet antisemitisch? Ja toch?

Over en weer beschuldigt men elkaar van radicalisme, van racisme, van opportunisme, van fascisme, van dilettantisme, van amateurisme, van immoralisme, van moralisme: -ismes als strooigoed blijkt zand dat in de ogen terecht komt. We zijn zo verblind dat we alleen maar naar ons eigen innerlijk kunnen kijken, en mijn god, wat is het daar een kolerezooi!

Maar het islamisme vind ik het gevaarlijkst; het is een ideaal dat met wijdopen ogen een zwaard trekt, en uit wraak je kop wil afhakken. Ook dat is begrijpelijk. De intellectuele moslim wil genoegdoening voor wat hun ouders en grootouders is aangedaan. Die zijn gediscrimineerd. Wellicht. Maar om dan het islamisme te bevorderen lijkt mij niet de juiste weg.

Cliché? Kan. Het kan me steeds minder schelen.

Wat is de juiste weg wel?

Wat is het zuur dat de haat oplost? Niet mijn zuur. Niet mijn verbittering. En ook niet het zuur en de verbittering van onze intellectuele moslimbroeders. Haat los je op door iets dat wederzijds voordeel oplevert. Door handel. Door onderwijs. Door cultuur. Door democratie, door vrijheid.

Maar handel met zogenaamd zogenaamd verdachte landen mag niet van sommigen. Onderwijs moet wel het juiste diverse onderwijs zijn, vinden sommigen. Cultuur, dan moet wel de achtergestelde cultuur gesubsidieerd worden, menen sommigen. Democratie moet uiterst rechts verbieden, willen sommigen en vrijheid… vrijheid belijdt men met de mond en klinkt dan als “onvrijheid”. Dus de haat zal nog wel toenemen, vrees ik.

Cliché? Dat is dan maar zo.

Share

Schunnige Zinnetjes

• PRO is voor arbeiders die meer dan twee ton per jaar verdienen.

• Reeds een uur na de introductie van PRO waren ze weer contra.

• De PvdA heeft niet lang van de AOW kunnen genieten.

• “En als u naar links kijkt ziet u gespeelde hysterische vreugde.”

• Gehoord op straat: “Wij vinden PRO een geweldige naam”. “Ja, dat vonden ze van de Titanic ook.”

• Grafschrift: ‘’Door verraad omgebracht.” - “In de oorlog gesneuveld?’’ “Nee, een PvdA-lid.”

• Filosoof: Ook goede mensen die in de politiek gaan zijn slechte mensen.

• Gehoord op straat: “Het ombrengen van de PvdA vind ik eigenlijk eergerelateerd geweld.”

• De naam PRO is het blonde haar van Wilders.

• Toen Ali B. zwoer dat bij de waarheid zou vertellen, stak hij twee vingers in een kut.

Theodor serveert ook columns en literaire stukjes op SlordigLeven.nl

Theodor Holman

Literair warhoofd houdt van slordig leven

Tweewekelijks maken Theodor Holman en Bart Nijman samen Radio Blauwe Hap, misschien wel de minst vooringenomen podcast van Nederland. Luistertip!

Subscribe now

Alles wat je aandacht geeft, groeit. Een sport waar je tijd insteekt, betaalt direct uit in meer souplesse en conditie. Echte natuurtalenten daargelaten: inspanning is vereist om beter te worden. Dit geldt ook voor zaken van het humeur. Iedereen met wat aanleg voor somberte kan beamen dat erin hangen heerlijk is maar dat het uiteindelijk niet leidt tot opklaringen. “De zinnen verzetten” is niet voor niets een gevleugelde uitdrukking. Iets níeuws doen, iets ánders, ook wel ‘de sleur doorbreken’.

Aandacht geven en de zinnen verzetten, ze klinken tegenstrijdig aan elkaar. Het tegendeel is waar. Juist door even afstand te nemen, kan je met frisse blik en nieuwe energie weer aandacht geven. De zinnen verzetten is iets anders dan de aandacht verliezen. Iets ánders doen, is niet verslappen.

In de politiek is aandacht cruciaal om iets te laten groeien. Het verdiepen in een onderwerp – de theorie, maar vergeet zeker niet de praktijk – is een essentiële basis om mee te kunnen praten en vooral mee te kunnen werken en denken over een onderwerp. Ervaring helpt altijd, maar aandacht is het sleutelwoord. Ervaring kan ook juist slonzig maken of zorgen voor luiheid, zowel intellectueel als praktisch. Dat je het allemaal wel weet, jij weet wel hoe het zit en hoe niet. Terwijl de wereld altijd verandert, aandacht blijft nodig. Cruciaal zelfs.

Wat in de politiek heel veel gebeurt, is dat de aandacht verslapt of helemaal verloren wordt. Wat er was gebeurd als de aandacht voor de misstanden bij de dienst Toeslagen was weggezakt? Ik kan u op een presenteerblaadje geven wat er was gebeurd: het onderwerp was in het grote zwarte gat van politiek Den Haag verdwenen. En met het onderwerp die meer dan 40.000 gezinnen en meer dan 100.000 betrokken kinderen.

Rel van de Week, van de Dag, van het Uur

Het had gemakkelijk gekund dat een andere politieke rel voorrang had gekregen. Of een belangrijk wetsvoorstel dat op de agenda van de Tweede Kamer kwam. Waar je twintig jaar geleden de politieke Rel van de Week had, werd dat tien jaar terug de politieke Rel van de Dag. Nu zijn we bij de politieke Rel van het Uur. Het is niet meer bij te benen.

Aandacht in Den Haag is vluchtig en dat is een probleem voor vele onderwerpen. Wil je iets op de agenda krijgen én houden, dan is een lange adem nodig en veel aandacht. Want als je iets aandacht geeft, dan groeit het. Toch zijn er vele momenten waarop mensen in de politiek de zinnen willen verzetten. Iets nieuws presenteren is altijd positiever dan nog ergens over om opheldering vragen. Terugkomen op een onderwerp wordt al snel gezien als oude koeien uit de sloot halen, of blijven hangen in een onderwerp. De dynamiek van het politieke proces in samenspel met de omloopsnelheid van de media werkt hier enorm aan mee. In positieve zin en in negatieve zin. Er is meer mogelijkheid om nieuws te brengen, maar er is minder wat beklijft.

Toen ik in 2006 in de Kamer kwam, waren er bijvoorbeeld nauwelijks avondvergaderingen. Een spoeddebat heette niet alleen zo, maar werd na aanvragen ook nog dezelfde dag of toch zeker dezelfde week gehouden. Wetten en agenda’s werden nog verspreid met ‘groentjes’ en ‘witjes’ in de postvakken. Nieuws vanuit het kabinet kwam op vrijdag na de ministerraad.

Weinig ervaring en veel verdachtmakingen

Was de politiek in 2006 dan saaier? Dat geloof ik toch niet. Mechanismen en spelletjes waren er als druppels in stromend water. Er was in ieder geval meer tijd voor aandachtig met iets bezig zijn. Er was tijd voor ervaring op doen.

De afgelopen vijf jaar zijn er drie keer verkiezingen geweest. Kamerleden werden al door verkiezingen vervangen voordat ze goed en wel wisten te ordenen wat aandacht nodig heeft en hoe dan precies, en wat niet- en toen ze alweer moesten vertrekken. Er zijn veel onderwerpen waarover een grote groep het niet wil hebben en wat ze makkelijk klein kunnen houden. Of verdacht kunnen maken.

Het opzetten van kongsi’s of omerta’s is helemaal niet nodig, omdat de aandacht voor zaken die rieken, sowieso bijkans afwezig is. Het benoemen van problemen lijkt in politiek Den Haag belangrijker te zijn dan ze oplossen. De social-media teams van fracties en ministeries dijen uit en al die kostbare uren gaan niet zitten in aandacht voor de inhoud. Oppositiepartijen mogen dan met alle misbaar en toonhoogte hun verhaal doen, natuurlijk, maar er is geen druk om er écht iets mee te doen.

Media zijn bezig met nieuwe verhalen, willen niet meerdere keren stukken schrijven over onderwerpen waar geen ‘nieuws’ in zit – zo werkt het gewoon. De dynamiek van ‘de zinnen verzetten’, de overvolle drukke agenda, en irritant gevonden worden als je ergens herhaaldelijk aandacht voor vraagt, maakt dat aandacht voor iets al is verslapt en vervlogen voor het goed en wel is getrokken.

Dit doorbreken is geen hogere wiskunde. Zorg dat Kamerleden meer inhoudelijke ondersteuning krijgen, zorg dat het behandelen van ‘saaie’ wetsvoorstellen en het onderzoeken van beleid weer het nieuws haalt. Niet vluchtig, maar met aandacht. Want met aandacht volgen wat onze volksvertegenwoordigers en bestuurders doen met hun tijdelijk verkregen macht, maakt uiteindelijk ons allemaal sterker.

Op 6 april is het tien jaar geleden dat Nederland naar de stembus ging voor het raadgevend referendum over het EU Associatieverdrag met Oekraïne. Daarin stemde bijna tweederde van de opgekomen kiezers tegen het verdrag. Het werd met een inlegvelletje van Mark Rutte via een geitenpaadje naar Brussel alsnog aangenomen. Miljoenen mensen zagen als gevolg hiervan hoe de democratie steeds verder onder de burgers vandaan getrokken wordt.

Onlangs deelde ik The Interview Tapes van een gesprek met een ‘journalist’ van Argos, die onder valse voorwendselen een vraaggesprek met me hield om een vooraf ingenomen conclusie maar weer eens te benadrukken: Ze Rusjuns zaten overal achter! Want kiezers die “verkeerd” stemmen, kunnen natuurlijk nooit op eigen kracht een individueel, afgewogen stembesluit nemen.

Wat ik zelf, op slag van tien jaar na het feest der democratie dat GeenPeil op gang bracht, aan u wil vragen: wat zijn uw herinneringen aan het referendum? Want het was natuurlijk niet “mijn” referendum, maar dat van alle kiezers.

Het zou me derhalve deugd doen om herinneringen van vrijwilligers en flyeraars te horen. Van mensen die debatten voerden en de straat op gingen. Van gemotiveerde leden van het Leger des Peils.

Net zo graag hoor ik ook de inbreng en herinnering van andere voor-stemmers, tegen-stemmers en niet-stemmers, en ook van critici & liefhebbers van dit referendum of van directe inspraak in het algemeen. Alle stemmen tellen, Nederland is immers op papier nog steeds een democratie.

Daarom dit oproepje:

Als u wat herinneringen wilt delen, ontvang ik ze graag op geenpeil@nijmansnieuwsbriefje.nl. (Liefst wat minder lang van stof dan ikzelf ben ;)

Of het nou nostalgische gedachten zijn of lang gekoesterde ergernissen over het referendum, de campagne, de organisatie, de politieke respons en de retoriek in de media, of de uitkomst en wat daarmee gebeurde. Of u nou voor of tegen het referendum was, of u wel of niet gestemd heeft, en voor of tegen het verdrag bent: alles is welkom. Wat heeft u ervaren, wat heeft u geleerd, hoe kijkt u er nu op terug?

Uit de opbrengst wil ik een selectie maken om te publiceren. Vermeld daarom even of uw naam er bij mag of liever anoniem. Deadline: zaterdag 4 april einde dag.

Ik hoop van u te horen!

Share

N.b. Vandaag geen Nijman & Charante Podcast. Hoewel Maaike in nu Portugal is, ben ikzelf voor onverwachte familiezaken juist even in Nederland. Onderstaand de meest recente uitzending, ook deels over het referendum en het Argos-prutswerk daarover.

Refer a friend

Subscribe now

Zij noemen zich ANP Fair Licensing. Mijn ervaring? Unfair Licensing. De klok tikt op een laatste aanmaning die ik ontving van het grootste fotopersbureau van Nederland. Maar ik verwerp delen van hun claim dus hieronder vertel ik in woorden een verhaal over foto’s, fotomisbruik en de AI-systemen waarmee ANP een Kafkaëske kiekjesdief van zichzelf maakt.

Subscribe now

Een van de makkelijkst op te sporen ‘misdaden’ op het internet, is onrechtmatig fotogebruik en dat is in principe een goede zaak. Fotografen doen hun werk niet alleen voor de eer, die moeten - net als schrijvers - ook gewoon eten, huur betalen en soms een biertje drinken na een dag hard werken. Dus wie foto’s op z’n website zet, moet zorgen dat ie de rechten verwerft, of plekken en websites kent waar je rechtenvrije foto’s kunt vinden (zoals WikiMedia Commons of PixHere). Tegenwoordig maakt AI ook wel aardige plaatjes. Maar het gaat natuurlijk wel eens mis.

Zoals je bedrijven kunt inschakelen om tegen een no cure, no pay-tarief verkeersboetes aan te vechten of een refund-claim voor je vertraagde vliegtuig in te dienen, zo werken veel (freelance) fotografen met opsporingsbureaus voor auteursrechtenclaims om namens hen incasso’s te sturen na inbreuk.

Bij GS maakte ik al vroeg mee dat die soms enorme fotoclaims indienen op basis van kleine overtredingen. De cure (een overtreder die betaalt) is immers hun pay, want ze pakken een percentage. Bedragen tussen de 2.500 en 5.000 euro voor één afbeelding kwamen tien, vijftien jaar terug gerust voor. Die claims werden zo streng en quasi-juridisch verwoord, dat veel Tante Miens met een tuinfoto-website of Ome Karels met een autohobby-pagina zich doodschrokken, en het bedrag aftikten.

Dat deden wij nooit. Bij GS stuurden we een mea culpa (want gij zult niet stelen) en een redelijk tegenvoorstel met een veel kleiner bedrag, en dan was je vaak voor een paar honderd euro klaar. Menigmaal heb ik op redacteuren staan foeteren die niet goed gekeken hadden of een foto rechtenvrij was, of dat we een licentie hadden. Soms waren de claims ook echt té kleinzielig, bijvoorbeeld als er een 100*100 pixels uitsnede was gebruikt. Allemaal vanwege de claimcowboys en hun verdienmodel.

Ik ben me dus goed bewust van zowel de regels, als de praktische risico’s. En ik steel geen foto’s. Althans, niet met opzet. Toch ging ik zelf kennelijk ook de fout in, want op 7 januari 2026 ontving ik een mail met een claim.

Niet van een cowboy, maar van ANP Foto, het grootste fotopersbureau van Nederland en dus een - zo zou je denken - professionele en volwassen organisatie. Nou, dat valt tegen.

ANP mailde me een link naar een dossier met vijf foto’s waar ANP auteursrecht op claimt. Het ging om foto’s in vijf verschillende artikelen op NN, allemaal uit 2024.

Prijs per foto: 260 euro, te vermeerderen met 33,30 procent meerkosten voor ‘opsporing, onderzoek en documentatie’ (432,90 euro) en btw (363,91 euro). Totaal: 2.096,81 euro. Slik.

Het bedrag kon ik met een paar klikken in een door ANP gebouwd schikkingsportaal aftikken. Als ik het binnen een week zou doen, kreeg ik - zo schappelijk! - tien procent korting en zou het ‘gereduceerd bruto’ op 1.887,13 euro afgehandeld kunnen worden. Daarmee zegt ANP eigenlijk meteen dat die foto’s sowieso geen 260 euro per stuk kosten, en vooral graag wil dat de vermeende auteursrecht-schender zo snel mogelijk zijn of haar schaamte in het winkelmandje gooit, en afrekent.

Enfin, schrikken deed ik wel en nadat ik mezelf vervloekte voor mijn vijf kennelijke stupiditeiten van het slag waar ik anderen (hoi Timon!) vaak over uitgefoeterd heb en waarover ik toch gvd beter zou moeten weten, ging ik eens kijken welke misdaden ik op mijn rolletje had staan.

Vijf claims maakt nog geen vijf inbreuken

Bleek mee te vallen: twee foto’s waren overduidelijk een inbreuk (waarvoor ik mezelf nogmaals vervloekte), een derde was een twijfelgeval en de laatste twee ronduit geen schending, omdat het twee screenshots betrof. Eentje van een tweet van Geert Wilders (in dit Nieuwsbriefje), de ander van een nieuwsbericht van RTL (voor dit satirische stukje). In de gebruikte screenshots zijn de daarin zichtbare foto’s ondergeschikt aan de inhoud van de schermafbeelding, en dat valt normaliter binnen het citaatrecht.

In de mail van ANP stond enkel een button “Naar schikkingsportaal”, maar het woord ‘schikking’, evenals de zin “Heb je vragen over Fair Licensing of de schikkingsvoorstellen” suggereren dat er ruimte is voor onderhandeling. Okee. Mooi. Voor zo’n enorm bedrag ruim je daar wel een dagje voor in. Auteurswet erop naslaan, googelen op voorbeelden van andere gedupeerden, en vervolgens een keurige brief schrijven, d.d. 9 januari, met briefhoofd en aanhef en in de mail aangehecht als PDF.

Daarin bepleitte ik mijn eigen zaak, foto voor foto, als een volwassen meneer. Als zij 2100 euro eisen, mag ik daar best 1300 woorden uitleg tegenover zetten, met Hele Serieuze Zinnen als “Een screenshot van een relevante tweet van een politicus, waarin een automatisch gegenereerde social image zichtbaar is, vormt in beginsel geen zelfstandige auteursrechtinbreuk maar valt onder het citaatrecht, mits het gebruik functioneel, proportioneel en journalistiek contextueel is.” (Alle correspondentie met ANP staat in zijn geheel onderaan dit artikel.)

Let wel: ik erkende twee inbreuken voluit, omdat het inbreuken zíjn. De claim op de twee screenshots verwierp ik. In het vijfde geval - nota bene een foto van Peter & Royce de Vries met Khalid Kasem in hun voormalige advocatenkantoor, van hun eigen toenmalige website geplukt; wie verwacht nou dat ANP de licentie op zulk reclamemateriaal bezit? - vroeg ik om coulance. Ik ging er niet eens vanuit dat ik die zou krijgen, maar dan heb je in ieder geval een bargaining chip.

Ter afsluiting deed ik een tegenvoorstel, volgens hun eigen voorwaarden maar voor slechts twee in plaats van alle vijf de afbeeldingen. Nog altijd ruim achthonderd euro, en een bijpassend rothumeur om op vrijdagavond het weekend mee in te gaan. ‘Komt goed’, dacht ik nog wel, ‘want zo ging het bij beunhaasbureaus van de claimcowboys ook altijd’.

Nou, niet bij de ANP “Fair Licensing” desk, afdeling (of subsidiair kantoor, of voormalige bedrijf Permission Machine onder een nieuwe naam?) van de grootste persfototoko van Nederland.

“Beste Bart…”

Maandagmorgen 12 januari: een mail die begon met “Beste Bart” (hebben wij geknikkerd?), gevolgd door de verwerping van mijn verweer, een standaardzin over dat ‘het verwijderen van afbeeldingen de inbreuk niet ongedaan maakt’ (ik had op dat moment nog helemaal niets verwijderd) en een eis om aanvullend te bewijzen dat de gewraakte screenshots eigenlijk embeds zijn (wat ik nooit had beweerd).

“Wij staan open voor een pragmatische afronding van dit dossier”, besloot de mail die feitelijk zei dat het woord ‘schikkingsvoorstel’ niet betekent dat er ruimte voor onderhandeling is. “Met vriendelijke groet, Esmé”. Geen achternaam, geen functie, geen direct nummer - geen professionaliteit, als u het mij vraagt. Onvolwassen, ook.

Dus ik - licht knarsetandend - keurig antwoord gegeven op ‘mijnheer of mevrouw Esmé’, met wat extra toelichting. Waarop razendsnel een reactie kwam van ditmaal ene Anass, die niet alleen mijn toelichting verwierp maar ook begon te reageren op weer andere zaken die ik nooit gezegd, geschreven of geclaimd heb.

Op dat moment begon ik te vermoeden dat ik met een hallucinerende AI te maken had. Eentje die, nadat een stagiair mijn tegenvoorstel in ChatGPT had gegooid, een antwoord had gepetervandermeerschd dat gewichtig klonk en ongezien door die stagiair aan mij was terug gestuurd. Inhoudelijk raakte het in ieder geval kant noch wal.

Ergenis-level 9000 nu, want ik was rond die periode ook met een AI-”helpdesk” van bunq in conclaaf over iets heel simpels dat de Odido onder de banken van míj wilde, maar wat door hun zielloze chatbot Finn tot een onnodig frustrerende ervaring was opgeblazen (en ook daar: geen oplossingsgericht mens aan de lijn te krijgen). Vroeger kon je tenminste nog een piemel tekenen op een stuk faxpapier en naar het klachtnummer van RyanAir in Dublin sturen, na alweer een ruk-ervaring met de Ierse vliegende stadsbusdienst. Anno 2026 lijken er geen echte mensen meer in klantenservice te werken.

Subscribe now

Moppermopper. Maar ik wist dat ik - adem in, adem uit - keurig & correct Nederlands moest blijven schrijven om tot een resolutie te komen. Schelden doet je zaak geen goed, zeker niet als je ooit bij een rechter uitkomt en jezelf als ‘redelijke partij’ kenbaar wilt maken.

DUS. Om kort te gaan: weer een redelijke mail gestuurd, opnieuw een feitelijk incorrecte reactie daarop ontvangen, en wel zo snel (binnen drie minuten) dat de driehonderd woorden tellende respons van Anass uit een knip-en-plakgids van standaardreacties op z’n computer kwam, of dat hij het antwoord uit een LLM heeft getrokken. Hoe dan ook: geen enkele schikkelijke redelijkheid. Sterker nog: Anass suggereerde dat ík degene ben die hún standpunten verdraait, in plaats van andersom. Geërgerd nagelbijten nu. En mentaal heel veel piemels tekenen.

Claimcowboys, hobbybloggers en screenshots

Zij waren dus niet van plan het dossier van vijf afbeeldingen per geval te bekijken. Ik was niet van plan die absurde lump sum van 2100 piek te gaan betalen. Dus toen heb ik maar een auteursrecht-jurist gebeld. Zo makkelijk laat ik me de arm niet op de rug draaien door mensen zonder achternaam die me “Beste Bart”-en vanaf een @ANP-mailadres maar die geen argument van een aantijging kunnen onderscheiden.

Het is ook een principezaak: als je 260 euro licentievergoeding plus 33,30 procent opslag en vermeerderd met 21 procent BTW (= 419,36 euro) gaat ophoesten voor een screenshot van een tweet van Geert Wilders (deze), schep je niet alleen een duur precedent voor iedereen die ooit screenshots maakt voor op z’n website, het is ook domweg geen. inbreuk.

Uit de halsstarrigheid van ANP kun zou je kunnen deduceren dat het gerenommeerde fotopersbureau zich thans als een claimcowboy gedraagt, die helemaal niet uit is op wat rechtmatig of redelijk, maar dat zijzelf kiekjesdieven zijn die wat extra geld in hun winkelkas willen bluffen door claims in te dienen bij eenpitters of hobbybloggers die zich tot betaling laten intimideren. Deze donkere kamer van hun bedrijfsvoering laat ANP bemannen door aan Esmé’s en Anassen gekoppelde AI’s, die geen van allen reageren op wat iemand werkelijk zegt.

Als een ouwe GS-blogger de enige redelijke volwassene in de ruimte is, doe je iets niet helemaal goed hoor, Algemeen Nationaal Persbureau.

Enfin, ik dus zelf een jurist ingeschakeld. Die constateerde niet alleen dat de drie inbreuk-foto’s helemaal geen 260 euro kosten, maar in de ANP-etalage staan voor 117 euro per stuk. Je kan niet achteraf dingen duurder maken. Hij wist ook dat rechters al eerder geoordeeld hebben dat een opslag voor opsporing en administratie op 25 procent als redelijk maximum aanvaard moet worden (dus geen 33,30 procent).

Aldus kwam mijn alleszins redelijke, volwassen en bovenal menselijke jurist (iemand met een voor- én achternaam, functietitel en een direct telefoonnummer) met een nieuw, met jurisprudentie onderbouwd schikkingsbedrag van 530,89 euro. Nog steeds een dure grap, maar ik heb dan ook in enkele gevallen inbreuk gepleegd en erkend. Wel minder dan mijn eigen voorstel aan ANP, en vooral: véél minder dan de gebundelde eis bijna 2100 euro van ANP, dat tenminste twee claims aan het dossier toevoegde die niet eens onder inbreuk vallen.

Op 21 januari en tegelijk met het verzenden van mijn nieuwe schikkingvoorstel heb ik het voornoemde bedrag overgeboekt aan het ANP. Niet via hun “schikkingsportaal“, de fuik waarin enkel de door hen bepaalde volle mep in één keer kon worden afgedragen, maar direct op een IBAN van ANP, te weten NL32ABNA0864009151 ten name van ANP Holding B.V. te ’s-Gravenhage (doe er uw voordeel mee, Googelaar die een claim aan z’n broek heeft en ervaringen van lotgenoten zoekt -red.)

Daarna heb ik de inbreuk-foto’s verwijderd van NN en een verzoek bij de Wayback Machine ingediend om archiefpagina’s te verwijderen (wat binnen een paar dagen is gedaan aan hun zijde).

‘Dit kunnen wij niet aanvaarden’. Okee, dan niet

ANP reageerde binnen tien minuten. Ene Mohammed, ditmaal. Met, het zal u niet verbazen, een afwijzing: “Uw berekening, gebaseerd op een enkelvoudige licentievergoeding vermeerderd met 25% opslag, wijkt af van de wijze waarop schade bij onrechtmatig gebruik door ANP wordt vastgesteld.”

En ook: “De door ons gehanteerde vergoeding is conform vaste ANP-praktijk en eerdere jurisprudentie”, waarbij die ‘vaste ANP-praktijk’ natuurlijk geen wet is en de ‘eerdere jurisprudentie’ niet werd aangeleverd door Mohammed (of zijn AI-software).

“Uw eenzijdige betalingsvoorstel en conclusie dat de kwestie daarmee zou zijn afgedaan, kunnen wij dan ook niet aanvaarden. Het dossier blijft vooralsnog ongewijzigd openstaan.”

Okee, prima.

Twee weken na mijn brief en betaling, op 4 februari, meldde Esmé zich met een nieuwe ANP Photophishing-poging: “Wij hebben uw betaling in goede orde ontvangen. Hierbij merken wij echter op dat het door u betaalde bedrag niet overeenkomt met het volledige bedrag van het eerder toegezonden schikkingsvoorstel. Het is ons op dit moment niet duidelijk waar het bedrag van € 530,89 vandaan komt.”

Nou moe, dat is raar, Esmé! Want op 21 januari had je collega Mohammed nog binnen één snelle AI-prompt de ontvangst van mijn brief bevestigd. ANP weet dan toch prima waar het bedrag vandaan komt? Desalniettemin verzocht Esmé om betaling van het volgens ANP openstaande verschil, “dan wel ons te voorzien van een toelichting of documentatie waaruit blijkt dat er andere afspraken zijn gemaakt.”

Ik tekende in mijn hoofd een piemel op een stuk faxpapier, en liet het daarbij.

Op 24 maart ontving ik een “laatste aanmaning”, niet ondertekend maar nog steeds voor het volledige bedrag van 2.096,81 euro. “Wanneer wij niet binnen 5 werkdagen uw betaling of een geldige licentie kunnen vaststellen, dragen wij het dossier over aan onze juridische partners voor verdere afhandeling”, staat er ditmaal onder de knop naar het “schikkingsportaal” (lees: de kassa).

Het chilling effect van wilde fotoclaims

Een week voor ik deze laatste aanmaning van ANP ontving, las ik op deze website dat het fotopersbureau voor de vierde keer in korte tijd een zaak heeft verloren bij de kantonrechter. Dat kun je ook een claimdossier noemen. Er zijn meer voorbeelden, zoals hier en daar. En ook dit verhaal is interessant, over de juridische positie die ANP zich aanmeet. Sommige claims zijn domweg onrechtmatig. Dat no cure, no pay-cowboys dat proberen, soit. Maar het Algemeen Nederlands Persbureau…?

Er gaat een chilling effect uit van grote, gerenommeerde nationale fotopersbureaus die freelancers, bloggers en eenlingen een arm op de rug draaien met torenhoge claims, gebundeld in dossiers waar mogelijk rechtmatige inbreuken worden samengevoegd met onrechtmatige (of tenminste aanvechtbare) claims, soms van foto’s die jaren terug en vaak argeloos geplaatst zijn. Want wat ga je beginnen tegen zo’n bedrijf, met diepe zakken en minstens één Esmé, één Anass en één Mohammed meer dan jij?

Ik weet dondersgoed wat de spelregels zijn en ik ben er absoluut niet op uit om andermans werk te jatten. Dat erkende ik ook onmiddellijk in mijn eerste reactie op ANP, begin januari.

Maar ANP kent de regels óók, en weet heus wel dat een screenshot niet per definitie een inbreuk is. Ze kennen ook de jurisprudentie van de door hen gevoerde zaken, waarin rechters bepaald hebben dat 25 procent opsporingsopslag ‘redelijk’ is, en dat een origineel licentietarief niet ‘bij wijze van straf’ achteraf verhoogd kan worden. Zo’n vonnis is nota bene letterlijk een week voordat ANP bij mij in de mail zat nog door een rechter in Overijssel uitgesproken (ECLI:NL:RBOVE:2025:7694).

Ze nemen bij ANP (dus) de gok dat iemand gewoon betaalt wanneer ze een blafmail sturen. Tegenspraak wordt weggewuifd met een soort AI slop, een normaal mens krijg je niet te spreken, coulance kennen ze niet en met semi-geautomatiseerde aanmaningen trachten ze betaling af te dwingen - bij mensen die niet per definitie diepe zakken hebben voor juristen, noch tijd voor langlopende rechtszaken.

Mijn alleszins redelijke tegenvoorstel werd integraal, herhaaldelijk en met oneigenlijke argumenten verworpen. Uiteindelijk heb ik ANP na ruggespraak met een jurist minder betaald dan ik nota bene zelf eerst had voorgesteld. Meer gaan ze nu niet meer krijgen want voor dergelijke machinale onredelijkheid (in een troebel sausje van AI) weiger ik toch echt te buigen.

Vijf werkdagen, kreeg ik volgens de laatster aanmaning van 24 maart. Dat is op 1 april. Dit is de grap: ik kies er bewust voor om vóór die datum deze nieuwsbrief al te verzenden, omdat ik me dus niet door het chilling effect van dit soort claims door een onwrikbare afzender wil laten gijzelen, uit angst dat ze misschien echt procederen.

Sleep me dan maar voor de rechter, dan kan ik een hele serie artikelen wijden aan hoe een groot en gerenommeerd persbureau dat aan fotografen zelf maar de helft op de licenties van hun werk betaalt, probeert om als verdienmodel bij ándere freelancers, zelfstandigen of (nog erger) hobbybloggers een poot uit te draaien. Want Bartje bidt nie veur brune boon’n.

Updates zondag 29 maart:

Via LinkedIn reacties van ANP hoofdredacteur Freek Staps (veelzeggend) en van voormalig CEO Guido van Nispen (opvallend).

Update: de huidige Grote Baas (tevens Mevrouw Matthijs van Nieuwkerk) heeft het gezien en gaat meedenken.

Update 1 april: Anderhalf uur telefonisch onderhoud met een jurist van ANP gehad. De korte versie is dat mijn dossier gesloten is, maar het gesprek bevatte meer dan genoeg aanknopingspunten voor een vervolgverhaal. Die follow-up komt nog, maar loopt ook niet weg: het volledige telefoongesprek is door mij opgenomen.

Correspondentie met ANP claimdesk

Toetje voor de liefhebber. Van boven naar onder: de eerste claim van ANP; mijn tegenvoorstel; de afwijzingen van ANP; mijn tweede voorstel plus afwijzing ANP; Esmé die doet of ze het niet snapt; de laatste aanmaning van ANP van 24 maart.

1e Mail Anp 7 Januari 2026 Redacted

4.51MB ∙ PDF file

Download

Download

Tegenvoorstel Anp Schikking Redacted

52.4KB ∙ PDF file

Download

Download

Reactie Anass Op Mijn Reactie Anass 12 Jan Redacted

2.34MB ∙ PDF file

Download

Download

Schikking En Afwijzing Daarvan Door Anp Redacted

1.93MB ∙ PDF file

Download

Download

Esme Houdt Zich Van De Domme 4 Feb Redacted

339KB ∙ PDF file

Download

Download

Laatste Aanmaning Anp 24 Maart Redacted

2.99MB ∙ PDF file

Download

Download

Doneren = Defensiebudget

Get more from Bart Nijman in the Substack app

Available for iOS and Android

Get the app

De vijf gewraakte artikelen (waarvan drie geschoond)

‘Adriaantjeeeee!’, riep ik altijd als ik Peter Vandermeersch bij De Wereld Draait Door zag zitten, in dat eeuwige glanzende zijde-blauwe bloesje waarmee hij net iets meer wilde glimmen onder de studiolampen dan degene naast hem. Met de verbale lenigheid van ‘s lands bekendste acrobaat wist ie toch altijd weer een progressieve clown van zichzelf te maken. Oh, wat kon deze Vlaming, destijds hoofdredacteur van NRC, ons altijd zedig toespreken over hoe het heurt.

Subscribe now

Over het gevaar van Geert Wilders, ‘de opkomst van extreemrechts’ of de dreigingen van ‘online desinformatie’. Zowel de reputatie van zijn krant, het feit dat hij bijkans dagelijks op televisie was en zijn Vlaamse tongval gaven hem een natuurlijk gezag, want in zijn kringen laten veel mensen zich graag neerbuigend toespreken omdat ze geloven dat ze daarmee zelf in stand verheven kunnen worden.

NRC erodeerde onderwijl van kwaliteitskrant tot een etalage vol wijnen, Rijncruises en opwaarts mobiele glazen, vazen en zelfs meubelen die dankzij het ‘Slijpsteen voor de geest’-zegel van de krant hun IKEA-kwaliteit leken te ontstijgen (en daarom absurd beprijsd konden worden). Inhoudelijk ging het van Jérôme Heldring naar Clarice Gargard: een tijdloos liberalisme werd het modieuze woke progressivisme.

Een NRC-restaurant, op de begane grond van het glazen redactiepand aan het Rokin, mislukte faliekant. Zo gretig wilden de lezers nou ook weer niet in het aquarium van hun eigen gelijk rondzwemmen, waar hun eigen opinie voor veel geld als amuse terug aan hen werd opgediend terwijl de ‘door de redactie geselecteerde’ wijnen verheven vloeiden.

De commercialisering van den oude courant tekende in die tijd - we hebben het over een jaar of tien, twaalf geleden - wel de ombouw van zichzelf serieus nemende avondbladen tot webshops, die op basis van marktonderzoek en gebruikersprofielen klikbeet gingen uitbraken om hun clientèle naar de uitgestalde waar te lokken. Dat deden ze niet met zoete woordjes, maar streng vingerwapperend.

Een van de versterkende krachten van dit verdienmodel is namelijk om lezers en abonnees - en kijkers van DWDD, toen dat nog bestond - het gevoel te verkopen dat ‘het internet’ een riool van ondeugd, onwaarheid en opruiing is, een sentiment dat lijnrecht werd (en wordt) gepositioneerd tegenover de vermeende verheven kwaliteitsstandaard van de journalistieke etiquette en morele meerwaarde van de mainstream media.

Adriaantje Vandermeersch was een toegewijd uitdrager van deze verkoopstrategie. Hij deugde - althans naar buiten toe. Net als trouwens de man bij wie hij zo vaak tafelgast was, Matthijs van Nieuwkerk.

Mede vanwege zijn commerciële denken en digitale doelstellingen (hij ging ooit in zaaltjes aan oudere abonnees uitleggen hoe ze de krant op een iPad kunnen lezen) werd hij na zijn hoofdredacteurschap gepromoveerd tot iets hoogs bij zijn werkgever, Mediahuis. Toen pas kwamen - alsnog heel voorzichtig - wat verhalen los over sociale misdragingen en zijn agressieve manier van leidinggeven.

De deugd bleek een duivel, in een glijerige blauwe zijden blouse, die met voornoemde iPad ook naar zijn eigen personeel gooide, blijkens deze getuigenis uit de zomer van 2023:

De kers op de slijpsteen kwam echter pas vorige week: Vandermeersch blijkt sinds een half jaartje blogjes te schrijven (op dat verfoeide internet, ja - hier op Substack zelfs). Daarin citeerde hij mensen op uitspraken die ze nooit gedaan hebben, omdat hij ChatGPT als Boomergoogle gebruikt en zowel te lui als te ijdel bleek om citaten die zijn opinies moesten onderschrijven op waarheid en feitelijkheid te checken.

Mediahuis heeft hem nu tijdelijk (!) geschorst, nadat NRC zijn gegoochel met AI-hallucinaties zelf vrij prominent bracht, in een door een freelancer geschreven artikel. Dat het in zijn ‘eigen’ NRC stond, zegt wellicht iets over het oude zeer dat Vandermeersch daar achter liet (maar Chat geeft er geen sluitend antwoord op, dus ik kan het niet als harde bewering doen). Wat wel hard beweerd staat, in NRC, is dit:

“In 15 van de 53 blogposts die hij schreef, staan citaten die onvindbaar zijn in de publicaties waar Vandermeersch ze vandaan zegt te hebben, zoals nieuwsartikelen en wetenschappelijke onderzoeken. Zeven geciteerden bevestigen dat zij de aan hen toegeschreven uitspraken niet deden in deze publicaties – noch, voor zover ze zich herinneren, elders. Bij elkaar gaat het om tientallen citaten. Vandermeersch’ werkgever Mediahuis laat weten hem tijdelijk te hebben geschorst als fellow.”

In een soort mea culpa (dat leest alsof deze pech hem maar een beetje overkomen is) bekent Vandermeersch dat hij nota bene zelf al maanden wist dat hij verzonnen quotes aan mensen toeschreef, maar had verzuimd deze te veranderen of verwijderen.

Press and Democracy

I am admitting my mistake

Since October, I have been writing here about journalism. What threatens journalism? Why is good and transparent journalism so important for our society? How can journalistic organisations deal with mistakes? What is the value of journalism in times of AI? I try to address these questions with dedication and care…

Read more

a month ago · 22 likes · 11 comments · Peter Vandermeersch

“When I realised this a few months ago, my enthusiasm diminished, as did my use of AI. Yes, I still use it—for translations, for working through documents, as a sparring partner for ideas, possible headlines, and angles—but with far less naïve trust than before. One more point about transparency: I made a second mistake. When I knew that some quotes were incorrect, I should have corrected them immediately. Instead, NRC did so in my place.”

Hij wist dat ie fout zat, maar liet het gewoon staan en acteert nu deemoedigheid naar de krant die hij acht jaar leidde dat zij hem ‘corrigeren’. Niet alleen volgt er geen woord van excuses richting de mensen bij wie hij woorden in de mond legde, (“het laat me klinken als een idioot”, zegt één van de gedupeerden, hoogleraar journalistiek Emily Bell, over een citaat dat Vandermeersch ten onrechte aan haar toeschreef), hij presenteert zichzelf als een slachtoffer van LLM’s: “These language models are so good that they produce irresistible quotes you are tempted to use as an author.”

Zo goed zijn die LLM’s dus helemaal niet, Peter, want ze verzinnen shit waar je bij staat maar dat jij daar geen weerstand aan kunt bieden, is niet de schuld van de software. Het is de haast, arrogantie, onwetendheid en ook de ijdelheid van de gebruiker die denkt dat hij slim genoeg is om zich niet door ‘slimme’ software te laten misleiden. Vandermeersch is een levend bewijs van ontvaardiging door AI.

Zelf verkneukel ik me - als online opruier van de oude stempel - een keertje om mijn eigen analoge gelijk: ver voordat ChatGPT zijn intrede deed, vond ik Peter Vandermeersch reeds een zelfvoldane charlatan, een arrogante betweter en een morele oplichter. Het is derhalve bijzonder bevredigend dat hij door nota bene digitale desinformatie struikelt en voor de hele mediacircustent uit zijn retorische trapeze is gelazerd.

Adriaantjeee
                   eee
                       eee
                          eee
                             eee!

Of skip de pitch en abonneer direct

Share

Bonuskwoot uit België: Joël de Ceulaer gaf Vandermeersch in De Morgen op z’n Vlaams zijn vet: “Als u ooit nog eens opduikt in een tv-programma, bel ik de politie. Het moet gedaan zijn met uw komedie. U bent niet de wereldverbeteraar voor wie velen u lang hebben gehouden, u blinkt uit in praatjes, populisme en pestgedrag.”

Ha Bart - even een briefje.

Wat jij niet weet, maar ik wel omdat ik geheime kennis bezit, is dat Nederland, op verzoek van God, geboren is uit een vrouw die het had gedaan met een kobold die uit een van de achterbuurten van Mars kwam.

Nederland is daarom klein, laf en hypocriet.

Dat we af en toe iets slims doen of iets intelligents uitvinden, komt doordat we ook de genen bezitten van die vrouw, die in het universum bekendstaat als Tante Ans.

Hypocriet: Jesse Klaver bijvoorbeeld, die liegt dat GroenLinks-PvdA de gemeenteraadsverkiezingen heeft gewonnen en Israël continu beschuldigt van genocide. Of Rob Jetten, die meeliep met de Rode Lijn-demonstratie (met de leus “Genocide in Gaza”) en nu hij minister-president is gezellig gaat eten met Trump, die hij een “veroordeelde crimineel” heeft genoemd. Of de politie die gaat iftarren terwijl ze overmorgen weer door de iftari beschoten gaan worden.

Hypocrisie en lafheid: voor zover het niet in de Nederlandse koboldgenen zit, is het ook aangeleerd gedrag waarop men trots is.

Ik weet ook wel dat men “ons” (weldenkende functionarissen ter rechterzijde van het politieke spectrum) nogal dom vindt. Jij en ik zijn domrechts. Nu ben ik die term zelf in de oerbron nooit tegengekomen, want ik lees geen katholieke en gereformeerde kranten meer (tenzij ze een goede recensie over mijn boek plaatsen), dus weet ik niet precies waar men het over heeft. Maar als ik die term lees en begrijp dat ze mij bedoelen, vervult me dat altijd met enige trots, zonder dat ik precies kan uitleggen waarom.

Het is een term in de trant van “de eigenlijke wereldkampioen”. Of “zilver met een goud randje”. Begrijp je wat ik bedoel? Ik zou me bijvoorbeeld heel erg thuisvoelen bij een partij die Dom Rechts zou heten. Beter dan Progressief Links of Links Progressief of Intelligent Links, of GroenLinks.

“Wat heb jij gestemd?”

“Ik heb Dom Rechts gestemd…”

“Pardon… zei je Dom… Rechts?”

“Inderdaad!”

“Mag ik vragen… waarom?”

“Zeker wel… Nu alles in de wereld is omgedraaid en links de ene onmenselijke en slechte beslissing na de andere neemt, kunnen we veilig de conclusie trekken dat de connotatie van ‘dom’ ook is veranderd en omgedraaid.”

Soms denk ik dat links ons helemaal niet wil regeren, maar ons wil bepraten. Ze willen niet iets doen — ze willen geen maatregelen nemen, niet echt optreden, geen initiatieven ontplooien, maar ons bepraten dat ze het goede doen. De inzet van zulke gesprekken is meestal een moreel vraagstuk.

Ik heb gemerkt dat de beste strategie tegen intelligent, progressief links is om constant “Nou en?” te antwoorden.

“Het is een schande zoals jullie asielzoekers behandelen.”

“Nou en?”

“Zien jullie zelf niet hoe schandalig dat is?”

“Nou en?”

“En die walgelijke genocide van Israël, die steunen jullie?”

“Nou en?”

“Jullie zijn domrechts.”

“Nou en?”

Noem mij maar domrechts, dat is een term met enige humor.

Ondertussen kijken we naar Het Schip De Wanhoop (een term van Komrij), dat zomaar zinkt zonder op een ijsschots te zijn gelopen. Of die ijsschots heet islamisme, aan het roer staat een Zita Pels en op het dek staat Sander Schimmelpenninck de Internationale van Dom Rechts te zingen.

Share

Schunnige Zinnetjes

• Als Ali B wordt vrijgesproken, heeft-ie ook nog eens het strafrecht verkracht.

• Als je een ideaal uitkleedt, zal je merken dat de kern bestaat uit hypocrisie.

• Hypocrisie ziet er vaak uit als een mens. Altijd eigenlijk.

• Ik heb gisteren een tweedehands auto in m’n tank gedaan.

• God tegen Allah: “Maar Ik heb Trump…”

• Uit berekeningen blijkt dat Nederland voor zijn defensie ongeveer achttien miljoen militairen nodig heeft.

• Online besteld: “Doet u mij maar een viagra- en een abortuspil.”

• Alzheimer is een mentale reactie op een kuttijd.

• Rob Jetten: “Thank you for that hat, mister president. I always loved cowboys.”

• Pas als mensen niet meer neuken, is het met het kapitalisme afgelopen.

Theodor serveert ook columns en literaire stukjes op SlordigLeven.nl

Theodor Holman

Literair warhoofd houdt van slordig leven

Wekelijks maken Theodor Holman en Bart Nijman samen Radio Blauwe Hap, misschien wel de meest domrechtse podcast van Nederland. Luistertip!

Subscribe now